Uzasadnienie
Przedmiotem skargi W. K. (dalej: "strona", "skarżąca") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "organ") z 10 kwietnia 2025 r. nr 714/2025 o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych.
Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia Repertorium A nr 1947/2023 z 6 marca 2023 r. skarżąca nabyła wraz z M. K. spadek po zmarłym ojcu J. K., na mocy ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, po 1/2 części każde z nich.
Na koncie płatnika J. K. powstały zaległości na skutek nieopłacenia przez niego składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
J. K. był właścicielem, na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej z K. K., lokalu mieszkalnego położonego w N.W., oznaczonego KW nr ..., który wszedł w skład masy spadkowej. W dziale III niniejszej księgi widnieje ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, skierowane przeciwko prawu współwłasności przysługującemu J. K., wobec przejścia tego prawa na skutek spadkobrania, na rzecz W. K. w udziale 1/2 części oraz M. K. w udziale 1/2 części.
W decyzji nr 174 z 12 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie przeniósł na spadkobierców W. K. i M. K. solidarną odpowiedzialność po zmarłym J. K. (data zgonu 2 listopada 2022 r.) za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek (decyzja prawomocna 20 listopada 2023 r.). 23 października 2024 r. została wydana decyzja nr 181 zmieniająca decyzję nr 174 (decyzja prawomocna od 28 listopada 2024 r.).
6 listopada 2023 r. K. K., działając jako przedstawicielka ustawowa małoletnich M.i W. K., zwróciła się do ZUS o odstąpienie od pobierania odsetek za zwłokę oraz umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku podała, że J. K. w chwili śmierci miał zadłużenie z tytułu składek za okres od grudnia 2018 r. do daty śmierci i nie pozostawił po sobie majątku poza mieszkaniem, w którym aktualnie zamieszkuje K. K. z dziećmi. Wskazano, że J. K. posiadał znaczne zobowiązania, które aktualnie w całości obciążają małoletnich oraz że w ostatnich latach przed śmiercią zmagał się z problemami zdrowotnymi, które w połączeniu z epidemią Covid-19 utrudniały mu prowadzenie działalności gospodarczej, co przekładało się na rosnące zadłużenie z tytułu składek oraz zobowiązań kredytowych. K. K. podniosła, że jako samotna matka, mająca na utrzymaniu dwoje dzieci bez prawa do renty rodzinnej, nie jest w stanie uregulować tych zobowiązań bez ponadprzeciętnego uszczerbku dla finansów swojej rodziny. Podała, że 24 lipca 2023 r. dokonała na poczet zaległości wpłaty w łącznej kwocie 45 465,49 zł dzięki pomocy finansowej rodziny. Podniosła, że w kolejnych latach małoletnie dzieci będą wymagały znacznych nakładów finansowych na utrzymanie, edukację, opiekę psychologiczną i zdrowotną, a obciążenie ich obowiązkiem pokrycia odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych będzie skutkowało pogorszeniem ich perspektyw na przyszłość. Podała, że dzieci są zdruzgotane śmiercią ojca i na ich zły stan psychiczny wpływa również sytuacja w domu, związana z koniecznością regulowania kolejnych zobowiązań finansowych niespłaconych na dzień śmierci spadkodawcy.
W decyzjach nr 1215/2024 oraz 1216/2024 z 6 czerwca 2024 r. ZUS I Oddział w Łodzi odmówił W. K. i M. K. umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz kosztów egzekucyjnych po zmarłym J. K.. Decyzje zostały doręczone stronom 18 czerwca 2024 r.
We wniosku złożonym 4 lipca 2024 r. K. K., działając jako przedstawicielka ustawowa małoletnich M. K. i W. K., zwróciła się do ZUS o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu podniosła, że dzieci odziedziczyły długi po zmarłym ojcu i nie mają przyznanego prawa do renty rodzinnej, co znacząco wpływa na sytuację finansową rodziny i brak tego wsparcia sprawia, że każda dodatkowa opłata, w tym odsetki od zaległych składek, stanowi dla rodziny ogromne obciążenie. Wskazała, że aby zapobiec dalszemu naliczaniu odsetek od odziedziczonych zobowiązań, zmuszona była pożyczyć środki od najbliższej rodziny. Poinformowała, że obecnie trwa sporządzanie spisu inwentarza, co może potrwać od 1,5 do 2 lat, i że do momentu zakończenia tego procesu całkowita wartość odziedziczonych długów nie jest znana, lecz prawdopodobnie przewyższają one wartość spadku, a dzieci nabyły spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Podniosła, że umorzenie odsetek pozwoliłoby na stabilizację sytuacji rodzinnej i lepsze zabezpieczenie przyszłości dzieci, a także kontynuowanie spłaty kapitału długów w imieniu małoletnich spadkobierców również w innych instytucjach. ZUS potraktował wniosek z 4 lipca 2024 r. jako nowy wniosek o umorzenie odsetek i kosztów egzekucyjnych po zmarłym J. K., ponieważ termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął 2 lipca 2024 r.
W decyzji z 10 kwietnia 2025 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: "rozporządzenie"), ZUS odmówił umorzenia odsetek przypadających od należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji nr 174 z 12 października 2023 r. oraz decyzji zmieniającej nr 181 z 23 października 2024 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym J. K., w łącznej kwocie 1 882,39 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne za okres 11/2021-04/2022 z tytułu odsetek liczonych na 8 lipca 2024r. w kwocie 1150,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2021-04/2022 w łącznej kwocie 596,62 zł, w tym z tytułu: odsetek liczonych na 8 lipca 2024r. - 496,00 zł, kosztów egzekucyjnych -100,62 zł, c) Fundusz Pracy za okres 10/2021-04/2022 w łącznej kwocie 135,77 zł, w tym z tytułu: odsetek liczonych na 8 lipca 2024r. - 56,00 zł, kosztów egzekucyjnych - 79,77 zł. W uzasadnieniu decyzji ZUS ustalił, że K. K. rozwiodła się z J. K. z datą 3 czerwca 2022 r., jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, uzyskując wynagrodzenie 4 300 zł brutto, tj. 3 201,53 zł netto. Według deklaracji podatkowych K. K. uzyskała dochód ze stosunku pracy za 2022 r. w wysokości 13 681,40 zł, a za 2023 r. w kwocie 45 416,10 zł. K. K. pobiera zasiłek z pomocy społecznej 634 zł netto miesięcznie, korzysta z pomocy GOPS w formie posiłków w szkole dla dzieci i ma wypłacane przez ZUS świadczenie wychowawcze na dwoje małoletnich dzieci w wysokości 1 600 zł miesięcznie. K. K. jest zatrudniona na pełen etat, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy przedstawiała się następująco: 12/2024 - 4 300 zł brutto, tj. około 3 262 zł netto, 01/2025 - 8 320 zł brutto, tj. około 6 001 zł netto, 02/2025 - 8 720 zł brutto, tj. około 6 274 zł netto.. K. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci: córką W. K. (11 lat) i synem M. K. (8 lat). Dzieci nie pobierają renty rodzinnej po zmarłym ojcu - w decyzji z18 września 2023 r. ZUS III Oddział w Warszawie odmówił przyznania im prawa do tego świadczenia i obecnie sprawa jest w sądzie, gdyż zostało złożone odwołanie, a termin rozprawy wyznaczono na 21 marca 2025 r. Stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 752,38 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) - 202,38 zł oraz opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - około 550 zł. Według oświadczenia K. K. ma następujące zobowiązania pieniężne: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 144 228,44 zł, z miesięczną ratą wynoszącą 1 053,92 zł; w bankach w kwocie 73 979,23 zł, z miesięczną ratą wynoszącą 1 637,88 zł; u osób fizycznych w kwocie 45 500 zł (pożyczka od rodziny, bez ustalonego planu spłaty); inne w kwocie 62 877 zł (zajęcia egzekucyjne byłego męża na wspólnym rachunku); z tytułu odziedziczonego długu na karcie kredytowej w kwocie około 30 000 zł. K. K. podała, że powyższe należności są dochodzone w trybie egzekucyjnym oraz regulowane w układzie ratalnym, a łączna miesięczna kwota spłaty kredytów wynosi 2 691,80 zł. K. K. jako przedstawicielka ustawowa małoletnich 24 lipca 2023 r. dokonała spłaty zaległych składek po zmarłym J. K. w kwocie 45 465,49 zł. We wniosku o umorzenie K. K. ma nie powołała własnych problemów zdrowotnych natomiast podniosła, że dzieci są zdruzgotane śmiercią ojca, a dodatkowo na ich zły stan psychiczny ma wpływ sytuacja w domu związana z koniecznością regulowania kolejnych zobowiązań finansowych po zmarłym ojcu. Do akt sprawy nie została załączona żadna dokumentacja medyczna. K. K. posiada na współwłasność w 1/2 części mieszkanie o powierzchni 111,20 m2, położone przy ul. P. w N.W., objęte KW nr .... Wykazała również mienie ruchome (sprzęt AGD w zabudowie, używany telewizor) o łącznej wartości około 15 500 zł. W stosunku do małoletniej W. K. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Według organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że w stosunku do małoletniej W. K. nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, dlatego nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c i z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4. Wysokość należności z tytułu składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, dlatego przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania. Organ stwierdził, że W. K. jest osobą małoletnią i nie osiąga dochodu, jednak odziedziczyła po zmarłym ojcu - J. K. majątek w udziale wynoszącym 1/2 części, a w skład masy spadkowej wchodzi udział w nieruchomości. Organ wskazał, że w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy, w stosunku do W. K. nie zostało wdrożone przymusowe dochodzenie należności, lecz możliwości dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane ponieważ istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości. Nie nastąpiło również stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu wykluczeniu podlegają więc przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. ZUS nie znalazł też podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w stosunku do W. K. i z materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny, wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ wyjaśnił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu, tymczasem skarżąca jest osobą małoletnią i pozostaje na utrzymaniu matki. W ocenie organu okoliczność, że K. K. dysponuje dochodem z tytułu zatrudnienia oraz pobiera na małoletnie dzieci świadczenia związane z rodzicielstwem, wyklucza tę przesłankę. ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową o której mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia. ZUS wyjaśnił, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Opracowania Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych nie przewidują gospodarstwa jednoosobowego z dwojgiem dzieci. Przy analizie sprawy przyjęto zatem najbardziej zbliżoną wartość minimum socjalnego zestawiając dochody rodziny z minimum socjalnym dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za III kwartał 2024r.) wynosi 4 562,07 zł, tj. 1 520,69 zł na osobę. Zdaniem ZUS ponieważ środki finansowe jakimi przedstawiciel ustawowy aktualnie dysponuje są wyższe od kwoty minimum socjalnego, to w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Organ podkreślił, że zobowiązania wobec Zakładu, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, a ZUS nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym (np. bankom). Zdaniem organu umorzenie należności przed wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby niewątpliwie działaniem sprzecznym z interesem ZUS. Organ wyjaśnił, że obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 29 przewiduje możliwość udzielenia ulgi w formie układu ratalnego, po złożeniu stosownego wniosku. W konkluzji ZUS stwierdził, że z uwagi na powyżej opisane okoliczności podjęcie decyzji o umorzeniu odsetek oraz kosztów egzekucyjnych na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, ponieważ przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.