Rzecznik przywołał treść art. 19 ust. 1, art. 19a ust. 2, art. 19a ust. 4 pkt 2 lit. a, art. 19a ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146, ze zm.)
Następnie stwierdził, że pozyskał prowadzony przez podmiot leczniczy z określonego okresu i poradni harmonogram, obejmujący między innymi planowaną datę przyjęcia i rzeczywistą datę przyjęcia. Rzecznik pozyskał także skargi pacjentów w analizowanym zakresie. Co najmniej jeden pacjent nie uzyskał świadczenia ze względu na duże opóźnienia i zakończenie pracy przez lekarza, a opóźnień ponad godzinnych we wnioskowanym okresie czasu było 87 na 462 przyjętych pacjentów, co stanowi blisko 20% wszystkich opóźnień. Zgodnie z wyjaśnieniami podmiotu leczniczego pacjenci są przy zapisie informowani o godzinie, o której powinni stawić się w poradni w dniu wizyty, zgodnie z harmonogramem, jednak godziny te w wielu przypadkach nie są dotrzymywane. Jedna z pacjentek, która zgłosiła skargę do organu, wręcz wskazała: "Jeszcze gorzej jest w poradni dla dzieci w której rodzice z dziećmi tłoczą się w małym pomieszczeniu, nie wiedząc o której odbędzie się zaplanowana wizyta. Boją się opuścić kolejkę, żeby ich nie ominęła wizyta. Miałam czas, żeby przez te dwie godziny obserwować, jak to wygląda. Dramat. To uwłaczające jakimkolwiek zasadom praw pacjenta". Organ wskazał, że nie twierdzi, że sytuacje, w których godzina przyjęcia danego pacjenta się przesunie, nie mogą w ogóle mieć miejsca, przy czym obecny stan, skutkujący wieloma takimi przypadkami, jest nieuzasadniony, świadczy o organizacji udzielania świadczeń zdrowotnych bez należytej staranności i może skutkować ograniczeniem praw pacjentów w zakresie przyjęcia w terminie, o którym pacjenta został poinformowany, lub braku udzielenia świadczenia w ogóle z uwagi na znaczne przesunięcie się porady w czasie. Należy zwrócić uwagę, iż postępowanie to nie dotyczy jednostkowego przypadku lub pewnej sytuacji o ekstraordynaryjnym charakterze. Niniejsza sprawa wskazuje na trwały i systemowy problem organizacji procesu udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmiot leczniczy. Podmiot leczniczy jest jednocześnie zobowiązany do zapewnienia odpowiednich warunków udzielania świadczeń zdrowotnych - w tym nie może odgórnie ograniczać czasu wizyty, ponieważ każdy pacjent powinien uzyskać wizytę odpowiadającą jego problemem zdrowotnym, adekwatną pomoc i poczucie bezpieczeństwa w zakresie oceny jego stanu zdrowia i proponowanych metod diagnostyczno-leczniczych. Oczywiście czas wizyty będzie się różnił dla każdego pacjenta, jednakże należy stworzyć warunku umożliwiające odpowiednią organizację pracy. Pomimo występowania tak dużych opóźnień w realizacji świadczenia lub nawet całkowitego braku realizacji świadczenia, pacjent nie jest należycie informowany w tym zakresie. Taka informacja powinna zostać pacjentowi przedstawiona już w trakcie rejestracji na wizytę, a nie w momencie stawienia się przed gabinetem podmiotu leczniczego, z zastrzeżeniem, że w ocenie organu takie sytuacje powinny być sporadyczne a nie wpisane w normalne funkcjonowanie poradni.
Zdaniem Rzecznika opisana praktyka jest zorganizowana, gdyż wynika z działań organizacyjnych kierownictwa podmiotu leczniczego. Praktyka jest bezprawna wobec niezgodności z art. 8 ustawy. Praktyka narusza zbiorowe prawa pacjentów, gdyż odnosi się do każdego potencjalnego pacjenta, który zgłosiłby się do podmiotu leczniczego i musiałby oczekiwać na przyjęcie do lekarza o ustalonej godzinie. W ocenie organu ze wskazanych wyżej okoliczności jednoznacznie wynika, że rozpatrywanej sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, co obliguje Rzecznika do uznania rzeczonych praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 64 ust. 2 ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku, obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Dlatego też zobowiązano podmiot leczniczy do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów.
Szpital pismem z dnia 26 sierpnia 2025 r., wykonując zobowiązanie nałożone na niego w punkcie 2 sentencji zaskarżonej decyzji, złożył informację o stopniu realizacji działań zmierzających do zaniechania stosowania praktyk, o których mowa w pkt 1 tejże decyzji.
W skardze z dnia 27 sierpnia 2025 r. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie za praktyki naruszające zbiorowe prawo pacjentów (prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, wskazane w art. 8 ustawy o), działań/zaniechań stosowanych przez Skarżącego w zakresie udzielanych pacjentom ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych w Przychodni Specjalistycznej, powodujące opóźnienia realizacji świadczeń zdrowotnych w wyznaczonych terminach, podczas gdy zachowanie Skarżącego nie wypełnia dyspozycji powyższego przepisu, gdyż nie można mu przypisać przymiotu bezprawnego i zorganizowanego działania/zaniechania mającego na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw - a w rezultacie naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 ustawy i bezzasadne nałożenie na Skarżącego obowiązku w postaci zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art., 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niewyjaśnienie przyczyn opóźnień godzinowych w realizacji świadczeń zdrowotnych pacjentom, których wystąpienie stwierdził organ.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Szpital podniósł, że organ nie wykazał bezprawności działań/zaniechań Skarżącego w ramach organizacji procesu udzielania świadczeń zdrowotnych. Bezprawnością działania/zaniechania mogłoby być w tym przypadku zachowanie sprzeczne z ustawą lub innymi przepisami określającymi prawa pacjenta i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z norm określonych we wskazanych przepisach. Organ wskazał, że zachowania Skarżącego kolidowały z przepisami prawa, podając następujące przepisy: art. 19a ust.1, art. 19a ust. 2, art. 19a ust. 4 pkt 2 lit. a, art. 19a ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przepisy te dotyczą prowadzenia harmonogramów przyjęć przez świadczeniodawców. Należy podnieść, że w rzeczywistości Skarżący nie naruszył żadnego z tych przepisów. Skarżący bowiem umieszcza w harmonogramie przyjęć świadczeniobiorców, wyznaczając termin udzielenia świadczenia w sposób wskazany w art. 19a ust. 2 i art. 19a ust. 4 pkt 2 lit. a ww. ustawy. Skarżący prowadzi harmonogram w postaci elektronicznej, zgodnie z art. 19a ust. 7 ww. ustawy. Skarżący udziela świadczeń specjalistycznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej każdego dnia w godzinach udzielania tych świadczeń, zgodnie z prowadzonym harmonogramem przyjęć. Wszyscy pacjenci wykazani w harmonogramie przyjęć pacjentów w Poradni Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej dla Dzieci w okresie od 31 lipca do 7 sierpnia 2024 r. oraz w dniach 14 i 21 sierpnia 2024 r., który był analizowany przez Rzecznika Praw Pacjenta, zostali przyjęci przez lekarzy i udzielono im świadczeń zdrowotnych w dniu wynikającym z harmonogramu. Zapewnienie żeby świadczenia zdrowotne były udzielane pacjentom punktualnie, zgodnie z ustalonym harmonogramem, z najwyższą jakością i dbałością o zdrowie pacjentów jest codziennym celem kierownictwa i wszystkich pracowników Skarżącego. Podmiot leczniczy nie jest zakładem produkcyjnym lecz miejscem, w którym wykonuje się działalność leczniczą związaną z ochroną zdrowia i życia ludzkiego, a to związane jest z występowaniem szeregu zmiennych wpływających na to jak w danym dniu ta działalność wygląda, w tym zmiennych niezależnych od podmiotu.
Skarżący ponownie wskazał, że jest podmiotem leczniczym wysokospecjalistycznym, monoprofilowym, udzielającym świadczeń z zakresu ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Świadczenia zdrowotne udzielane są w szpitalu w trybie planowym (pacjentom ze skierowaniami, oczekującym na zabiegi narządu ruchu) oraz w trybie nagłym. W strukturze Skarżącego funkcjonuje Izba Przyjęć, która udziela świadczeń zdrowotnych w trybie całodobowym, ostrodyżurowym, przez 365 dni w roku, pacjentom z urazami narządu ruchu w stanach nagłych, bez skierowania. Wszyscy pacjenci, o których mowa wyżej, po leczeniu szpitalnym lub wizycie w Izbie Przyjęć, wymagają kontroli ambulatoryjnej w poradniach chirurgii urazowo-ortopedycznej (takie poradnie - jedna dla dorosłych i jedna dla dzieci funkcjonują w ramach przyszpitalnej Przychodni Specjalistycznej). Liczba pacjentów jest często nie do przewidzenia i może się zmieniać z dnia na dzień, w obliczu nieprzewidywalnej liczby pacjentów kierowanych do poradni z Izby Przyjęć w ramach kontynuacji leczenia. Skarżący, wychodząc naprzeciw wszystkim ostrodyżurowym pacjentom, zapewnia im wizytę w poradni w dniu wyznaczonym przez lekarza Izby Przyjęć, wynikającym z indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia każdego pacjenta. Należy zauważyć, że pacjenci często nie stawiają się na kontrolę w wyznaczonych dniach lub godzinach, a czasem stawiają się w godzinach innych niż wynikające z harmonogramu, co wpływa na płynność pracy poradni. Niezależnie od tego pacjenci, którzy stawiają się do poradni w danym dniu, są przez lekarzy przyjmowani i konsultowani.
W związku z charakterem poradni chirurgii urazowo-ortopedycznej i specyfiką schorzeń leczonych w takiej poradni, wizyta pacjenta w poradni nie polega jedynie na rozmowie z lekarzem, zbadaniu pacjenta przez lekarza i wydaniu zaleceń, co zamyka się w kilku lub kilkunastu minutach, lecz jest zazwyczaj procesem. W ramach tego procesu często wymagane jest wykonywanie świadczeń w gabinecie zabiegowym (np. założenie opatrunku, zmiana opatrunku, kontrola rany pooperacyjnej, założenie gipsu, zdjęcie szwów, itp.) oraz wykonanie diagnostyki obrazowej - zdjęć rtg (co wymaga skierowania się pacjenta do pracowni rtg). Wygląda to zatem w ten sposób, że pacjent zaczyna konsultację u lekarza, potem kieruje się na odpowiednie zabiegi lub badania a następnie wraca do lekarza z wynikami badań. Lekarz nie wie, bo nie może wiedzieć, jak długo zajmie pacjentowi wykonanie tych badań i kiedy wróci do gabinetu. W międzyczasie lekarz przyjmuje innych zapisanych w kolejności pacjentów, co pozwala na efektywne wykorzystanie czasu pracy lekarza i zapobiega powstawaniu luk w przyjęciach pacjentów. Podkreślenia wymaga fakt, że cała wizyta pacjenta odbywa się jednego dnia, kompleksowo, w ramach jednej konsultacji w poradni, co świadczy o organizacji udzielania świadczeń w sposób ze wszech miar korzystny dla pacjenta i z zachowaniem należytej staranności (w przeciwieństwie do hipotetycznej sytuacji, w której lekarz wydawałby skierowanie na badania rtg i zapisywał pacjenta na wizytę z wynikami badań na inny dzień, co powodowałoby konieczność stawienia się pacjenta w poradni kolejny raz).
Wskazane wyżej zmienne wpływają na czas udzielania świadczeń, i mogą powodować sytuacje, że pacjent nie wejdzie do gabinetu lekarza dokładnie o tej godzinie, na którą był zaplanowany (o czym pacjenci byli informowani na tablicach przy gabinetach lekarskich, a obecnie, po interwencji Rzecznika Praw Pacjenta, są informowani już w trakcie rejestracji na wizytę i w wiadomościach tekstowych wysyłanych w celu potwierdzenia terminu wizyty), jednak nie dzieje się tak w wyniku zaplanowanego i zorganizowanego działania mającego na celu pozbawienie pacjentów ich praw lub ograniczenie tych praw. Działanie personelu Skarżącego jest skoncentrowane na czymś przeciwnym - celem jest udzielanie świadczeń zdrowotnych z zachowaniem zasad należytej staranności i dbałość o bezpieczeństwo pacjentów. Organizacja pracy poradni jest zatem ułożona tak, by udzielić pacjentowi potrzebnych mu ambulatoryjnych świadczeń zdrowotnych jednego dnia, podczas jednej wizyty, i żeby nie wydłużać kolejek oczekujących na udzielenie świadczenia.
Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący podniósł, że organ w niniejszej sprawie ustalił, że w badanym okresie w Poradni Chirurgii Urazowo- Ortopedycznej dla Dzieci, będącej w strukturze skarżącego podmiotu leczniczego, ponadgodzinne opóźnienia w rozpoczęciu udzielania świadczeń zdrowotnych w stosunku do ustalonej godziny wizyt, wystąpiły w przypadku 87 na 462 przyjętych pacjentów. Organ ustalił tę okoliczność na podstawie przedłożonych mu przez Skarżącego harmonogramów przyjęć pacjentów w Poradni Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej dla Dzieci. Okoliczność ta została ustalona poprzez proste porównanie tabeli "planowana data przyjęcia" z tabelą "rzeczywista data przyjęcia" bez żadnego pogłębienia tej analizy i próby ustalenia przyczyn różnic pomiędzy godzinami wykazanymi w tych tabelach. W kontekście niniejszej sprawy, w której organ stwierdził na powyższej podstawie, że skarżący podmiot leczniczy stosuje praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów, zdaniem Skarżącego należy podnieść, że przyczyny opóźnień mają istotne znaczenie prawne. Organ, oceniając tę okoliczność, nie wziął pod uwagę tego, że opóźnienia te mogły wynikać z przyczyn leżących po stronie pacjentów, nie zaś podmiotu leczniczego albo że na opóźnienia wpłynęły inne okoliczności, o których mowa w części skargi uzasadniającej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Wydaje się, że każdy z tych wykazanych przypadków powinien być oceniany indywidualnie i dopiero na tej podstawie można by ustalić rzeczywisty wpływ lub brak wpływu działań Skarżącego na opóźnienia w wykazanych godzinach przyjęć pacjentów i wtedy mogłaby zostać wydana decyzja zgodna z prawem.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyżej wskazanych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjenta rozumie się bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. To taka praktyka, która potencjalnie odnosi się do nieograniczonej liczby pacjentów. Pojęcie "zbiorowe prawa pacjentów" odnosi się do tych praw, o których mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych, a także potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, opublikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej: "CBOSA"). Jest to zatem odrębny przedmiot ochrony, całkowicie niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów można mówić, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się wobec każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnej sytuacji. Istotne jest zatem ustalenie, czy działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. W konsekwencji nie ilość potwierdzonych naruszeń, ale ich charakter, a w związku z tym możliwość wywołania negatywnych skutków wobec określonej grupy, przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.
Katalog celów, w ramach których podmiot leczniczy może naruszyć prawa pacjenta jest katalogiem otwartym, a to oznacza, że każde naruszenie, w tym ograniczenie praw pacjentów zagwarantowane ustawowo - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy - może prowadzić do uznania za praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów, w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy. Treść tego przepisu wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienia praw pacjentów. Zachowanie zorganizowane polega na zaplanowaniu i przeprowadzeniu działania lub zaniechania działania. Przy czym do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, że jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny (art. 59 ust. 2 ustawy).
W świetle analizowanych przepisów dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjenta konieczne jest ustalenie spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Użyty przez ustawodawcę termin "w szczególności" oznacza, że katalog celów naruszeń zbiorowych pacjentów jest otwarty i nie ogranicza się tylko do osiągnięcia korzyści majątkowej.
W myśl art. 8 powołanej ustawy, pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych osoby wykonujące zawód medyczny kierują się zasadami etyki zawodowej określonymi przez właściwe samorządy zawodów medycznych.
Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że celem art. 8 ustawy jest zapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa podczas udzielania mu świadczeń zdrowotnych. Przy tym podmiot leczniczy powinien kierować się zasadą ostrożności i zapewnić takie warunki udzielania tych świadczeń,, które to bezpieczeństwo zapewniają. Należyta staranność w postępowaniu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych to także ustalenie procesu udzielanie świadczeń zdrowotnych w zgodzie z przepisami prawa. Jest to element prawa pacjenta określonego art. 8 ustawy - każdego indywidualnego pacjenta, ale także w ujęciu ochrony zbiorowych interesów pacjentów, jeśli nieprawidłowe zasady udzielania świadczeń mają charakter ogólny i odnoszą się do wszystkich pacjentów lub określonej grupy pacjentów. Przyjęcie reguł udzielania świadczeń zdrowotnych z naruszaniem przepisów prawa stanowi o naruszeniu art. 8 ustawy i ogranicza prawo pacjentów w tym zakresie. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy pacjentem jest także osoba zwracająca się o udzielenie świadczeń zdrowotnych, nie tylko już korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych lub osobę wykonującą zawód medyczny. Tym samym wymaganą art. 8 należytą staranność podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest obowiązany przestrzegać także na etapie rejestracji pacjenta i ustalania dostępu do świadczeń, w szczególności, jeśli kwestie te są uregulowane odrębnymi przepisami prawa powszechnie obowiązującego.
Słusznie w zaskarżonym rozstrzygnięciu wskazano na przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Zgodnie z art. 19a ust. 1 tej ustawy świadczenia opieki zdrowotnej w szpitalach, świadczenia specjalistyczne w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej oraz stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne inne niż szpitalne są udzielane każdego dnia w godzinach udzielania tych świadczeń, zgodnie z harmonogramem przyjęć prowadzonym przez świadczeniodawcę, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
Zgodnie z art. 19a ust. 2 ww. ustawy świadczeniodawca umieszcza w harmonogramie przyjęć świadczeniobiorcę, wyznaczając termin udzielenia świadczenia w następujący sposób:
1) świadczeniobiorcy zgłaszającemu się po raz pierwszy:
a) w przypadku przyjęcia w dniu zgłoszenia - termin udzielenia świadczenia w dniu zgłoszenia,
b) posiadającemu prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej - termin udzielenia świadczenia ustalony w sposób, o którym mowa w art. 47c ust. 4,
c) innemu niż wymieniony w lit. a i b - termin udzielenia świadczenia wynikający z prowadzonej listy oczekujących na udzielenie świadczenia, zgodnie z art. 20;
2) świadczeniobiorcy kontynuującemu leczenie - termin udzielenia świadczenia wynikający z planu leczenia.
Zgodnie z art. 19a ust. 4 pkt 2 lit. a ww. ustawy świadczeniodawca wpisuje w harmonogramie przyjęć termin wyznaczony w dniu wpisu w harmonogramie przyjęć.
W myśl art. 19a ust. 7 ww. ustawy harmonogram przyjęć jest prowadzony w postaci elektronicznej.
Wskazać należy, że na wezwanie organu Szpital przesłał dokumenty potwierdzające prowadzenie harmonogramu przyjęć, tj.
- kopię zarządzenia wewnętrznego Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego im. prof. [...] nr [...] z dnia 15 kwietnia 2019 r. w sprawie wprowadzenia zaktualizowanych zasad prowadzenia list oczekujących na udzielnie świadczenia opieki zdrowotnej w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym im. prof. [...] i powołania Zespołu Oceny Przyjęć, zmienionego następnie zarządzeniami wewnętrznymi Dyrektora Szpitala: nr [...] z dnia 16 grudnia 2019 r., nr [...] z dnia 24 czerwca 2020 r., [...] z dnia 23 lutego 2021 roku i [...] z dnia 8 listopada 2021 roku. W załączniku nr 1 do powyższego zarządzenia określone są zasady prowadzenia harmonogramu przyjęć i list oczekujących na udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej w Szpitalu;
- kopię zarządzenia wewnętrznego Dyrektora Szpitala nr [...] z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie wprowadzenia zasad postępowania w Izbie Przyjęć podczas przyjmowania pacjentów w trybie ostrym, zasad postępowania w Przychodni Specjalistycznej oraz wzoru oświadczenia stanowiącego zgodę na zabiegi medyczne w trybie ambulatoryjnym w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym im. prof. [...], zmienionego następnie zarządzeniami wewnętrznymi Dyrektora Szpitala: nr [...] z dnia 14 września 2018 r. i [...] z dnia 24 marca 2023 r.
W ocenie Sądu powyższe dokumenty potwierdzają, iż Szpital dostosował się do ww. przepisów wprowadzających obowiązek prowadzenia m.in. przez szpitale harmonogramów przyjęć świadczeniobiorców (pacjentów). Jednakże oprócz prowadzenia harmonogramu świadczeniodawca (podmiot leczniczy) winien sprostać obowiązkowi zorganizowania przyjęć pacjentów w terminie wynikającym z tych harmonogramów.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że Rzecznik prowadzony przez pomiot leczniczy harmonogram, obejmujący m.in. planowaną datę przyjęcia i rzeczywistą datę przyjęcia. Szpital przekazał organowi także pięć skarg pacjentów dotyczących omawianego zakres. Ze skarg tych wynika, że co najmniej jeden pacjent (A. Z. nie uzyskał świadczenia ze względu na duże opóźnienia i zakończenie pracy przez lekarza, a opóźnień ponad godzinnych we wnioskowanym okresie czasu było 87 na 462 przyjętych pacjentów, co stanowi blisko 20% wszystkich opóźnień.
Sąd w pełni podziela stanowisko Rzecznika, że sytuacje, w których godzina przyjęcia danego pacjenta się przesunie, nie mogą w ogóle mieć miejsca, przy czym obecny stan, skutkujący wieloma takimi przypadkami, jest nieuzasadniony, świadczy o organizacji udzielania świadczeń zdrowotnych bez należytej staranności i może skutkować ograniczeniem praw pacjentów w zakresie przyjęcia w terminie, o którym pacjenta został poinformowany, lub braku udzielenia świadczenia w ogóle z uwagi na znaczne przesunięcie się porady w czasie. Zdaniem Sądu nie jest nawet negowane przez Szpital, że powyższe nieprawidłowości dotyczą pojedyńczych przypadków, a raczej jest to powszechny stan rzeczy. Nawet w skardze Skarżący przyznaje, że liczba pacjentów, których należy przyjąć danego dnia, jest często nie do przewidzenia.
W ocenie Sądu po analizie akt administracyjnych sprawy należy przyznać, że Szpitalu panuje chaos organizacyjny, trwały i systemowy problem organizacji procesu udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmiot leczniczy.
Słusznie także Rzecznik wskazał, że pomimo występowania tak dużych opóźnień w realizacji świadczenia lub nawet całkowitego braku realizacji świadczenia, pacjent nie jest należycie informowany w tym zakresie. Taka informacja powinna zostać pacjentowi przedstawiona już w trakcie rejestracji na wizytę, a nie w momencie stawienia się przed gabinetem podmiotu leczniczego, oczywiście z zastrzeżeniem, że takie sytuacje powinny być sporadyczne a nie wpisane w normalne funkcjonowanie poradni. Praktyka informowania pacjenta już podczas rejestracji o możliwych opóźnieniach w przyjęciu została wprowadzona przez Szpital dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji.
Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że opisana praktyka jest zorganizowana, gdyż wynika z działań organizacyjnych kierownictwa podmiotu leczniczego. Praktyka jest bezprawna wobec niezgodności z art. 8 ustawy. Praktyka narusza zbiorowe prawa pacjentów, gdyż odnosi się do każdego potencjalnego pacjenta, który zgłosiłby się do podmiotu leczniczego i musiałby oczekiwać na przyjęcie do lekarza o ustalonej godzinie. Ze wskazanych wyżej okoliczności jednoznacznie wynika, że rozpatrywanej sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, co obligowało Rzecznika do uznania rzeczonych praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów.
Skarżący zarówno w trakcie postępowania administracyjnego jak i w skardze obszernie argumentował, że cała wizyta pacjenta odbywa się jednego dnia, kompleksowo, w ramach jednej konsultacji w poradni, pomimo iż składa się czasami z kilku świadczeń (oprócz wizyty badanie rtg, zdjęcie opatrunku itp.). Ponadto pełnomocnik Szpitala w trakcie rozprawy wskazał, że zwiększenie komfortu pacjentów trakcie przyjęcia w poradniach specjalistycznych Szpitala, np. poprzez wydłużenie czasu przeznaczonego na wizytę jednego pacjenta, spowoduje wydłużenie się czasu oczekiwania na przyjęcie pacjenta do poradni. Zdaniem Sądu chwalebna jest chęć zapewnienia pacjentom jak najbardziej kompleksowego zakresu świadczeń udzielanych podczas jednej wizyty w poradni specjalistycznej oraz chęć zapewnienia świadczeń jak największej licznie pacjentów. Jednakże Szpital, organizując pracę, w tym prowadząc harmonogram przyjęć, powinien wyważyć powyższe wartości, tj. kompleksowość udzielanych świadczeń podczas jednej wizyty pacjenta; ilość pacjentów, którym udzielono świadczeń oraz terminowość przyjęć, celem zapewnienia prawidłowego poziomu udzielania świadczeń, W niniejszej sprawie takiego wyważenia zabrakło.
Odnosząc się do podniesionych przez Skarżącą zarzutów związanych z rzekomym deficytem postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Rzecznika wskazać należy, że nie znajdują one uzasadnienia. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie było konieczności poszerzania zgormadzonego przez organ materiału dowodowego poprzez badanie przyczyny każdego wynikającego z przedłożonego przez Szpital hamonogramu opóźnienia. W ocenie Sądu nieterminowość przyjęć nie była negowana przez Skarżącego w trakcie postępowania wyjaśniającego, co wynika z treści pisma z dnia 24 września 2022 r.
Podsumowując wskazać należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, opierając się na zgromadzonym przez organ materiale dowodowym, uznał zarzuty stawiane przez Skarżącą są nieuzasadnione.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.