Wyrok WSA z dnia 18 września 2025, sygn. VI SA/Wa 1560/25

Organ podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., w piśmie z 21 sierpnia 2024 r., odmówił udzielenia informacji, o które wnioskował Narodowy Fundusz Zdrowia. Tym samym Prezes NFZ nie posiada informacji w kwestii ewentualnego nieuzyskiwania przychodu przez ww. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 10 maja 2023 r. do nadal.

Organ stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie przedstawiono żadnych informacji lub dokumentów, które podważałyby powyższe ustalenia. Zatem należało uznać, że domniemanie prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 10 maja 2023 r. do nadal - wynikające z wpisu w CEIDG - nie zostało przełamane.

W konsekwencji, biorąc pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego, mając na względzie wnioskowany przez ZUS okres rozstrzygania o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, Prezes NFZ ustalił, że Strona z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 10 maja 2023 r. do nadal.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżący zaskarżając decyzję 20 marca 2025 r, wniósł o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów procesowych według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4 oraz art. 36a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 z późn. zm.; dalej: "ustawa systemowa"), art. 66 ust. 1 lit, c oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, art. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r., poz. 236, dalej: "Prawo przedsiębiorców"), art. 16 ust. 1ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorców (Dz.U. z 2022 r., poz. 541 z późn. zm., dalej: "ustawa o CEIDG"),

2) art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1. art. 13 pkt 4, art. 11 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w świetle tych przepisów dokonanie wpisu do Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej powoduje objęcie przedsiębiorcy obowiązkiem ubezpieczenia społecznego do czasu wykreślenia wpisu bez względu na fakt, czy działalność gospodarcza jest faktycznie wykonywana,

3) art. 232 K.p.c. w związku z art. 6 K.c., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego a to , że Skarżący faktycznie prowadził działalność gospodarczą.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że w okresie od 10 maja 2023 r. nie prowadził działalności gospodarczej. Skarżący wskazał, że był rolnikiem, a od 10 maja 2023 r. pobiera rolnicze świadczenie emerytalne. Po przejściu na emeryturę, jak wyjaśnił Skarżący, nie prowadził również działalności gospodarczej. Wobec powyższego Skarżący uważa że nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na brak faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, a na potwierdzenie swojego stanowiska, Skarżący powołał się na szereg postanowień Sądu Najwyższego.

Skarżący dodał, że od 8 października 2024 r. zgłosił zawieszenie działalności gospodarczej do CEIDG.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

W niniejszej sprawie Prezes NFZ uznał, że Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 10 maja 2023 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221, 641, 803, 1414 i 2029) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników.

W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Art. 82 ust. 1-4 ustawy o świadczeniach stanowi natomiast, że w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tytułów odrębnie. Jak wynika z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, użyte w tej ustawie określenie osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, oznacza osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. W myśl art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców. Ponadto jak wynika z art. 5a ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U, z 2025 r. poz. 197, dalej: "u.u.s.r."), rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie warunki wymienione w tym przepisie, w tym nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Z przytoczonych przepisów wynika zasadniczo, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego chyba, że zawiesi wykonywanie działalności gospodarczej.

W niniejszej sprawie z ustaleń faktycznych dokonanych przez organ, które nie budzą wątpliwości w niniejszej sprawie wynika, że Skarżący, zgodnie z zapisem CEIDG, rozpoczął wykonywanie działalności gospodarczej 3 listopada 2009 r., a decyzją z 18 maja 2023 r. wydaną przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w związku z przyznaniem emerytury, od 10 maja 2023 r. ustało wobec Skarżącego ubezpieczenie społeczne rolników i Skarżący od 10 maja 2023 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej powinien zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS. Z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 2 października 2023 r. wynika, że Skarżący w złożonych zeznaniach podatkowych w latach: 2009-2010, 2012-2014, 2016-2017 oraz w 2022 r. wykazał przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych. Ponadto z pisma Urzędu Skarbowego w B. z 24 sierpnia 2023 r. wynika m.in., że Skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą w okresach: od 28 grudnia 2009 r. do 1 kwietnia 2010 r., od 6 grudnia 2010 r. do 3 grudnia 2012 r., od 5 listopada 2013 r. do 18 sierpnia 2014 r., od 22 listopada 2014 r. do 2 listopada 2016 r., od 30 września 2017 r. do 1 września 2022 r. oraz, że złożył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2022 r., w którym wykazała przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Sam Skarżący wyjaśnił w piśmie z 31 lipca 2023 r., kierowanym do ZUS, że: "(...) pomimo otworzenia tej działalności nie prowadzę jej bo inwestycja jest w fazie realizacji i szybciej nie będzie skończone jak w r. 2024.".

W powyżej przytoczonym stanie prawnym i faktycznym, Skarżący niewątpliwie podlegał we wskazanym okresie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej. W świetle brzmienia art. 5a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. organ słusznie wskazał, że nabycie prawa do świadczeń emerytalnych przez Skarżącego od 10 maja 2023 r., zobowiązuje Skarżącego, prowadzącego działalność gospodarczą do zgłoszenia się z tego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.

Należy również zauważyć, że istnienie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza wprawdzie o faktycznym prowadzeniu tej działalności, ale prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji jest traktowana jako prowadząca działalność gospodarczą (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt [...], Lex nr 1282580, wyrok SN z dnia 7 stycznia 2014 r., sygn. akt [...], Lex nr 1460649). Należy podkreślić, że okres objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z okresem faktycznego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Na przedsiębiorcy natomiast oprócz obowiązku zgłoszenia chęci podjęcia prowadzenia działalności gospodarczej, ciąży również obowiązek zgłaszania w niej wszelkich zmian, zarówno prawnych, jak i faktycznych. Oznacza to, że również faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności, nawet czasowe, powinno być zgłoszone i wpisane do ewidencji.

Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko. Zgodnie z art. 3 Prawa przedsiębiorców, działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Prowadzenie działalności gospodarczej zatem stanowią wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód. Przy czym, przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego.

Skoro zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze, na stałe lub okresowo, ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198, z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309 oraz z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311). Domniemanie faktyczne, wynikające z faktu zarejestrowania działalności gospodarczej, może być obalone, możliwe jest zatem ustalenie zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, mimo nie wykreślenia jej z ewidencji działalności gospodarczej, i w konsekwencji, uchylenie obowiązku ubezpieczenia. Domniemanie to może być obalone wszelkimi środkami dowodowymi. Przeprowadzenie przeciwdowodu natomiast obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża zatem tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Podkreślenia wymaga, że zaistnienie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej musi być rzeczywiste, co oznacza, że ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie okoliczności takie, jak zły stan zdrowia, nie stanowią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Oznacza to, że przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana (wykazana), a nie uzależniona wyłącznie od woli ubezpieczonego, sprowadzającej się do zamiaru czasowego wyłączenia ciążącego na nim obowiązku ubezpieczenia.

W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej, powodującej ustanie obowiązku ubezpieczenia w okresie objętym zaskarżoną decyzją a więc w okresie od 10 maja 2023 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji, a więc do 20 marca 2025 r. Skarżący, co prawda powołał się na zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej od 8 października 2024 r., jednak jak wynika z wpisów odnotowanych w CEIDG, poza wpisem z 8 października 2024 r. o zawieszeniu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, znajduje się również wpis z 21 stycznia 2025 r., zgodnie z którym zmieniono status wpisu przedmiotowej działalności z "Zawieszony" na "Aktywny", z datą wznowienia wykonywania działalności gospodarczej z dniem 1 września 2022 r., co organ wyjaśnił w odpowiedzi na skargę i co potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy – dokument dotyczący dokonanych zmian w CEIDG (k. 51).

Z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych sprawy wynika, że Skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 3 listopada 2009 r. z licznymi okresami jej zawieszenia. Ostatnie zawieszenie obejmuje okres od 30 września 2017 r. do 1 września 2022 r. W 2022 r. Skarżący osiągnął przychód z prowadzonej działalności w 2022 r., co wynika z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 24 sierpnia 2023 r. Skarżący podnosi w skardze, że w 2023 r. nie osiągnął przychodu, jednak nie wykazał, że w roku tym, jak i w całym okresie objętym zaskarżoną decyzją (10 maja 2023 r. – 20 marca 2025 r.), brak przychodu wynika z zaistniałej przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżący zatem nie podważył domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność.

Z powyższych względów Sąd stwierdza, że niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4 i art. 36a oraz art. 11 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, art. 66 ust. 1 lit, c oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, art. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 3 Prawa przedsiębiorców i art. 16 ust. 1 ustawa o CEIDG.

Sąd wyjaśnia, że w sprawie nie miały zastosowania przepisy K.p.c. oraz K.c. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia przez organ art. 232 K.p.c. w związku z art. 6 K.c. W niniejszej sprawie Prezes NFZ prowadził postępowanie administracyjne na podstawie przepisów K.p.a. i Sąd nie stwierdził naruszenia procedury przez organ, która mogłaby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy działając na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.) oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, dokonał jego merytorycznej oceny z uwzględnieniem ogólnych zasad proceduralnych określonych w K.p.a i prawidłowo ustalił stan faktyczny, a następnie dokonał jego prawidłowej subsumcji prawnej. Organ podjął zatem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego dochodząc do wniosku, że materiał ten potwierdza (art. 80 K.p.a.), że Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Organ ustalił okoliczności faktyczne niniejszej sprawy oraz uzasadnił powody nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej dokładnie wyjaśniając przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spełniającym wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, również takich, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 119 pkt 2 tej ustawy.