W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zaskarżył decyzję Prezesa NFZ z 21 sierpnia 2025 r. w całości wnosząc o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że umowy zawarte przez Uczestnika ze Skarżącym były umowami o świadczenie usług (zleceniami), pomimo że miały charakter i były umowami o dzieło w rozumieniu art. 627 K.c.,
2) art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez rozszerzenie katalogu tytułów do ubezpieczenia zdrowotnego na umowy o dzieło, mimo braku podstawy prawnej takim działaniom, jak również przez wadliwe uznanie, że zawarte przez Skarżącego umowy o dzieło stanowiły podstawę do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, mimo, że umowy te powinny być kwalifikowane jako umowy rezultatu,
- a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że w niniejszej sprawie Skarżący zawierał z Uczestnikiem umowy nazwane "umowami o świadczenie usług", do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, podlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego,
3) art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,
4) art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w szczególności przez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych działań celem rozwiązania wątpliwości Skarżącego złożonych do protokołu kontroli, których organ ostatecznie nie uwzględnił w całości,
5) art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji i nieprzytoczenie przepisów prawa na wyjaśnienie powołanych w uzasadnieniu twierdzeń, w szczególności niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego zastrzeżenia Skarżącego złożone do protokołu kontroli nie zostały uwzględnione w całości, jak również niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego ustalenia zawarte w Protokole kontroli oraz w aneksie nr 1 z 26 marca 2024 r. są ostateczne,
6) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i jednostronne oparcie się na ustaleniach ZUS, przy jednoczesnym pominięciu stanowiska Płatnika i charakteru faktycznego wykonywanych umów,
7) art. 6 K.p.a., poprzez działanie przez organ wydający zaskarżoną decyzję w sposób sprzeczny z obowiązującymi przepisami prawa, a to w sposób sprzeczny z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisami ustawy o świadczeniach,
8) art. 627 i nast. K.c., przez pominięcie, że przedmiotem każdej z zawartych pomiędzy Skarżącym a Uczestnikiem umów było osiągnięcie konkretnego, oznaczonego rezultatu (wytworzenie określonej partii długopisów), a nie świadczenie usług powtarzalnych,
9) zasady swobody umów (art. 3531 K.c.) – organ bezzasadnie ingerował w swobodę stron i dokonał zmiany charakteru prawnego umów zawartych dobrowolnie i prawidłowo pomiędzy Skarżącym a Uczestnikiem jako umowy o dzieło, uznając jednostronnie oraz arbitralnie, w oderwaniu od celu i charakteru zawartych umów, że są to umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podlegające wg organu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 207 października 2025 r., Skarżący udzielił repliki na odpowiedź organu na skargę.
Pismem z 26 stycznia 2026 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zawiadomił o wstąpieniu do tego postępowania na prawach przysługujących prokuratorowi. Rzecznik przedstawił stanowisko w sprawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając jej naruszenie:
1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach w zw. z art. 627 K.c., poprzez błędną kwalifikację umów zawartych przez Uczestniczkę ze Skarżącym jako umów o świadczenie usług, mimo że spełniały one przesłanki umowy o dzieło,
2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., przez niewyjaśnienie sprawy w sposób wyczerpujący i pominięcie części materiału dowodowego, a następnie dokonanie oceny dowodów z przekroczeniem granic swobodnej oceny, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji i doprowadziło do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd uzna, że skarga nie jest zasadna. Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem. Prezes NFZ wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, co znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym oraz w przywołanych przepisach.
Kwestią sporną w tej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez Skarżącego z Uczestnikiem. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tych umów.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z jego treścią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do treści art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy – od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także – z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c. – wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu.
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 i nast. K.c., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jej nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że Prezes NFZ dokonał prawidłowej analizy oraz oceny spornych umów poprzez dokonanie odpowiednich i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa, co doprowadziło do prawidłowych wniosków, iż zakwestionowane umowy z 4.01.2021 r., 14.01.2021 r., 21.01.2021 r., 29.01.2021 r., 5.02.2021 r., 10.02.2021 r., 17.02.2021 r., 1.03.2021 r., 10.03.2021 r., 17.03.2021 r., 24.03.2021 r., 2.04.2021 r., 8.04.2021 r., 21.04.2021 r., 30.04.2021 r., 6.05.2021 r., 12.05.2021 r., 27.05.2021 r., 2.06.2021 r., 9.06.2021 r., 16.06.2021 r., 23.06.2021 r., 1.07.2021 r 7.07.2021 r., 14.07.2021 r., 21.07.2021 r., 29.07.2021 r., 05.08.2021 r., 11.08.2021 r., 19.08.2021 r., 3.09.2021 r., 9.09.2021 r., 16.09.2021 r., 1.10.2021 r., 7.10.2021 r., 14.10.2021 r., 21.10.2021 r., 28.10.2021 r., 4.11.2021 r., 10.11.2021 r., 18.11.2021 r., 29.11.2021 r., 2.12.2021 r., 09.12.2021 r., 16.12.2021 r., 22.12.2021 r., 3.01.2022 r., 12.01.2022 r., 21.01.2022 r., 28.01.2022 r., 3.02.2022 r., 9.02.2022 r., 16.02.2022 r., 23.02.2022 r., 2.03.2022 r., 10.03.2022 r., 16.03.2022 r., 23.03.2022 r., 1.04.2022 r., 6.04.2022 r., 21.04.2022 r., 27.04.2022 r., 4.05.2022 r., 11.05.2022 r., 18.05.2022 r., 25.05.2022 r., 2.09.2022 r., 12.09.2022 r., 26.09.2022 r., 03.10.2022 r., 17.10.2022 r., 26.10.2022 r., 10.11.2022 r., 24.11.2022 r 29.11.2022 r., 15.12.2022 r., 28.12.2022 r., 13.01.2023 r., 27.01.2023 r., 8.02.2023 r., 15.02.2023 r., 24.02.2023 r., zawarte przez Skarżącego z Uczestnikiem były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umowami o dzieło.
Z treści spornych umów wynika, że Uczestnik zobowiązany był w ramach ich przedmiotu do "dokonania przerobu uszlachetniającego elementów dostarczonych przez Zamawiającego i wykonania z nich długopisów o następującym symbolu: TYP (...) w ilości sztuk (...) CENA/100 SZT (...) WARTOŚĆ (...)".
W ocenie Sądu, powyższy zapis umów świadczy o założeniu przez ich strony braku samodzielności (a tym samym indywidualnego charakteru) wykonania powierzonego zadania polegającego na montażu określonego typu długopisów z części powierzonych. Sąd zwraca uwagę, że przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach trudno uznać, że sporne umowy polegały na dostarczeniu określonych wyników pracy Uczestnika w postaci dzieła w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w K.c. Podkreślenia wymaga, że Płatnik i Uczestnik zawarli osiemdziesiąt dwie umowy na okresy kilkudniowe na dokonanie tych samych czynności, różnica dotyczyła jedynie ilości wykonanych długopisów. Umowy były zatem zawierane cyklicznie, na następujące po sobie okresy, czyli cechuje je powtarzalność i ciągłość, która jest charakterystyczna dla umów zlecenia, a nie dla umów o dzieło. Szereg powtarzalnych czynności, nawet gdy prowadzi do wymiernego efektu, nie może być rozumiany jako jednorazowy rezultat i kwalifikowany jako realizacja umowy o dzieło. Przedmiotem umowy o dzieło nie może być bowiem osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów. Tego rodzaju czynności są charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, którą definiuje obowiązek starannego działania - starannego i cyklicznego wykonywania umówionych czynności. W niniejszej sprawie Uczestnik na podstawie zawartych umów wykonywał szereg jednorodzajowych, powtarzających się czynności – montażu długopisów, co nie może być rozumiane jako jednostkowy rezultat charakterystyczny dla wykonania dzieła. W wyniku działań Uczestnika nie dochodziło zatem do wytworzenia dzieła jako jednorazowego, indywidualnie oznaczonego rezultatu pracy. Za każdym razem Uczestnik montował inną ilość długopisów o czym świadczą różne kwoty na comiesięcznych rachunkach, gdyż wynagrodzenie zależało od ilości zmontowanych długopisów. Oznacza to, że umowy łączące Skarżącego z Uczestnikiem charakteryzują cechy wyróżniające umowę starannego działania, a nie rezultatu. To od starannego działania Uczestnika zależało, czy zmontuje zamówioną ilość długopisów i w związku z tym otrzyma umówione wynagrodzenie. W konsekwencji należy uznać, że sporne umowy były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia (art. 750 k.c.). To uzasadniało stwierdzenie, że Uczestnik podlegał w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji ubezpieczeniu zdrowotnemu.
W ocenie Sądu, Prezes NFZ trafnie więc ocenił, że wykonywane przez Uczestnika czynności faktyczne wskazują, że wykonywana przez niego praca, polegająca na montażu długopisów z części powierzonych przez Skarżącego, nie prowadzi do wytworzenia jednorazowego, indywidualnego, samoistnego i oryginalnego dzieła w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w K.c. (por. pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2541/14 i z 7 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2181/21).
Opisane czynności podejmowane przez Uczestnika organ prawidłowo więc zakwalifikował, jako świadczenie usług. Powołując się na poglądy wyrażane w orzecznictwie doszedł do prawidłowego wniosku, zgodnie z którym Uczestnik wykonywał czynności przy zachowaniu należytej staranności, działając, w sposób staranny, sumienny i prawidłowy, zgodnie z informacjami i instrukcjami ze strony Skarżącego i przy użyciu dostarczanych przez niego narzędzi.
Sąd podziela konkluzję organu, zgodnie z którą oceniane umowy zasadnie zostały zakwalifikowane jako nienazwane umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Z tytułu zaś wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz Skarżącego Uczestnik podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji.
Sąd stwierdza zatem, że z powyżej wskazanych względów, organ prawidłowo ocenił charakter spornych umów, zaliczając je do umów o świadczenie usług, co oznacza, że nie doszło do naruszenia art. 627 K.c.
Uwzględniając treść art. 3531 K.c., Sąd stwierdza, że zaklasyfikowanie spornych umów - dotyczących świadczenia usług, których wykonanie wymaga dołożenia należytej staranności, a w których nie ma możliwości wskazania obiektywnie osiągalnego i pewnego oraz samoistnego względem wykonawcy rezultatu – do umów o dzieło, sprzeciwiałoby się tego rodzaju stosunkowi prawnemu. Z tego też względu za niezasadny należało również uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 3531 K.c., przez błędną wykładnię woli stron zawartych umów, których jak zostało to wyżej wyjaśnione, usługowy charakter i cel nie budzi wątpliwości Sądu, a to determinuje również ich charakter prawny, jako umów o świadczenie usług. Organ nie negował przy tym łączącego strony umów stosunku prawnego, jaki na ich podstawie został zawarty. Dokonał natomiast niewadliwej oceny charakteru tych umów oraz w aspekcie ustalenia istnienia bądź nieistnienia obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w związku z zawartym stosunkiem prawnym. Sąd zaś stwierdził, że ocena ta jest prawidłowa.
W konsekwencji nie doszło też w rozpoznawanej sprawie do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, których naruszenia Skarżący upatruje w błędnym uznaniu spornych umów za umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło. Skoro sporne umowy stanowiły umowy o świadczenie usług, Prezes NFZ trafnie stwierdził, że Uczestnik podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na ich podstawie, co obligowało Płatnika do zgłoszenia Uczestnika do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.
W ocenie Sądu, Prezes NFZ zatem prawidłowo, na podstawie całokształtu wystarczająco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikował sporne umowy do umów o świadczenie usług, a w konsekwencji stwierdził podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika z tytułu wykonywanej na ich podstawie pracy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornych umów. Nie doszło tym samym do zarzucanego przez Skarżącego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Zgromadzony materiał dowodowy został prawidłowo oceniony, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie naruszył tym samym zarzucanych w skardze przepisów art. 80 i art. 107 ust. 3 K.p.a. Najistotniejszym dowodem w sprawie są właśnie zawarte między stronami umowy, które zostały sformułowane w sposób pozwalający na zakwalifikowanie ich charakteru prawnego bez potrzeby uzupełniania materiału o kolejne dowody. Ponadto, w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się złożone na piśmie zastrzeżenia do protokołu kontroli i informacja o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli. Dowody te zostały ocenione przez organ bez przekroczenia granic swobodnej oceny. Prawidłowo zastosowane przepisy i zgodne z prawem podjęte rozstrzygnięcie oznacza, że organ nie naruszył również zasady legalizmu wynikającej z art. 6 K.p.a.
Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143).
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 tej ustawy.