Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności
rozstrzygnięcia.
W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie i w konsekwencji uchyleniu podlega zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia orzekająca, że skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki jawnej: Gospodarstwo Rolne "[...]" Spółka
Jawna Z. H., W. T., J. M. w okresie od 1 stycznia 2019 r. do nadal.
Podstawę materialnoprawną decyzji stanowi art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl zaś art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Ponadto obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach). W myśl ustawy o systemie obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby fizyczne:
- do 17 września 2021 r. - osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (art. 13 pkt 4);
- od dnia 18 września 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. - wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (art. 13 pkt 4b),
- od dnia 1 stycznia 2023 r. - wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (art. 13 pkt 4b). Wskazanie powyższych okresów wynika, ze zmiany brzemienia art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń.
Przywołane powyżej przepisy, na których oparł się Prezes NFZ, wydając zaskarżoną decyzję, należy odnieść do art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, zgodnie
z którym osobą prowadzącą działalność pozarolniczą jest osoba, o której mowa w art.
8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń, czyli: 1) osoba prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a; 2) twórca i artysta; 3) osoba prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu: a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych; 4) wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej; 4a) akcjonariusz prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług; 4b) komplementariusz w spółce komandytowo-akcyjnej; 5) osoba prowadząca publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933). Wspomniany przepis definiuje osobę prowadzącą pozarolniczą działalność w zakresie zarówno
ubezpieczeń społecznych, jak i ubezpieczenia zdrowotnego.
Z kolei w myśl art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą, zdefiniowaną w art. 3 jako zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Zgodnie zaś z art. 22 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodek spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 18, dalej też "k.s.h.") spółką jawną jest spółka osobowa, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową. Każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem art. 31. Skarżący od 15 lutego 2002 r. figuruje jako wspólnik spółki Gospodarstwo Rolne "[...]" Spółka Jawna Z. H., W. T., J. M. z siedzibą w W. Powyższe nie jest sporne w sprawie – informację o pozostawaniu wspólnikiem spółki jawnej zawarł w swoim wniosku ZUS, następnie skarżący potwierdził ją w piśmie procesowym, a organ uwzględnił w zaskarżonej decyzji. Przy czym w tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w aktach administracyjnych nawet nie znalazł się odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczący ww. spółki, co należy ocenić jako ewidentny brak w materialne dowodowym sprawy. Jednakże z informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców, przedstawionej przez samego skarżącego jako załącznik do skargi wynika, że wspomniana wcześniej spółka jawna została wpisana do rejestru 15 lutego 2002 r. Zgodnie zaś z art. 251 § 1 k.s.h. spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru. I we wniosku ZUS wnosił o ustalenie okresu obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez skarżącego właśnie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki jawnej. Następnie Prezes NFZ w decyzji orzekł o podleganiu przez skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki jawnej od 1 stycznia 2019 r. do nadal. Jednakże art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, wprost wskazuje na warunek konieczny obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, jakim jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej a nie jakiejkolwiek działalności. Przepis ten wyklucza zatem objęcie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego podmiotu prowadzącego działalność rolniczą. W ocenie Sądu, przepisy ustawy o świadczeniach uzależniają powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, od rodzaju prowadzonej przez spółkę działalności tj. wyłącznie pozarolniczej działalności gospodarczej, z wyłączeniem działalności rolniczej, co wynika wprost z wykładni językowej powołanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach. Tezy tej w żaden sposób nie zmienia treść art.82 ust. 5 pkt 2 ww. ustawy, który jako jeden z rodzajów pozarolniczej działalności gospodarczej wymienia działalność prowadzoną w formie spółki jawnej, będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. To, że ustawodawca w tym przepisie wskazał na jedną z form działalności gospodarczej nie oznacza, że wykluczył faktyczne prowadzenie tejże działalności. Nie można bowiem nie zauważyć, że ustawodawca wprost wskazał w tym samym przepisie, iż jednym z rodzajów pozarolniczej działalności gospodarczej jest działalność prowadzona w
formie spółki jawnej, będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych.
W ocenie Sądu organ, wydając zaskarżoną decyzję, pominął istotne pojęcia tj. "pozarolnicza działalność gospodarcza" oraz "działalność prowadzona w formie spółki jawnej, będącej podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych". Organ nie ma bowiem racji utożsamiając fakt występowania danego podmiotu w rejestrze gospodarczym, niepołączony z faktycznym prowadzeniem działalności, z podstawą do zaistnienia obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Samodzielne występowanie
w rejestrze gospodarczym jako wspólnik spółki jawnej, nie może być uznane za prowadzenie rzeczywistej, faktycznej pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa o świadczeniach nie zawiera przepisów, które pozwalałaby na uznanie, iż podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej. Wykładnia przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, jaką prezentuje organ ogranicza się w zasadzie do jednego przepisu tj. art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie z pominięciem powołanych przez Sąd przepisów ustawy o świadczeniach w szczególności art. 82 ust. 5 pkt 2, który jednoznacznie wskazuje wymieniając rodzaje działalności stanowiących tytuł objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym danej osoby: na działalność gospodarczą prowadzoną w formie spółki jawnej, a nie działalność jedynie zarejestrowaną w formie spółki jawnej. Warto w tym miejscu powołać się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2024 r. sygn. akt II GSK 1047/24 dotyczący obowiązku podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika spółki komandytowej. W wyroku tym zostało wskazane, że warunkiem koniecznym
obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego jest prowadzenie przez spółkę pozarolniczej działalności gospodarczej. NSA wskazywał, że jeżeli spółka prowadzi działalność pozarolniczą, to jej wspólnik jest osobą prowadzącą działalność pozarolniczą, natomiast jeżeli spółka prowadzi działalność rolniczą, to jej wspólnik uważany jest za prowadzącego działalność rolniczą. NSA stwierdził, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z mocy prawa, z samego statusu osoby jako wspólnika spółki, ale dotyczy to jedynie tych przypadków, gdy spółka prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą a powyższy obowiązek nie dotyczy wspólników spółek prowadzących działalność rolniczą.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, co najmniej przedwczesne było przyjęcie przez organ, że samo posiadanie przez skarżącego statusu wspólnika spółki jawnej, bez odniesienia się do podnoszonych przez skarżącego twierdzeń dotyczących prowadzenia wyłącznie działalności rolniczej, jest podstawą do stwierdzenia
obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Prezes NFZ pominął istotne okoliczności faktyczne i prawne sprawy, skupiając się jedynie na jednej przesłance tj. rejestracji spółki jawnej, której skarżący jest wspólnikiem, pomijając ponadto i przede wszystkim rodzaj prowadzonej działalności tj. działalności rolniczej, która nie została objęta obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach. Skarżący przedłożył bowiem do akt sprawy zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON, z którego wynika, że rodzajem przeważającej działalności spółki jawnej jest uprawa zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona, z wyłączeniem ryżu oraz uprawa zbóż. Przedmiot prowadzonej działalności, wskazany jest także w przedstawionej przez skarżącego Informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców i obejmuje: uprawę zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona, z wyłączeniem ryżu; uprawę warzyw, wyłączając melony oraz uprawę roślin korzeniowych i roślin bulwiastych; pozostałe uprawy rolne inne niż wieloletnie; chów i hodowlę bydła mlecznego; chów i hodowlę pozostałego bydła i bawołów; działalność usługową wspomagającą produkcję roślinną; działalność usługową następującą po zbiorach; obróbkę nasion dla celów rozmnażania roślin.
Tym samym Prezes NFZ dokonał ustaleń i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik postępowania, wobec niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w szczególności charakteru prowadzonej działalności przez spółkę jawną, a konkretnie wyjaśnienia, czy można jej przypisać cechy "pozarolniczej działalności", czy była to wyłącznie działalność o charakterze rolniczym. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustali wskazane wyżej okoliczności faktyczne, mające znaczenie z punktu widzenia hipotezy normy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach i dokona subsumpcji ustalonego stanu faktycznego. Następnie, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśni w uzasadnieniu decyzji podstawę faktyczną wydawanego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, natomiast o kosztach postępowania orzekł na podstawie
art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, obejmującą wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).