Uznał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.
Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.
ZUS wskazał, w toku postępowania skarżący nie podnosił argumentu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, ale poinformował, że od [...] roku życia leczy się z powodu [...], [...] i [...], korzysta z terapii [...], ale stan jego zdrowia nie ulega poprawie. Zaznaczył, że ma problemy w kontaktach międzyludzkich, podjął pracę, ale z powodu złego stanu [...] zrezygnował z niej.
Wskazał, iż w aktach sprawy znajduje się karta informacyjna leczenia na dziennym oddziale [...] [...] od 8 lipca 2019 r. do 13 września 2019 r. Skarżący został wypisany na własną prośbę z zaleceniem kontynuowania przyjmowania leków i [...] w trybie indywidualnym.
4 lipca 2024 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności
w [...] stwierdził u skarżącego [...] stopień niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 31 lipca 2029 r. Z dokumentu wynika, że skarżący wymaga zatrudnienia na przystosowanym stanowisku pracy oraz szkolenia, w tym specjalistycznego, ale nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Organ wyjaśnił, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji zdrowotnej skarżącego, jednak podał, że skarżący ma [...] lat i uprawnione organy orzecznicze nie stwierdziły, że stan zdrowia trwale i całkowicie wyklucza go z rynku pracy. Dlatego brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi przesłanka opisana w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.
Na marginesie organ zaznaczył, że od 1 stycznia 2024 r. osoby
z orzeczoną niepełnosprawnością mogą wnioskować o świadczenie wspierające. Jego celem jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy, służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.
o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) świadczenie to przysługuje osobie, która ukończyła 18 rok życia i posiada decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której potrzebę tę określono na poziomie od 70 do 100 punktów. Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje na wniosek wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności właściwy ze względu na miejsce stałego pobytu i po jej otrzymaniu osoba niepełnosprawna może wnioskować do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę świadczenia wspierającego. Wysokość świadczenia uzależniona jest od liczby punktów w skali potrzeby wsparcia i wynosi od 40% do 220% renty socjalnej (od 1 marca 2025 r. renta socjalna wynosi 1.878,91 zł brutto). Wypłata świadczenia wspierającego nie jest uzależniona od spełnienia kryterium dochodowego.
W ocenie ZUS analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.
Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów zdaniem organu, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika
o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Od 1 czerwca 2025 r. skarżący posiada tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne od czerwca 2025 r. wynoszą 1 097,16 zł miesięcznie. Oświadczył, że jest kawalerem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i otrzymuje zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 215,84 zł miesięcznie.
W tym miejscu organ zaznaczył, że zasiłek pielęgnacyjny w deklarowanej wysokości jest przyznawany osobom niepełnosprawnym w stopniu [...], jeżeli niepełnosprawność powstała do ukończenia 21. roku życia i jego przyznanie lub wysokość nie są uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego.
Miesięczny budżet skarżącego wynosi 1 313,00 zł i jest o 583,57 zł niższy niż poziom minimum socjalnego określony w czerwcu 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 1 896,57 zł w I kwartale 2025 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego
i jednocześnie o 363,11 zł wyższy niż poziom minimum egzystencji oszacowany na kwotę 949,89 zł w 2024 r. dla takiego gospodarstwa.
Skarżący poinformował, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane
z utrzymaniem w łącznej wysokości 650,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 150,00 zł i kosztów związanych z leczeniem - 500,00 zł. W stałych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. jednak organ nie może umarzać należności z tytułu składek każdej osobie, która ponosi podobnie jak ogół społeczeństwa, podstawowe wydatki związane z utrzymaniem. Oświadczył, że finansowo pomaga mu matka, która uzyskuje dochody z emerytury w wysokości 2.300,00 zł.
Zaznaczył, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków, które spłaca
w ratach po 250,12 zł miesięcznie. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości składkowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli i rezygnować z należnych mu kwot w celu ich zaspokojenia. Należności
z tytułu składek mają szczególny charakter i co do zasady są uprzywilejowane.
Na sytuację finansową składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Skarżący jest współwłaścicielem w 2/4 części gruntów ornych o powierzchni 1,2764 ha w miejscowości [...] i według oświadczenia zabudowanych domem przy ul. [...] [...]. Źródłem spłaty zadłużenia wobec ZUS może być np. okresowa dzierżawa części gruntów.
Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym
i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą.
W toku postępowania nie dowiedziono, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego nosi znamiona trwałego ubóstwa, a sytuacja zdrowotna całkowicie eliminuje go z rynku pracy. Organ dotychczas nie wdrożył przymusowego dochodzenia należności, dlatego istniejąca zaległość pozostaje bez wpływu na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego.
Zdaniem ZUS, uwzględniając wiek skarżącego, wysokość zaległości składkowych, brak definitywnego wykluczenia z rynku pracy i posiadany majątek nieruchomy natychmiastowe umorzenie zaległości byłoby przedwczesne i sprzeczne
z interesem publicznym oraz naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków wyjątkowych. Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno obecnym, jak i przyszłym, co potwierdza orzecznictwo sądowe (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16 oraz z 21 marca 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 577/00).
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się także, że w sprawach
o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę ich publicznoprawny charakter oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy Rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. W konsekwencji, zasada równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie korzystnego dla strony rozstrzygnięcia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił wadliwe ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie treści art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s.
W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267)
w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Może też zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych
w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350, także jako: "u.s.u.s.", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład,
z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa
w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Zasady umarzania należności w tym trybie określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U.
z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).
Zgodnie z jego § 3:
1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wskazać także należy, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji
o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).
Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, nie oznacza jednak dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn.
II GSK 1545/11). Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie
a wyciągnięte wnioski przystają w sposób logiczny i spójny do określonych prawem reguł postępowania w tym także prawnych zasad ogólnych określonych przepisami prawa.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy zdaniem Sądu podzielić stanowisko organów, że nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a dokonana przez ZUS ocena jest prawidłowa. Skarżący wskazując na naruszenie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie podnosi okoliczności, które stanowiłyby
o wadliwości dokonanej przez ZUS oceny. Skarga wskazuje bowiem jedynie na błędne ustalenie stanu faktycznego i naruszenie art. 28 ust. 2, 3 i 3a ww. ustawy. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w niniejszej sprawie skarżący dodał, że aktualnie
z uwagi na stan zdrowia nie jest możliwe podjęcie przez niego pracy, albowiem boi się ludzi, nie wychodzi z domu. Dodał, że jest ubezpieczony z pomocy społecznej, nie pamięta od kiedy, z pomocy społecznej otrzymuje zasiłek stały w kwocie 1 097 zł
i zasiłek opiekuńczy w kwocie 215 zł, ma orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu [...]. Dodał, że zadłużenie początkowo wynosiło około 12 000 zł i je stopniowo spłacał, ponieważ pracował dorywczo. Przestał spłacać układ ratalny, bo nie miał pieniędzy i przestał pracować. Przestał pracować, bo jego stan zdrowia się pogorszył.
W odniesieniu do oceny przesłanek z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 Rozporządzenia w ocenie Sądu należy zgodzić się z organem, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzi przesłanka z pkt 2, gdyż z okoliczności sprawy nie wynika, że strona stała się ofiarą klęski żywiołowej. Skarżący powołuje się zaś na zły stan zdrowia
i trudną sytuację majątkową, to jest okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 Rozporządzenia.
Zdaniem Sądu - ocena organów, że nie zachodzą również przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 Rozporządzenia jest dowolna, a nie swobodna i nie została poprzedzona wnikliwą analizą w oparciu o wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy.
Zauważyć należy, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.).
Przy wyłożeniu i zastosowaniu zwrotu normatywnego "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia (por wyrok WSA we Wrocławiu z 13 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 308/24, LEX Nr LEX nr 3789136).
Dokonując porównania sytuacji materialnej wnioskodawcy z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z 17 października 2017 r., sygn. akt II GSK 1498/17, LEX Nr 2436172).
Dokonując oceny wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia organ analizując sytuację finansową skarżącego ustalił, że skarżący dysponuje miesięcznym budżetem w kwocie 1 313,00 zł, a jego stałe wydatki na utrzymanie wynoszą 650 zł,
w tym 150 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych i 500 zł związanych z leczeniem. Dostrzegł, że kwoty te nie obejmują podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp., uznając jednocześnie, że organ nie może umarzać należności z tytułu składek każdej osobie, która ponosi podobnie jak ogół społeczeństwa podstawowe wydatki związane
z utrzymaniem. Wskazał jednocześnie na pomoc finansową matki, która uzyskuje dochody z emerytury w kwocie 2 300 zł. Z powyższych ustaleń i ich oceny nie wynika zatem jakimi środkami finansowymi dysponuje skarżący po poniesieniu wydatków koniecznych dla utrzymania, z uwzględnieniem wszystkich niezbędnych kosztów w tym zakresie, także na zakup żywności, ubrań i artykułów higienicznych. O ile oczywistym jest, że takie wydatki są ponoszone w każdym gospodarstwie i ciężar ten sam w sobie nie daje podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, to dla ustalenia czy opłacenie należności z tytułu składek nie stanowi zagrożenia dla minimalnie godziwego poziomu życia wymaga dokonania ustalenia wszystkich koniecznych wydatków ponoszonych przez zobowiązanego. W ocenie Sądu jest to szczególnie istotne
w niniejszej sprawie, z uwagi na to, iż jak ustalił organ, skarżący dysponuje miesięcznym budżetem, który jest o 583,57 zł niższy niż poziom minimum socjalnego
i jedynie o 363,11 zł wyższy niż poziom minimum egzystencji. Finansowa pomoc matki nie może być przy tym traktowana jako dodatkowe źródło dochodu, mające wpływ na możliwość spłaty zadłużenia skarżącego w szczególności, że jak wynika z decyzji kwota ta stanowi wartość 2 300 zł i stanowi źródło utrzymania jej beneficjentki, a nie skarżącego. W ocenie Sądu w sprawie zabrakło niezbędnych ustaleń, pozwalających na dokonanie oceny jakimi środkami dysponuje skarżący po zaspokojeniu jego niezbędnych potrzeb życiowych i zestawienia jej z kwotą zaległych składek, tak aby możliwe było dokonanie rzetelnej oceny możliwości jej spłaty, bez konieczności sięgania do środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Nie powinno także ujść uwadze organu, że kwota, z której utrzymuje się skarżący pochodzi z środków pomocy społecznej świadczonej z uwagi na stan zdrowia. O prawidłowości dokonanej przez ZUS oceny nie stanowi wskazanie na posiadane składniki majątkowe (grunt orny, zabudowany domem) i możliwości wykorzystania tego majątku. Adres pod którym znajduje się dom, jak wynika z adresu wskazanego w skardze stanowi miejsce zamieszkania skarżącego i stanowi zabezpieczenie jego podstawowej potrzeby. Także wskazanie możliwości okresowej dzierżawy gruntów, których skarżący jest współwłaścicielem nie daje podstaw do stwierdzenia wpływu na możliwość spłaty zadłużenia. Skarżący bowiem nie dysponuje tym majątkiem samodzielnie, nie jest zatem możliwe stwierdzenie, że majątek ten mógłby być przez niego wykorzystany
w sposób wskazywany przez organ, jak i jaki dochód byłyby możliwy do uzyskania
z tego tytułu. Nie stanowi także trafnej argumentacji dla odmowy umorzenia należności z tytułu składek wskazywana przez organ możliwość wnioskowania o świadczenie wspierające. Nie stanowi bowiem o prawidłowym ustaleniu aktualnej sytuacji finansowej strony wskazywanie potencjalnych źródeł dochodu. Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) celem tego świadczenia jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych
z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające jest zatem przyznawane w szczególnym celu, którym jest zaspokajanie szczególnych potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej, to jest wynikających z niepełnosprawności.
Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji w aktach administracyjnych przekazanych do Sądu wraz ze skargą brak jest karty informacyjnej leczenia na dziennym oddziale [...] [...] oraz orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], stwierdzającego u skarżącego [...] stopień niepełnosprawności, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że orzeczeniem tym stwierdzono u skarżącego [...] stopień niepełnosprawności do 31 lipca 2029 r., ze wskazaniem, że skarżący wymaga zatrudnienia na przystosowanym stanowisku pracy oraz szkolenia, w tym specjalistycznego, ale nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku z znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści powyższego orzeczenia organ wyprowadził wniosek, że uprawnione organy orzecznicze nie stwierdziły, że stan zdrowia trwale i całkowicie wyklucza skarżącego z rynku pracy, co sprawia, że nie zachodzi w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia.
Wbrew powyższej ocenie organu, z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dla spełnienia przesłanki w niej wymienionej nie jest konieczne stwierdzenie całkowitego
i trwałego wykluczenia zobowiązanego z rynku pracy, a co za tym idzie braku możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów. Z przepisu tego wynika bowiem, iż możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Na istnienie takiej choroby wskazuje skarżący, podnosząc leczenie się od [...] roku życia z powodu [...], [...] i [...], co jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zostało udokumentowane zarówno dokumentacją medyczną, jak i orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
W świetle tych twierdzeń organ winien dokonać oceny czy wskazywana przez skarżącego choroba przewlekła pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, a nie ograniczać się jedynie do wskazania, iż
z uwagi na wskazanie w orzeczeniu o okresowym [...] stopniu niepełnosprawności na możliwość zatrudnienia na przystosowanym stanowisku pracy oraz szkolenia, w tym specjalistycznego skarżący nie jest wykluczony trwale i całkowicie z rynku pracy. Dość oczywistym jest, że [...], jako zaburzenie [...], które może negatywnie oddziaływać na możliwość takiego zorganizowania życia, w którym chory może zająć się pracą zarobkową w zakresie umożliwiającym chociażby częściową spłatę należności. Skala tych trudności także może być różna. Oceny tych okoliczności należy dokonywać w całokształcie sprawy, a zatem także z uwzględnieniem, że skarżący podjął próbę spłaty zadłużenia w ratach. Jak wynika z umowy z dnia 8 lutego 2024 r. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek dołączonej do akt administracyjnych łączna kwota należności z tytułu składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia objęta ww. umową wynosiła 11 935,97 zł. Umowa o rozłożenie na raty została częściowo zrealizowana, z uwagi na nie opłacenie należności objętych umową została rozwiązana od dnia 21 maja 2025 r. Jak wynika z twierdzeń skarżącego przestał on spłacać układ ratalny z uwagi na zły stan zdrowia, uniemożliwiający wykonywanie także dorywczej pracy. Biorąc pod uwagę udokumentowane problemy zdrowotne skarżącego, których istnienie nie jest w sprawie sporne w połączeniu z orzeczeniem o istnieniu u skarżącego okresowego (do 31 lipca 2029 r.) [...] stopnia niepełnosprawności i podjęcie próby spłacenia zaległości (udanej częściowo) powinno także zostać ocenione w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Kwestia młodego wieku skarżącego nie powinna stanowić w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkody do umorzenia zaległości. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 9 stycznia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1563/18 (LEX nr 3119915), iż "mimo, że skarżący jest osobą młodą
i w przypadku poprawy stanu zdrowia może w przyszłości uzyskać pracę, to w jego interesie leży to, ażeby potencjalne przyszłe życie zawodowe mógł zacząć bez obciążeń finansowych. Rodzaj schorzenia skarżącego ([...]) wymaga, ażeby mógł egzystować bez poczucia, że ma narastający (odsetki) dług do spłacenia." Skorzystanie przez organ ze szczególnej instytucji umorzenia należności z tytułu składek w odniesieniu do osoby młodej nie musi być sprzeczne z interesem publicznym. W przypadku bowiem niektórych schorzeń, jak w niniejszej sprawie, może stanowić wsparcie w odzyskaniu sprawności i powrocie do aktywności zawodowej,
a tym samym brak konieczności korzystania przez osobę zobowiązaną ze wsparcia
z funduszy pomocy społecznej.
Powyższe wskazuje, że materiał dowodowy sprawy oraz jego ocena nie były wystarczające i na tyle wnikliwe, aby zagwarantować należyte wyważanie interesu indywidualnego i interesu publicznego przy umorzeniu należności z tytułu składek. Sąd zauważa, że interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej.
Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że organ naruszył przepisy proceduralne, regulujące postępowanie dowodowe, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, co jest niezbędne dla przeprowadzenia swobodnej, a nie dowolnej oceny, wymaganej przy wydaniu decyzji uznaniowej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uzupełnić akta o brakujące dokumenty, o których mowa wyżej oraz uwzględnić stanowisko zwarte w niniejszym wyroku.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zgodnie treścią wyroku.