18 W tym względzie Sąd stwierdził w pkt 42 zaskarżonego wyroku, że w świetle postanowień umowy o udzielenie dotacji – a w szczególności art. II.17 i art. II.21 ogólnych warunków – ryczałtowe pokrycie kosztów kwalifikowalnych, między innymi kosztów oddelegowania, nie ma żadnego wpływu na możliwość przeprowadzenia przez REA lub Komisję audytu finansowego i zażądania w tym kontekście od spółki Glonatech, jako beneficjenta, przedstawienia dokumentów potwierdzających w celu wykazania prawdziwości poniesionych wydatków, w celu sprawdzenia, czy „[ta umowa] jest prawidłowo zarządzana i [czy] jej postanowienia są przestrzegane z punktu widzenia jej wykonania”, jak przewidziano w art. II.21 ust. 2 ogólnych warunków wspomnianej umowy.
19 Sąd orzekł zatem w pkt 43 zaskarżonego wyroku, że tym samym żądanie przedstawienia takich dokumentów potwierdzających, którego w niniejszym przypadku nic nie pozwalało uznać za spóźnione, nie sprowadzało się – wbrew temu, co twierdzi spółka Glonatech – do podważenia ryczałtowego charakteru pokrycia omawianych kosztów, lecz miało jedynie na celu wykazanie, że koszty te, w szczególności koszty związane z oddelegowaniem naukowców, zostały rzeczywiście poniesione, co daje prawo do ich ryczałtowego pokrycia.
20 Następnie w pkt 44–53 zaskarżonego wyroku Sąd oddalił argumenty spółki Glonatech zmierzające do zakwestionowania tego podejścia i w szczególności orzekł w pkt 50–52 zaskarżonego wyroku, że okoliczność, iż projekt SANAD mógł zostać pomyślnie ukończony, nie pozwala na podważenie przeprowadzenia audytu finansowego lub warunków przeprowadzenia go przez REA.
21 W drugiej kolejności Sąd, w pkt 55–66 zaskarżonego wyroku, zbadał i oddalił jako bezzasadny zarzut drugi, dotyczący zasadniczo naruszenia przez REA zasad kontroli wydatków poniesionych przez spółka Glonatech ze względu na to, że w celu uzupełnienia dowodów przedstawionych początkowo przez spółkę Glonateche REA zażądała od spółki Glonateche dodatkowych dowodów, takich jak karty pokładowe lub potwierdzenia kosztów zakwaterowania naukowców zaangażowanych w projekt.
22 W tym względzie Sąd przypomniał w pkt 59 zaskarżonego wyroku, że zgodnie z postanowieniami art. II.21.2 ogólnych warunków umowy o udzielenie dotacji umowa ta, podobnie jak wynikające z niej prawo do audytu, wymaga od beneficjenta, aby był w stanie przedstawić „wszystkie szczegółowe informacje i dane” w celu udowodnienia kosztów i działań oraz ich zgodności z tą umową.
23 Otóż, zgodnie z rozważaniami sformułowanymi przez Sąd w pkt 60 i 61 zaskarżonego wyroku, ponieważ audyt finansowy ujawnił pewne braki bądź niespójności we wniosku o pokrycie kosztów spornych oddelegowań, obowiązkiem REA było zażądanie dokumentów potwierdzających, które w przypadku dowodu podróży do uniwersytetu przyjmującego mogły przybrać formę w szczególności biletów przewozowych i kart pokładowych, zaś w przypadku pobytów na miejscu – w szczególności potwierdzenia kosztów zakwaterowania.
24 W tym względzie Sąd podkreślił w pkt 62 zaskarżonego wyroku, że zgodnie z podstawową zasadą regulującą pomoc finansową Unii Unia może finansować jedynie rzeczywiście poniesione wydatki. Z zasady tej wynika, że dla uzasadnienia przyznania konkretnej dotacji nie wystarczy wykazanie przez beneficjenta pomocy, że projekt został zrealizowany. Beneficjent pomocy zobowiązany jest oprócz tego udowodnić, że zgłoszone koszty poniósł on zgodnie z warunkami przyznania dotacji lub danej pomocy finansowej, a za kwalifikowalne mogą zostać uznane jedynie należycie udokumentowane koszty. Obowiązek spełnienia określonych warunków finansowych stanowi podstawowe zobowiązanie beneficjenta, warunkuje zatem przyznanie subwencji przez Unię.
25 W trzeciej kolejności Sąd, w pkt 67–96 zaskarżonego wyroku, zbadał i oddalił jako bezzasadny zarzut trzeci, dotyczący zasadniczo naruszenia przez REA zasady dobrej wiary ze względu na to, że w każdym wypadku spółka Glonatech przekazała w terminie wszystkie żądane dokumenty i że odmowa pokrycia kosztów oddelegowania w ramach weryfikacji ex post została dokonana z naruszeniem tej zasady.
26 W tym względzie Sąd orzekł w pkt 78 i 79 zaskarżonego wyroku, że w kontekście finansowania ryczałtowego kontrole mogą być przeprowadzane ex post w ramach audytu finansowego zgodnie z art. 183 rozporządzenia finansowego z 2018 r.
27 Ponadto Sąd powtórzył w pkt 80 zaskarżonego wyroku, że aby umożliwić automatyczną wypłatę ryczałtowej pomocy finansowej Unii lub uczynić zbędnym audyt finansowy, który – tak jak w niniejszym przypadku – miał na celu sprawdzenie nie realizacji konkretnych celów wyznaczonych temu projektowi, lecz prawidłowości informacji dających prawo do wypłaty wspomnianej pomocy, nie wystarczy, by zostały osiągnięte konkretne dokonania lub wyniki w ramach projektu SANAD pod względem naukowym lub technicznym i w sposób zgodny z tym, co zostało określone w umowie o udzielenie dotacji.
28 Sąd orzekł również, w pkt 83 i 84 zaskarżonego wyroku, że stosunki między stronami regulowane są przede wszystkim postanowieniami umowy o udzielenie dotacji, której art. II.21 ust. 2 i 3 ogólnych warunków przewiduje możliwość, że REA lub Komisja, w ramach przeprowadzania audytu finansowego, przed upływem terminu pięciu lat od zakończenia projektu SANAD zażąda od spółki Glonatech, jako beneficjenta, przedstawienia dokumentów potwierdzających w celu wykazania prawdziwości poniesionych wydatków. Zdaniem Sądu REA nigdy zaś nie zamierzała zmienić swoich praw wynikających z umowy o udzielenie dotacji ani zrezygnować z części tych praw w odniesieniu do przysługującej jej możliwości zażądania od spółki Glonatech przedstawienia dokumentów potwierdzających.
29 W czwartej i ostatniej kolejności Sąd w pkt 97–104 zaskarżonego wyroku zbadał i oddalił jako bezzasadny zarzut czwarty, dotyczący zasadniczo naruszenia przez REA zasady proporcjonalności przy dokonywaniu oceny dowodu kosztów zadeklarowanych przez spółkę Glonatech.
30 W tym względzie Sąd w pkt 99 zaskarżonego wyroku przypomniał, iż nie dochodzi do naruszenia zasady proporcjonalności, gdy urzędnik zatwierdzający wydatki, które przyjmują formę pomocy finansowej ze strony Unii, uważa za niewystarczające, że beneficjent takiej pomocy, aby móc uzasadnić jej przyznanie, wykaże, iż projekt został zrealizowany, i wymaga, aby ów beneficjent przedstawił dowód na to, że zadeklarowane koszty zostały poniesione zgodnie z warunkami przyznania danej pomocy.
31 Zgodnie zaś z ustaleniami Sądu zawartymi w pkt 100 zaskarżonego wyroku REA słusznie uznała, że dowody przedstawione początkowo przez spółkę Glonatech, odnoszące się do kosztów podróży i pobytu kilku oddelegowanych naukowców, nie spełniają wymogów umowy o udzielenie dotacji.
32 Wynika z tego, jak stwierdził Sąd w pkt 101 i 102 zaskarżonego wyroku, że w świetle obowiązków spoczywających na REA jako na urzędniku zatwierdzającym wydatki nie miała ona innego wyboru, niż zażądać od spółki Glonatech zwrotu części nienależnie otrzymanej pomocy finansowej, i że nie można zarzucać REA naruszenia zasady proporcjonalności, w sytuacji gdy wywiązała się ona jedynie ze spoczywającego na niej obowiązku żądania zwrotu pomocy finansowej przyznanej spółce Glonatech, proporcjonalnie do naruszenia przez tę spółkę zobowiązań umownych.
Żądania stron w postępowaniu odwoławczym
33 Spółka Glonatech wnosi do Trybunału o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku w całości lub w części;
– uznanie noty debetowej REA nr 3242113938 z dnia 22 grudnia 2021 r. dotyczącej roszczenia wobec spółki Glonatech, opiewającej, po uwzględnieniu wszelkich korekt, na kwotę 202 833,48 EUR, za nieważną i pozbawioną skutków prawnych;
– tytułem żądania ewentualnego – przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania w zakresie żądań przedstawionych przed Sądem; oraz
– w każdym przypadku zasądzenie od REA na rzecz spółki Glonatech kosztów postępowania oraz innych kosztów i wydatków poniesionych w związku z niniejszym odwołaniem i wcześniejszym postępowaniem przed Sądem.
34 REA wnosi do Trybunału o:
– oddalenie odwołania w całości; oraz
– obciążenie spółki Glonatech kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
35 Na poparcie odwołania spółka Glonatech podnosi pięć zarzutów, z których pierwszy dotyczy naruszenia prawa do skutecznej ochrony sądowej, drugi – naruszenia prawa przez Sąd przy dokonywaniu wykładni prawa Unii w kontekście finansowania ryczałtowego, trzeci – błędnej wykładni umowy o udzielenie dotacji i prawa belgijskiego, czwarty – przeinaczenia dowodów, zaś piąty – odwrócenia ciężaru dowodu i naruszenia zasady proporcjonalności.
W przedmiocie zarzutu pierwszego
36 Zarzut pierwszy jest skierowany przeciwko pkt 34 i 53 zaskarżonego wyroku i dotyczy naruszenia prawa do skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), ponieważ Sąd nie uwzględnił asymetrii między stronami umowy o udzielenie dotacji i odmówił zastosowania zasady dobrej administracji, wyrażonej w art. 41 Karty.
37 Zarzut ten dzieli się na dwie części.
W przedmiocie części pierwszej zarzutu
– Argumentacja stron
38 W części pierwszej zarzutu pierwszego spółka Glonatech podnosi, że Sąd naruszył prawo, uznając w pkt 53 zaskarżonego wyroku, iż naruszenie art. 41 Karty nie może co do zasady zostać skutecznie podniesione w sporze o charakterze umownym dotyczącym stosowania art. 272 TFUE, ze względu na to, że spółka Glonatech może według niego powołać się jedynie na naruszenia postanowień umownych lub prawa mającego zastosowanie do umowy, gdy – tak jak w niniejszym przypadku – do Sądu nie została jednocześnie wniesiona, na podstawie art. 263 TFUE, skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji stanowiącej tytuł wykonawczy formalizujący wierzytelność wynikającą z umowy. W tym względzie zdaniem spółki Glonatech Sąd niesłusznie odesłał do wyroku z dnia 16 lipca 2020 r., ADR Center/Komisja (C‑584/17 P, EU:C:2020:576, pkt 88), który miałby mieć zastosowanie w drodze analogii. Ponadto zdaniem spółki Glonatech również błędnie Sąd uznał w pkt 34 zaskarżonego wyroku, że niezależnie od posłużenia się terminologią charakterystyczną dla skarg wniesionych na podstawie art. 263 TFUE skargę należy uznać za opartą na art. 272 TFUE i za należącą do zakresu sporów dotyczących stosunków umownych.
39 Spółka Glonatech uważa, że taka ocena narusza prawo do skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu art. 47 Karty, i podnosi, że w wyroku z dnia 16 lipca 2020 r., Inclusion Alliance for Europe/Komisja (C‑378/16 P, EU:C:2020:575, pkt 81) Trybunał wyjaśnił, że jeżeli strony postanawiają w umowie powierzyć sądowi Unii, na podstawie klauzuli arbitrażowej, jurysdykcję do rozpoznawania sporów związanych z tą umową, sąd ten będzie właściwy, niezależnie od mającego zastosowanie prawa określonego w tej umowie, do zbadania ewentualnych naruszeń karty i ogólnych zasad prawa Unii.
40 REA podnosi na wstępie, że pkt 34 i 53 zaskarżonego wyroku nie naruszają prawa do skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu art. 47 Karty, ponieważ, po pierwsze, pkt 53 tego wyroku przedstawia powody, dla których Sąd uważa, że na naruszenie art. 41 Karty nie można co do zasady powołać się w ramach skargi opartej na art. 272 TFUE, a po drugie, pkt 34 tego wyroku wyjaśnia zakres żądania spółki Glonatech. Zdaniem REA zarzut ten należy więc oddalić jako bezskuteczny.
41 Tytułem ewentualnym REA podnosi, że ta część zarzutu jest bezzasadna, ponieważ, po pierwsze, pkt 34 zaskarżonego wyroku zawiera uwagi wstępne Sądu zmierzające do stwierdzenia, że skarga spółki Glonatech oparta na art. 272 TFUE, a nie na art. 263 TFUE, jest dopuszczalna, a po drugie, zastrzeżenia spółki Glonatech, o których mowa w pkt 54 zaskarżonego wyroku, nie są poparte żadnym argumentem.
– Ocena Trybunału
42 Należy wskazać, że z zasady dobrej administracji wynika obowiązek starannego i bezstronnego zbadania przez właściwą instytucję wszystkich istotnych okoliczności danego przypadku (wyroki: z dnia 29 marca 2012 r., Komisja/Estonia, C‑505/09 P, EU:C:2012:179, pkt 95; z dnia 8 października 2020 r., Union des industries de la protection des plantes, C‑514/19, EU:C:2020:803, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
43 Jeżeli instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii działają w ramach wykonywania umowy, której warunki uzgodniły, sytuacja ta jest objęta zakresem stosowania prawa Unii, a zatem zakresem stosowania Karty w rozumieniu jej art. 51.
44 Zatem, jak orzekł już Trybunał, gdy instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii wykonują umowę, podlegają one zobowiązaniom, które na nich ciążą na mocy Karty i ogólnych zasad prawa Unii. W konsekwencji okoliczność, że prawo mające zastosowanie do danej umowy nie zapewnia tych samych gwarancji co gwarancje, które przyznaje Karta i ogólne zasady prawa Unii, nie zwalnia instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii z obowiązku zapewnienia ich przestrzegania w stosunku do jej kontrahentów (wyroki: z dnia 16 lipca 2020 r., Inclusion Alliance for Europe/Komisja, C‑378/16 P, EU:C:2020:575, pkt 82; z dnia 16 lipca 2020 r., ADR Center/Komisja, C‑584/17 P, EU:C:2020:576, pkt 86).
45 Ponadto jeżeli strony postanawiają w umowie powierzyć sądowi Unii, na podstawie klauzuli arbitrażowej, jurysdykcję do rozpoznawania sporów związanych z tą umową, sąd ten będzie właściwy, niezależnie od mającego zastosowanie prawa określonego w tej umowie, do zbadania ewentualnych naruszeń Karty i ogólnych zasad prawa Unii (wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Inclusion Alliance for Europe/Komisja, C‑378/16 P, EU:C:2020:575, pkt 81).
46 Ostatnio, przed wydaniem zaskarżonego wyroku, orzecznictwo to zostało potwierdzone w kontekście analogicznym do kontekstu niniejszej sprawy, mianowicie w związku z odwołaniem od wyroku Sądu dotyczącego skargi na podstawie art. 272 TFUE, w której skarżąca podniosła miedzy innymi naruszenie przez Komisję zasady dobrej administracji w rozumieniu art. 41 Karty (wyroki: z dnia 14 lipca 2022 r., SGI Studio Galli Ingegneria/Komisja, C‑371/21 P, EU:C:2022:566, pkt 79; z dnia 29 września 2022 r., HIM/Komisja, C‑500/21 P, EU:C:2022:741, pkt 41).
47 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Sąd naruszył prawo, wykluczając w pkt 53 zaskarżonego wyroku możliwość zweryfikowania przez sąd Unii ewentualnego naruszenia zasady dobrej administracji wyrażonej w art. 41 Karty w sporze, który – jak w niniejszym przypadku – wchodzi w zakres stosowania art. 272 TFUE.
48 Należy jednak przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału jeśli w uzasadnieniu wyroku Sądu dopuszczono się naruszenia prawa Unii, lecz sentencja tego wyroku okazuje się zasadna w świetle innych względów prawnych, to naruszenie takie nie może skutkować uchyleniem tego wyroku i w takiej sytuacji uzasadnienie to należy zastąpić innym i oddalić odwołanie (wyrok z dnia 19 września 2024 r., Coppo Gavazzi i in./Parlament, C‑725/20 P, EU:C:2024:766, pkt 114 i przytoczone tam orzecznictwo).
49 Należy zatem sprawdzić, czy oddalenie zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia prawa własności wyrażonego w art. 41 Karty jest zasadne ze względów prawnych innych niż te dotknięte błędem wskazanym w pkt 47 niniejszego wyroku.
50 W tym względzie, po pierwsze, zgodnie z art. 183 ust. 1 rozporządzenia finansowego z 2018 r. właściwy urzędnik zatwierdzający weryfikuje w szczególności, najpóźniej przed dokonaniem płatności salda, czy zostały spełnione warunki uruchamiające wypłacenie płatności ryczałtowych, kosztów jednostkowych lub stawek zryczałtowanych, w tym również, gdy jest to wymagane, warunek uzyskania produktów lub rezultatów. Przepis ten uściśla, że spełnienie tych warunków może być również przedmiotem kontroli ex post i w ten sposób wyraźnie uznaje przysługujące właściwemu urzędnikowi zatwierdzającemu prawo do zweryfikowania, czy spełnione są warunki uruchamiające płatność, oraz do zmniejszenia dotacji w przypadku niespełnienia wspomnianych warunków lub w przypadku nieprawidłowości, nadużyć finansowych lub naruszenia innych obowiązków. W tym względzie należy podkreślić, że zgodnie z postanowieniami umowy o udzielenie dotacji zawartej między stronami, w szczególności z jej art. II.21 ust. 1, w każdym momencie wykonania projektu i przed upływem terminu pięciu lat od jego zakończenia REA lub Komisja mogą zlecić przeprowadzenie audytów finansowych dotyczących prawidłowego wykonania umowy o udzielenie dotacji.
51 Po drugie, art. II.21 ust. 3 tej umowy przewiduje obowiązek przechowywania przez beneficjenta finansowania, do czasu upływu terminu pięciu lat od zakończenia projektu, oryginałów lub, w wyjątkowych przypadkach, uwierzytelnionych odpisów oryginałów, w tym kopii elektronicznych, wszystkich dokumentów dotyczących umowy o udzielenie dotacji.
52 Z ustaleń Sądu zawartych w pkt 7–10 zaskarżonego wyroku wynika zaś, że projekt SANAD został zakończony w dniu 31 grudnia 2016 r. i że w dniu 21 sierpnia 2019 r. REA poinformowała spółkę Glonatech o wszczęciu procedury audytu, po wysłaniu w dniu 8 października 2018 r. powiadomienia, w którym w ramach ostatecznej płatności wkładu Unii na rzecz projektu SANAD, a zatem przed wypłatą salda końcowego, podniosła już istnienie pewnej liczby nieprawidłowości i braków w dokumentach potwierdzających przedstawionych przez spółkę Glonatech.
53 Ponadto w pkt 46 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że umowa o udzielenie dotacji stanowi, iż audyty finansowe mogą być prowadzone przez pracowników REA lub Komisji, i stwierdził, że chociaż spółka Glonatech podnosi brak bezstronności tych pracowników, to nie przedstawia żadnego dowodu w tym względzie.
54 W tych okolicznościach należy uznać, że przedmiotowy audyt nie został przeprowadzony ani z opóźnieniem, ani w sposób sprzeczny z zasadą bezstronności.
55 Okazuje się zatem, że pomimo naruszenia prawa wskazanego w pkt 47 niniejszego wyroku argument spółki Glonatech dotyczący naruszenia prawa do dobrej administracji przewidzianego w art. 41 Karty nie był zasadny, a zatem mógł zostać przez Sąd oddalony.
56 Z powyższego wynika, że w świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 48 niniejszego wyroku część pierwszą zarzutu pierwszego należy oddalić jako bezzasadną.
W przedmiocie części drugiej zarzutu
– Argumentacja stron
57 W części drugiej zarzutu pierwszego spółka Glonatech podnosi, że wykluczając zastosowanie w niniejszym przypadku zasady dobrej administracji wyrażonej w art. 41 Karty, Sąd naruszył prawo, ponieważ nie uwzględnił asymetrii między stronami umowy o udzielenie dotacji. W tym kontekście według spółki Glonatech pojawia się pytanie, czy Komisja może być jednocześnie sędzią i stroną, łącząc w ten sposób prerogatywy władzy publicznej. W tym względzie spółka Glonatech utrzymuje, że art. 41 Karty stoi na przeszkodzie korzystaniu z prerogatyw władzy publicznej przy wykonywaniu praw wynikających ze stosunków umownych, w ramach których strony powinny z zasady mieć równorzędną pozycję.
58 Pomijając ten aspekt, zdaniem spółki Glonatech Sąd naruszył podstawową zasadę wyrażoną w art. 1161 belgijskiego kodeksu cywilnego, mianowicie konieczność całościowego podejścia do wykładni umowy, ponieważ nie uwzględnił w niniejszym przypadku wpływu finansowania ryczałtowego. Podobnie Sąd naruszył art. 1162 belgijskiego kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w razie wątpliwości wykładni umowy dokonuje się na niekorzyść tego, kto zastrzegł wobec siebie zobowiązanie, i na korzyść tego, kto je zaciągnął.
59 REA uważa, że część druga zarzutu pierwszego jest bezzasadna.
– Ocena Trybunału
60 Należy przypomnieć, że zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 256 TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz art. 168 § 1 lit. d) i art. 169 regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, że odwołanie powinno dokładnie wskazywać zakwestionowane części wyroku, o którego uchylenie wniesiono, oraz argumenty prawne szczegółowo uzasadniające to żądanie [wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., Região Autónoma da Madeira/Komisja (Wolna strefa Madery), C‑547/23 P, EU:C:2023:232, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo].
61 Ponadto z przepisów tych wynika, że odwołanie jest niedopuszczalne, jeżeli ogranicza się do powtórzenia zarzutów i argumentów, które zostały już przedstawione przed Sądem, w tym tych, które były oparte na okolicznościach wyraźnie odrzuconych przez Sąd. Takie odwołanie jest bowiem w rzeczywistości wnioskiem o zwykłe ponowne rozpoznanie skargi złożonej do Sądu, co nie należy do właściwości Trybunału w ramach odwołania (wyrok z dnia 10 listopada 2016 r., DTS Distribuidora de Televisión Digital/Komisja, C‑449/14 P, EU:C:2016:848, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
62 W niniejszym przypadku należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że – jak podnosi REA – argumentacja spółki Glonatech nie jest skierowana przeciwko ustaleniom zawartym w zaskarżonym wyroku, lecz – jak wynika w szczególności z powołania się w odwołaniu przez spółkę Glonatech na jej skargę wniesioną do Sądu – dotyczy ona raczej sporu między stronami umowy o udzielenie dotacji, który był już przedmiotem postępowania w pierwszej instancji.
63 W drugiej kolejności należy zauważyć, że poczynione przez spółkę Glonatech odniesienia do art. 1161 i 1162 belgijskiego kodeksu cywilnego nie dotyczą ani pkt 34 i 53 zaskarżonego wyroku, ani żadnej innej określonej części zaskarżonego wyroku. Spółka Glonatech poprzestaje zatem na powołaniu się na rozbieżności między stronami umowy o udzielenie dotacji i kwestionuje zasadniczo nieuwzględnienie w wyroku zarzutów i argumentów przedstawionych przez nią w postępowaniu w pierwszej instancji, nie wskazując naruszenia prawa lub błędnej kwalifikacji okoliczności faktycznych przez Sąd, które mogły rzeczywiście spowodować naruszenie art. 41 Karty.
64 W tych okolicznościach, w świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 60 i 61 niniejszego wyroku, część drugą zarzutu pierwszego należy odrzucić jako niedopuszczalną.
65 Jak z tego wynika, zarzut pierwszy należy oddalić jako w części niedopuszczalny, a w części bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego
Argumentacja stron
66 Zarzut drugi jest skierowany przeciwko pkt 40–47 zaskarżonego wyroku i dotyczy naruszenia prawa popełnionego przez Sąd przy dokonywaniu wykładni prawa Unii w kontekście finansowania ryczałtowego.
67 Spółka Glonatech uważa, iż zaskarżony wyrok narusza prawo w zakresie, w jakim Sąd stwierdził, że umowa o udzielenie dotacji była przede wszystkim regulowana przez swoje własne postanowienia i że ryczałtowy charakter finansowania niektórych wydatków na podstawie tej umowy nie miał znaczenia dla określenia kontroli, jakie można przeprowadzić ex post w ramach audytu finansowego. Spółka Glonatech podnosi zatem, że wyrok ów narusza właściwe przepisy prawa Unii w dziedzinie finansowania ryczałtowego.
68 W tym względzie spółka Glonatech podnosi, że Sąd błędnie orzekł w pkt 42 zaskarżonego wyroku, iż „ryczałtowe pokrycie kosztów kwalifikowalnych, w szczególności kosztów oddelegowania, nie ma żadnego wpływu na możliwość przeprowadzenia przez REA lub Komisję audytu finansowego i w tym kontekście zażądania od spółki Glonatech, jako beneficjenta, przedstawienia dokumentów potwierdzających w celu wykazania prawdziwości poniesionych wydatków” oraz w pkt 43 tego wyroku, że „żądanie takich dokumentów potwierdzających […] nie sprowadzało się […] do podważenia ryczałtowego charakteru pokrycia omawianych kosztów, lecz miało jedynie na celu wykazanie, że koszty te, w szczególności koszty związane z oddelegowaniem naukowców, zostały rzeczywiście poniesione, co daje prawo do ich ryczałtowego pokrycia”.
69 W ten sposób zdaniem spółki Glonatech Sąd dokonał błędnej wykładni właściwych przepisów prawa Unii w dziedzinie finansowania ryczałtowego, w szczególności art. 181 i 183 rozporządzenia finansowego z 2018 r. Zasadniczo zdaniem spółki Glonatech w kontekście finansowania ryczałtowego, takiego jak rozpatrywany w niniejszym przypadku, kontrole ex post nie mogą podważyć kwoty przyznanego finansowania.
70 Komisja twierdzi, że zarzut drugi jest bezzasadny.
Ocena Trybunału
71 Zarzut drugi jest skierowany przeciwko pkt 40–47 zaskarżonego wyroku i dotyczy naruszenia prawa przez Sąd przy dokonywaniu wykładni właściwych przepisów prawa Unii w dziedzinie finansowania ryczałtowego, w szczególności art. 181 i 183 rozporządzenia finansowego z 2018 r. Zasadniczo spółka Glonatech uważa, że w ramach finansowania ryczałtowego, takiego jak rozpatrywane w niniejszym przypadku, nie jest możliwe przeprowadzenie kontroli ex post, a tym samym obniżenie kwoty przyznanego finansowania.
72 Na wstępie należy zauważyć, jak podnosi REA, że zawarty przez Sąd w pkt 40 zaskarżonego wyroku wniosek, zgodnie z którym umowa o udzielenie dotacji jest „przede wszystkim regulowana przez swoje własne postanowienia”, należałoby interpretować nie jako oznaczający wyłączne stosowanie postanowień umowy o udzielenie dotacji, lecz raczej jako przyznający pierwszeństwo postanowieniom tej umowy przed innymi przepisami, które mogą w danym wypadku mieć zastosowanie, w związku z czym ten argument spółka Glonatech wynika z błędnego zrozumienia tego wyroku.
73 W szczególności, przypomniawszy w pkt 40 i 41 zaskarżonego wyroku postanowienia art. II.17 i II.21 umowy o udzielenie dotacji, Sąd orzekł w pkt 42 owego wyroku, iż „lektura postanowień [tej umowy] pozwala stwierdzić, że ryczałtowe pokrycie kosztów kwalifikowalnych, w szczególności kosztów oddelegowania, nie ma żadnego wpływu na możliwość przeprowadzenia audytu finansowego przez REA lub Komisję oraz w tym kontekście zażądania od spółki Glonatech, jako beneficjenta, przedstawienia dokumentów potwierdzających w celu wykazania prawdziwości poniesionych wydatków, w celu sprawdzenia, czy »[ta umowa] jest prawidłowo zarządzana i [czy] jej postanowienia są przestrzegane z punktu widzenia jej wykonania«, jak przewidziano w art. II.21 ust. 2 ogólnych warunków [tej] umowy”.
74 W tym względzie należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom spółki Glonatech Sąd dokonał w zaskarżonym wyroku prawidłowej wykładni art. 181 i 183 rozporządzenia finansowego z 2018 r., jak wynika w szczególności z pkt 77–80 owego wyroku. W szczególności z przepisów tych jasno wynika, że nawet w kontekście finansowania ryczałtowego kontrole mogą być przeprowadzane ex post w ramach audytu finansowego.
75 Jak zostało już wskazane w pkt 50 niniejszego wyroku, zgodnie z art. 183 ust. 1 rozporządzenia finansowego z 2018 r. właściwy urzędnik zatwierdzający weryfikuje, najpóźniej przed dokonaniem płatności salda, czy zostały spełnione warunki uruchamiające wypłacenie płatności ryczałtowych, kosztów jednostkowych lub stawek zryczałtowanych, w tym również, gdy jest to wymagane, warunek uzyskania produktów lub rezultatów. Przepis ten uściśla, że spełnienie tych warunków może być również przedmiotem kontroli ex post i w ten sposób wyraźnie uznaje przysługujące właściwemu urzędnikowi zatwierdzającemu prawo do sprawdzenia, czy spełnione są warunki uruchamiające płatność, oraz do zmniejszenia dotacji w przypadku niespełnienia wspomnianych warunków lub w przypadku nieprawidłowości, nadużyć finansowych lub naruszenia innych obowiązków.
76 Ponadto umowa o udzielenie dotacji przewiduje wyraźnie w art. II.21 ust. 3 ogólnych warunków tej umowy, zatytułowanym „Audyt i kontrola finansowa”, którego treść została przypomniana w szczególności w pkt 41 zaskarżonego wyroku, obowiązek przechowywania przez beneficjenta finansowania, do czasu upływu terminu pięciu lat od zakończenia projektu, oryginałów lub, w wyjątkowych przypadkach, uwierzytelnionych odpisów oryginałów, w tym kopii elektronicznych, wszystkich dokumentów dotyczących umowy o udzielenie dotacji, a także nakłada na tego beneficjenta obowiązek udostępnienia tych dokumentów REA lub Komisji podczas audytu w kontekście tej umowy.
77 W związku z tym spółka Glonatech niesłusznie utrzymuje, że w ramach finansowania ryczałtowego, takiego jak w niniejszym przypadku, nie jest możliwe przeprowadzenie kontroli ex post.
78 W tych okolicznościach zarzut drugi należy oddalić jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu trzeciego
Argumentacja stron
79 Zarzut trzeci jest skierowany przeciwko pkt 40–49, 57 i 91 zaskarżonego wyroku i dotyczy naruszenia prawa przez Sąd przy dokonywaniu wykładni szeregu postanowień umowy o udzielenie dotacji, w szczególności jej art. II.17, II.21 i załącznika III do niej, a także art. 1161–1163 belgijskiego kodeksu cywilnego.
80 Spółka Glonatech podnosi, że Sąd naruszył prawo, powołując się w pkt 40 i 41 zaskarżonego wyroku na art. II.17 i II.21 umowy o udzielenie dotacji w celu opisania warunków uruchamiających płatności w ramach finansowania według stawek zryczałtowanych, podczas gdy warunki te zostały szczegółowo określone w załączniku III do tej umowy. Tym samym Sąd naruszył obowiązek uzasadnienia takiej wykładni i naruszył przepisy rozporządzenia finansowego z 2018 r., które mają pierwszeństwo przed postanowieniami umowy o udzielenie dotacji.
81 Ponadto zdaniem spółki Glonatech Sąd, poprzez oparcie się na klauzuli ogólnej zawartej w art. II.21.3 umowy o udzielenie dotacji – dotyczącej, bez rozróżnienia, wszystkich form finansowania, z pominięciem specyfiki finansowania ryczałtowego określonego w rozporządzeniu finansowym z 2018 r. i w załączniku III do tej umowy – w celu uzasadnienia faktu, że REA zażądała przedstawienia dodatkowych dowodów, naruszył art. 1161–1163 belgijskiego kodeksu cywilnego.
82 REA twierdzi, że zarzut trzeci należy odrzucić jako niedopuszczalny, a tytułem ewentualnym – oddalić jako bezzasadny.
Ocena Trybunału
83 W zarzucie trzecim spółki Glonatech podnosi, że Sąd naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni szeregu postanowień umowy o udzielenie dotacji i art. 1161–1163 belgijskiego kodeksu cywilnego.
84 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przeprowadzone przez Sąd badanie postanowienia umownego, takiego jak postanowienia umowy o udzielenie dotacji, nie może być uważane za wykładnię prawa i wobec tego nie może być sprawdzane w postępowaniu odwoławczym bez wkraczania w kompetencje Sądu do ustalenia okoliczności faktycznych (wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., ERCEA/Aristoteleio Panepistimio Thessalonikis, C‑280/19 P, EU:C:2021:23, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
85 Taki wniosek jest również istotny w odniesieniu do argumentu spółki Glonatech, zgodnie z którym Sąd nie dokonał wykładni braku jasności umowy o udzielenie dotacji na jej korzyść, zgodnie z art. 1162 belgijskiego kodeksu cywilnego. W ten sposób spółka Glonatech kwestionuje bowiem w rzeczywistości dokonaną przez Sąd w pkt 46 zaskarżonego wyroku ocenę, zgodnie z którą sformułowanie postanowień umownych było jasne i jednoznaczne (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2017 r., Ludwig‑Bölkow‑Systemtechnik/Komisja, C‑250/16 P, EU:C:2017:871, pkt 48, 49).
86 Ponadto należy przypomnieć, że Trybunał również orzekł już, co się tyczy dokonanej przez Sąd wykładni prawa krajowego mającego zastosowanie do umów zawartych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii, że Trybunał jest właściwy, w ramach odwołania, jedynie do weryfikacji, czy doszło do przeinaczenia tego prawa, które musi w oczywisty sposób wynikać z akt sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny okoliczności faktycznych i dowodów (wyrok z dnia 18 stycznia 2024 r., Jenkinson/Rada i in., C‑46/22 P, EU:C:2024:50, pkt 107).
87 W niniejszym przypadku spółka Glonatech nie twierdzi, że Sąd popełnił błąd wynikający z przeinaczenia przepisów belgijskiego kodeksu cywilnego.
88 Spółka Glonatech nie może również skutecznie podnieść, że odsyłając do klauzuli z art. II.21 ust. 3 ogólnych warunków umowy o udzielenie dotacji, Sąd naruszył przepisy rozporządzenia finansowego z 2018 r., które miałyby mieć pierwszeństwo przed postanowieniami tej umowy. Z pkt 74–77 niniejszego wyroku wynika bowiem, że postanowienia umowy o udzielenie dotacji przewidujące obowiązek przechowywania związanych z nią dokumentów i udostępnienia ich REA lub Komisji w przypadku audytu są zgodne z przepisami rozporządzenia finansowego z 2018 r., które zezwala na kontrole ex post w ramach audytu finansowego, również w przypadku finansowania ryczałtowego.
89 Wreszcie, co się tyczy argumentu, zgodnie z którym Sąd nie uzasadnił w sposób wymagany prawem swojej wykładni umowy o udzielenie dotacji, należy zauważyć, że dokonana przez Sąd wykładnia, zgodnie z którą ryczałtowy charakter pokrycia kosztów nie był niezgodny z sformułowanymi ex post żądaniami przedstawienia dokumentów potwierdzających, wynika z pogłębionej analizy klauzul tej umowy przeprowadzonej w pkt 41 i 42 oraz w pkt 46 zaskarżonego wyroku. Wobec tego Sąd uzasadnił w wymagany prawem sposób ocenę dokonaną przez siebie w tym względzie.
90 W tych okolicznościach zarzut trzeci należy oddalić jako w części niedopuszczalny, a w części bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu czwartego
91 Zarzut czwarty jest skierowany przeciwko pkt 48, 55, 61, 62, 82–86 i 103 zaskarżonego wyroku i dotyczy, po pierwsze, naruszenia prawa przez Sąd przy dokonywaniu oceny dowodów przedstawionych przez spółkę Glonatech w kontekście finansowania ryczałtowego, a po drugie, przeinaczenia tych dowodów.
92 Zarzut ten dzieli się na trzy części, mające prowadzić do stwierdzenia błędów popełnionych przez Sąd w odniesieniu, odpowiednio, do oceny standardu dowodu wymaganego w celu wykazania kwalifikowalności płatności z tytułu finansowania ryczałtowego, do odrzucenia dowodów przedstawionych przez spółkę Glonatech oraz przeinaczenia tych dowodów, a także do dokonania przez Sąd kwalifikacji zdolności REA do dokonania oceny dowodów w trakcie audytu.
W przedmiocie części pierwszej zarzutu
– Argumentacja stron
93 Część pierwsza zarzutu czwartego skierowana jest przeciwko pkt 48–62 zaskarżonego wyroku.
94 Spółka Glonatech podnosi, że stwierdzając w pkt 62 zaskarżonego wyroku, iż „zgodnie z podstawową zasadą regulującą pomoc finansową Unii Unia może finansować jedynie rzeczywiście poniesione wydatki”, Sąd pominął rozróżnienie przewidziane w art. 125 ust. 1 oraz w art. 181 i 182 rozporządzenia finansowego z 2018 r., dotyczące warunków uruchamiających płatności według odnośnych form finansowania, co doprowadziło Sąd do pominięcia szczególnych cech dotyczących finansowania ryczałtowego.
95 Ponadto zdaniem spółki Glonatech Sąd popełnił błąd w pkt 48 zaskarżonego wyroku, oddalając jej argument oparty zasadniczo na okoliczności, że „wszystkie wydatki pokrywane ryczałtowo są uzasadnione, ponieważ ukończyła ona projekt SANAD”, bądź na okoliczności, że ukończenie tego projektu byłoby niemożliwe, gdyby oddelegowania nigdy nie miały miejsca lub gdyby miały miejsce jedynie częściowo. Zdaniem spółki Glonatech w ramach tego projektu, przy uwzględnieniu okoliczności, że samo wystąpienie oddelegowań naukowców stanowi warunek uruchamiający płatności kosztów związanych z finansowaniem ryczałtowym, uzyskanie oczekiwanych rezultatów jest już dowodem, który sam w sobie pozwala wykazać, że takie oddelegowania rzeczywiście miały miejsce. Według niej w niniejszym przypadku chodzi bowiem o projekt realizowany wyłącznie dzięki „działalności polegającej na wymianie wiedzy i mobilności międzysektorowej”. Innymi słowy, gdyby oddelegowania nie miały miejsca, nie osiągnięto by żadnych rezultatów.
96 REA utrzymuje, że rozpatrywana część zarzutu jest niedopuszczalna i że jest ona w każdym razie bezzasadna.
– Ocena Trybunału
97 Należy zauważyć, że Sąd słusznie stwierdził w pkt 52 zaskarżonego wyroku, iż okoliczność, że projekt SANAD mógł zostać pomyślnie ukończony, nie pozwala na podważenie przeprowadzenia audytu finansowego lub warunków przeprowadzenia go przez REA. Jak bowiem podkreślił Sąd w pkt 50 owego wyroku, do tego, aby spółka Glonatech miała prawo do przewidzianej pomocy finansowej, nie wystarczy, że przedmiotowy projekt został prawidłowo wykonany pod względem technicznym i w sposób zgodny z postanowieniami umowy o udzielenie dotacji. Wymagane jest również prawidłowe wykonanie przez nią zobowiązań ciążących na niej na mocy wspomnianej umowy, w sposób umożliwiający REA, zgodnie z art. II.21 ogólnych warunków tejże umowy, zweryfikowanie, w szczególności podczas audytu finansowego, czy zadeklarowane koszty były kwalifikowalne i uzasadnione. W tym celu ważne jest w szczególności, by beneficjent był w stanie udowodnić, iż zadeklarowane koszty rzeczywiście zostały poniesione, aby wykonać dany projekt.
98 W konsekwencji, jak słusznie wskazał Sąd w pkt 51 wspomnianego wyroku, w przypadku naruszenia zobowiązań finansowych określonych w umowie o udzielenie dotacji beneficjent pomocy finansowej traci prawo do wypłaty dotacji, a zatem na podstawie art. II.21 ust. 6 ogólnych warunków tej umowy kontrahent spółki Glonatech jest zobowiązany do podjęcia wszelkich odpowiednich środków w tym względzie, w tym odzyskania całości lub części dotacji, niezależnie od tego, czy projekt SANAD został prawidłowo wykonany pod względem technicznym.
99 Jak z tego wynika, beneficjent dotacji nabywa ostateczne prawo do wypłaty wkładu finansowego Unii tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie warunki, od których uzależnione jest przyznanie dotacji. Dla uzasadnienia przyznania określonej dotacji nie wystarczy wykazanie przez beneficjenta dotacji, że projekt został zrealizowany, ponieważ to na beneficjencie spoczywa ciężar udowodnienia, że zadeklarowane koszty zostały poniesione zgodnie z warunkami ustalonymi w szczególności w umowie o udzielenie dotacji.
100 W tych okolicznościach część pierwszą zarzutu czwartego należy oddalić jako bezzasadną.
W przedmiocie części drugiej i trzeciej zarzutu
– Argumentacja stron
101 W części drugiej zarzutu czwartego, skierowanej przeciwko pkt 55 i 61 zaskarżonego wyroku, spółka Glonatech podnosi, po pierwsze, że Sąd popełnił błąd, orzekając w pkt 55 tego wyroku, iż system kontroli znany pod nazwą „Reporting and Participants Portal” (portal sprawozdań i uczestników), opracowany przez REA i zarządzany na jej własną odpowiedzialność jako odpowiedź na podstawowe potrzeby funkcjonalne, był pozbawiony wiarygodności i wystarczającej mocy dowodowej. W tym kontekście nieuwzględnienie przez Sąd istnienia po stronie REA obowiązku uznania tego systemu kontroli za stanowiący wystarczający równoległy dowód oddelegowania jest zdaniem spółki Glonatech nadużyciem i narusza art. 1162 belgijskiego kodeksu cywilnego.
102 Po drugie, ani Sąd, ani REA nie przedstawiły powodów uzasadniających, że zarzucane beneficjentowi uchybienie obowiązkowi zarejestrowania we wspomnianym systemie kontroli świadczenia usług przez pracownika oddelegowanego przez macierzystą organizację w jego pomieszczeniach mogło podać w wątpliwość rzeczywistą obecność tego pracownika oddelegowanego. Sąd ograniczył się do stwierdzenia w pkt 61 zaskarżonego wyroku, że rejestracje w systemie kontroli przewidzianym w niniejszym przypadku zostały „wykazane na podstawie zwykłych oświadczeń własnych uczestników projektu SANAD”, bez dalszych uściśleń. Zdaniem spółki Glonatech w ten sposób dowody zostały przeinaczone, w związku z czym na wszystkich beneficjentów padło podejrzenie, że działali w zmowie, co nigdy nie miało miejsca i jest w każdym razie sprzeczne z wnioskami, do których doszedł Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF).
103 W części trzeciej zarzutu czwartego, skierowanej przeciwko pkt 82–86 i 103 zaskarżonego wyroku, spółka Glonatech podnosi zasadniczo, że w wiadomością elektroniczną z dnia 8 października 2018 r. REA zmieniła warunki umowy o udzielenie dotacji i wzbudziła u niej uzasadnione oczekiwania co do tego, że rzeczywisty charakter kosztów podróży naukowców, stanowiących wkład ryczałtowy, nie będzie podlegał weryfikacji. Zdaniem spółki Glonatech wynika z tego, że nie mogła ona spodziewać się, iż pismem z dnia 21 sierpnia 2019 r. REA rozpocznie audyt finansowy umowy o udzielenie dotacji. Wobec tego beneficjenci projektu, w tym spółka Glonatech, opierali się w sposób rozstrzygający na wiadomości elektronicznej REA z dnia 8 października 2018 r., zanim w następstwie pisma z dnia 21 sierpnia 2019 r. zostali nagle postawieni wobec długiego wykazu informacji, które należało przekazać, i to w sytuacji, gdy audyt już się rozpoczął.
104 W tym względzie według spółki Glonatech Sąd popełnił błąd, kiedy stwierdził w pkt 86 zaskarżonego wyroku, że „nie można uznać, iż brzmienie [wiadomości elektronicznej] REA z dnia 8 października 2018 r. jest sprzeczne z brzmieniem pisma REA z dnia 21 sierpnia 2019 r.” i że „nie jest w żadnym razie wykluczone, iż wymagane dokumenty pozwalają zweryfikować rzeczywiste daty oddelegowania”.
105 Ponadto zdaniem spółki Glonatech wiadomość elektroniczna z dnia 8 października 2018 r. upewniła ją co do ewentualnej praktyki polegającej na niezachowywaniu przez nią dokumentów podróży dotyczących oddelegowania.
106 REA utrzymuje, że części druga i trzecia zarzutu czwartego są niedopuszczalne, a w każdym razie bezzasadne.
– Ocena Trybunału
107 Należy przypomnieć, że Trybunał wielokrotnie orzekał, iż jedynie Sąd jest właściwy do dokonywania ustaleń faktycznych – z wyjątkiem sytuacji, gdy nieprawidłowość jego ustaleń wynika z dokumentów załączonych do akt sprawy – oraz do oceny przyjętych dowodów. Ustalenie tych faktów i ocena tych dowodów nie stanowią więc, z zastrzeżeniem przypadków przeinaczenia dowodów wynikającego z przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, kwestii prawnej, która jako taka podlega kontroli Trybunału (wyroki: z dnia 29 października 2015 r., Komisja/ANKO, C‑78/14 P, EU:C:2015:732, pkt 22; z dnia 14 stycznia 2021 r., ERCEA/Aristoteleio Panepistimio Thessalonikis, C‑280/19 P, EU:C:2021:23, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
108 Ponadto w sytuacji gdy strona wnosząca odwołanie powołuje się na przeinaczenie przez Sąd materiału dowodowego, musi ona – zgodnie z art. 256 TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania – dokładnie wskazać, które dowody zostały jej zdaniem przeinaczone przez Sąd, oraz wykazać błędy w ocenie, które w jej opinii doprowadziły do takiego przeinaczenia. Oprócz tego zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przeinaczenie musi wynikać w oczywisty sposób z akt sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów i dowodów (wyrok z dnia 6 czerwca 2024 r., Ryanair/Komisja, C‑441/21 P, EU:C:2024:477, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
109 Poza tym należy przypomnieć, że w ramach odwołania przed Trybunałem nie można podważyć dokonanej przez Sąd oceny mocy dowodowej dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, z zastrzeżeniem przypadków naruszenia zasad dotyczących ciężaru dowodu i postępowania dowodowego oraz przeinaczenia tych dokumentów (wyrok z dnia 14 lipca 2022 r., SGI Studio Galli Ingegneria/Komisja, C‑371/21 P, EU:C:2022:566, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
110 W niniejszym przypadku należy stwierdzić, co się tyczy części drugiej zarzutu czwartego, jak to podnosi REA, po pierwsze, że w pkt 55 zaskarżonego wyroku Sąd poprzestał na streszczeniu zarzutu drugiego podniesionego przez spółki Glonatech w skardze w pierwszej instancji i nie wyraził żadnej oceny w tym względzie, a po drugie, że wniosek, do którego doszedł Sąd w pkt 61 tego wyroku, stanowi ocenę okoliczności faktycznych i dowodów w ramach tej skargi. Spółka Glonatech nie wyjaśnia zaś, w jaki sposób ocena ta miałaby wynikać z przeinaczenia przez Sąd tych dowodów.
111 Podobnie, co się tyczy części trzeciej zarzutu czwartego, nawet przy założeniu, że spółka Glonatech zmierza poprzez swoje argumenty do wykazania przeinaczenia przez Sąd wiadomości elektronicznej z dnia 8 października 2018 r., należy podkreślić, że – jak przypomniano w pkt 108 niniejszego wyroku – przeinaczenie musi w oczywisty sposób wynikać z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi. W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem kontrola przeprowadzana przez Trybunał w celu zbadania zarzutu dotyczącego przeinaczenia danej okoliczności faktycznej ogranicza się do sprawdzenia, czy Sąd, opierając się na tej okoliczności, nie przekroczył w sposób oczywisty granic jej rozsądnej oceny, w związku z czym nie wystarczy wykazać, że dany dokument może być przedmiotem wykładni odmiennej od wykładni przyjętej przez Sąd (wyrok z dnia 14 lipca 2022 r., SGI Studio Galli Ingegneria/Komisja, C‑371/21 P, EU:C:2022:566, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
112 Stwierdzając zaś w pkt 86 zaskarżonego wyroku, że „nie można uznać, iż brzmienie [wiadomości elektronicznej] REA z dnia 8 października 2018 r. jest sprzeczne z brzmieniem pisma REA z dnia 21 sierpnia 2019 r.” i że „nie jest w żadnym razie wykluczone, iż wymagane dokumenty pozwalają zweryfikować rzeczywiste daty oddelegowania”, Sąd nie przekroczył w sposób oczywisty granic rozsądnej oceny przedmiotowych dokumentów i w konsekwencji nie przeinaczył ich.
113 Jak bowiem słusznie zauważył Sąd we wspomnianym pkt 86 zaskarżonego wyroku, chociaż w wiadomości elektronicznej z dnia 8 października 2018 r. wspomniano, że kontrola nie ma służyć zweryfikowaniu rzeczywistych kosztów poniesionych w ramach podróży, ponieważ związane z nimi koszty są pokrywane ryczałtowo, to nie jest wcale wykluczone, że wymagane dokumenty pozwalają zweryfikować rzeczywiste daty oddelegowania. W tym względzie weryfikacja dat lotów, z których korzystali oddelegowani naukowcy, w szczególności za pomocą kart pokładowych, pozwala zweryfikować, czy ci ostatni rzeczywiście udali się do uniwersytetu przyjmującego i czy oddelegowanie rzeczywiście miało miejsce zgodnie z postanowieniami umowy o udzielenie dotacji.
114 W niniejszym przypadku, jak wskazał Sąd w pkt 88 zaskarżonego wyroku, chociaż spółka Glonatech przedstawiła umowy o pracę zawarte z odnośnymi naukowcami, to umowy te nie pozwalają na stwierdzenie, że naukowcy ci zostali rzeczywiście oddelegowani, w szczególności ze względu na brak zgodności między datami oddelegowania a datami, do których odsyłają wspomniane umowy, w związku z czym przedstawienie dodatkowych dokumentów, takich jak karty pokładowe, mogło być bardzo przydatne, aby wykazać samo istnienie tych oddelegowań.
115 W tym względzie, podnosząc, że Sąd powinien był stwierdzić, iż brzmienie wiadomości elektronicznej REA z dnia 8 października 2018 r. jest sprzeczne w szczególności z brzmieniem późniejszego pisma REA z dnia 21 sierpnia 2019 r., którym rozpoczęła ona audyt finansowy umowy o udzielenie dotacji, spółka Glonatech kwestionuje w rzeczywistości dokonaną przez Sąd ocenę mocy dowodowej przedstawionych przez siebie dowodów. Zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 109 niniejszego wyroku takie argumenty są niedopuszczalne na etapie odwołania, ponieważ spółka Glonatech ani nie wykazała przeinaczenia przedmiotowych dowodów, ani nie przedstawiła argumentów pozwalających na stwierdzenie naruszenia przez Sąd zasad dotyczących ciężaru dowodu i postępowania dowodowego.
116 W tych okolicznościach części drugą i trzecią zarzutu czwartego odwołania należy oddalić jako w części niedopuszczalne, a w części bezzasadne.
W przedmiocie zarzutu piątego
Argumentacja stron
117 Zarzut piąty jest skierowany przeciwko pkt 64 i 69 zaskarżonego wyroku i dotyczy naruszenia prawa przez Sąd ze względu na odwrócenie ciężaru dowodu i naruszenie zasady proporcjonalności.
118 Spółka Glonatech podnosi, iż w pkt 64 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach umowy zawierającej klauzulę arbitrażową w rozumieniu art. 272 TFUE do strony, która w celu przyznania wkładu finansowego Unii zadeklarowała koszty podmiotowi przyznającemu finansowanie, należy przedstawienie dowodu, że koszty te spełniają warunki finansowe obowiązującej umowy o udzielenie dotacji.
119 W tym względzie, jak wskazuje spółka Glonatech, Sąd w pkt 99 zaskarżonego wyroku przypomniał, iż nie dochodzi do naruszenia zasady proporcjonalności, gdy urzędnik zatwierdzający wydatki, które przyjmują formę pomocy finansowej ze strony Unii, uważa za niewystarczające, że beneficjent takiej pomocy, aby móc uzasadnić jej przyznanie, wykaże, iż projekt został zrealizowany, i wymaga, aby ów beneficjent przedstawił dowód na to, że zadeklarowane koszty zostały poniesione zgodnie z warunkami przyznania danej pomocy.
120 Według spółki Glonatech powstaje jednak pytanie, jakie warunki finansowe miały zastosowanie do umowy o udzielenie dotacji, przy uwzględnieniu ich pierwotnej treści oraz sposobu, w jaki zmieniały się one w trakcie wykonywania tej umowy. W niniejszym przypadku wątpliwości powstały, zdaniem spółki Glonatech, po ukończeniu projektu i w następstwie audytu finansowego, w trakcie którego została ona postawiona wobec nieoczekiwanej weryfikacji ex post. Wątpliwości te okazały się nieuzasadnione co do ich systematycznego charakteru, jak wynika to w szczególności z dochodzenia prowadzonego przez OLAF.
121 REA uważa, że zarzut piąty jest bezzasadny.
Ocena Trybunału
122 Należy stwierdzić, po pierwsze, w odniesieniu do pkt 64 zaskarżonego wyroku, że spółka Glonatech kwestionuje wyrażoną w nim zasadę, zgodnie z którą beneficjent wkładu finansowego Unii powinien przedstawić dowód, że koszty zadeklarowane podmiotowi udzielającemu finansowania spełniają warunki finansowe obowiązującej umowy o udzielenie dotacji.
123 Po drugie, co się tyczy pkt 99 zaskarżonego wyroku, spółka Glonatech kwestionuje ocenę Sądu, zgodnie z którą zasada proporcjonalności nie zostaje naruszona, gdy beneficjent wkładu finansowego Unii jest zobowiązany do przedstawienia dowodu nie tylko na to, że działalność będąca przedmiotem finansowania została wykonana, ale również na to, że zadeklarowane koszty zostały poniesione zgodnie z warunkami przyznania danej pomocy.
124 W niniejszym przypadku należy zauważyć, że zarówno pkt 64, jak i pkt 99 zaskarżonego wyroku, nie potwierdzając bynajmniej zarzucanego przez spółkę Glonatech odwrócenia ciężaru dowodu, mają raczej na celu przypomnienie utrwalonego orzecznictwa, które Sąd słusznie zastosował w zaskarżonym wyroku w odniesieniu do rozkładu i zakresu ciężaru dowodu spoczywającego na beneficjencie finansowania Unii na podstawie umowy o udzielenie dotacji.
125 W związku z tym Sąd, odnosząc się do ciążącego na beneficjencie dotacji obowiązku udowodnienia, że koszty zostały rzeczywiście poniesione zgodnie z mającymi zastosowanie warunkami umowy o udzielenie dotacji, nie naruszył zasady proporcjonalności.
126 Co się tyczy odniesienia do audytu i dochodzenia prowadzonego przez OLAF, należy stwierdzić, że spółka Glonatech żąda w rzeczywistości od Trybunału dokonania ponownej oceny okoliczności faktycznych niniejszego przypadku, zastępującej ocenę dokonaną już przez Sąd. Z tego względu takie żądanie należy uznać za niedopuszczalne, zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 108 niniejszego wyroku.
127 W tych okolicznościach zarzut piąty odwołania należy oddalić jako w części niedopuszczalny, a w części bezzasadny.
128 Ponieważ żaden z zarzutów przedstawionych przez spółkę Glonatech nie został uwzględniony, odwołanie należy oddalić.
W przedmiocie kosztów
129 Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
130 Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
131 Ponieważ REA wniosła o obciążenie spółki Glonatech kosztami postępowania, a ta ostatnia przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) Global Nanotechnologies AE schediasmou anaptyxis paraskevis kai emporias ylikon nanotechnologias (Glonatech) zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
Top