18 W odpowiedzi Rzeczpospolita Polska wskazała w dniu 27 września 2021 r., że środki transpozycji są w trakcie opracowywania i że opóźnienie w transpozycji wynikało w szczególności z faktu, że starała się jednocześnie transponować do polskiego porządku prawnego dwie dyrektywy dotyczące prawa autorskiego, a mianowicie dyrektywę 2019/790 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/789 z dnia 17 kwietnia 2019 r. ustanawiającą przepisy dotyczące wykonywania praw autorskich i praw pokrewnych mające zastosowanie do niektórych transmisji online prowadzonych przez organizacje radiowe i telewizyjne oraz do reemisji programów telewizyjnych i radiowych oraz zmieniającą dyrektywę Rady 93/83/EWG (Dz.U. 2019, L 130, s. 82), ponieważ zostały one przyjęte tego samego dnia i mają ten sam termin transpozycji, czyli 7 czerwca 2021 r. Zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej obie te dyrektywy powinny również zostać transponowane do prawa krajowego za pomocą jednego instrumentu prawnego. Owo państwo członkowskie wskazało, że uznało za konieczne przeprowadzenie uprzednich szeroko zakrojonych konsultacji publicznych. Wyjaśniło ono, że prace nad transpozycją opóźniły się ze względu na światową pandemię COVID‑19 oraz fakt, że komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady COM(2021) 288 final, zatytułowany „Wytyczne dotyczące art. 17 dyrektywy 2019/790 w sprawie prawa autorskiego na jednolitym rynku cyfrowym” (zwany dalej „wytycznymi dotyczącymi art. 17 dyrektywy 2019/790”), został opublikowany dopiero w dniu 4 czerwca 2021 r., czyli trzy dni przed upływem terminu transpozycji przewidzianego w tej dyrektywie. Rzeczpospolita Polska przypomniała wreszcie, że w dniu 24 maja 2019 r. wniosła skargę o stwierdzenie nieważności art. 17 wspomnianej dyrektywy, która doprowadziła do wydania wyroku z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2022:297).
19 Wobec braku jakiejkolwiek innej informacji dotyczącej transpozycji dyrektywy 2019/790 Komisja w dniu 19 maja 2022 r. skierowała do Rzeczypospolitej Polskiej uzasadnioną opinię (zwaną dalej „uzasadnioną opinią z dnia 19 maja 2022 r.”), wzywając ją do przyjęcia środków niezbędnych do wykonania tej dyrektywy w terminie dwóch miesięcy od otrzymania wspomnianej opinii.
20 Pismem z dnia 11 lipca 2022 r. Rzeczpospolita Polska poinformowała Komisję, że dyrektywę 2019/790 należy uznać za częściowo transponowaną przez obowiązujące przepisy krajowe. W ten sposób powiadomiła ona Komisję o trzech aktach prawnych, a mianowicie ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych [MNE(2022)04250], ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych [MNE(2022)04276] oraz ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego [MNE(2022)04277]. Zdaniem Komisji do powiadomienia tego nie dołączono żadnej tabeli korelacji ani żadnej noty wyjaśniającej.
21 Pismem z dnia 18 lipca 2022 r. Rzeczpospolita Polska odpowiedziała na uzasadnioną opinię z dnia 19 maja 2022 r., że częściowa transpozycja została dokonana przez trzy istniejące ustawy wymienione w pkt 20 niniejszego wyroku i zgłoszone Komisji w dniu 11 lipca 2022 r. Ponadto zdaniem Komisji Rzeczpospolita Polska umieściła w swojej odpowiedzi link do projektu ustawy transponującej, który podlega konsultacjom publicznym, a także tabelę korelacji między projektem ustawy transponującej a przepisami dyrektywy 2019/790. Przedstawiła ona również nowy harmonogram prac legislacyjnych nad transpozycją, przewidujący zakończenie tych prac legislacyjnych w pierwszym kwartale 2023 r.
22 Uznając, że to państwo członkowskie nadal uchybia swoim zobowiązaniom, w dniu 15 lutego 2023 r. Komisja postanowiła wnieść do Trybunału niniejszą skargę.
23 W dniu 22 sierpnia 2023 r. pisemny etap postępowania w niniejszej sprawie został zamknięty.
24 Decyzją prezesa Trybunału z dnia 8 lutego 2024 r. postępowanie zostało zawieszone do czasu ogłoszenia wyroku w sprawie C‑147/23. W następstwie wydania wyroku z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów) (C‑147/23, EU:C:2024:346) postępowanie w niniejszej sprawie zostało wznowione decyzją prezesa Trybunału z tego samego dnia.
25 W dniu 19 sierpnia 2024 r. Rzeczpospolita Polska notyfikowała Komisji sześć aktów ustawodawczych, a mianowicie ustawę z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawy o ochronie baz danych oraz ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, opublikowaną w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 19 sierpnia 2024 r., która weszła w życie w dniu 20 września 2024 r., ustawę z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, ustawę z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawę z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ustawę z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a także ustawę z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
26 Pismem z dnia 14 października 2024 r. Komisja poinformowała Trybunał, że akty te można uznać za stanowiące pełną transpozycję dyrektywy 2019/790 i że uważa ona, iż w ten sposób Rzeczpospolita Polska w pełni wypełniła swoje obowiązki wynikające z tej dyrektywy od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2024 r., o której mowa w poprzednim punkcie. W konsekwencji instytucja ta, po pierwsze, cofnęła żądanie nałożenia okresowej kary pieniężnej, a po drugie, uściśliła swoje żądania zasądzenia zapłaty ryczałtu, żądając z tego tytułu zasądzenia kwoty 16 440 000 EUR.
27 W dniu 18 listopada 2024 r. Rzeczpospolita Polska przedstawiła swoje uwagi w przedmiocie dostosowania żądań Komisji.
W przedmiocie skargi
W przedmiocie uchybienia zobowiązaniom w świetle art. 258 TFUE
Argumentacja stron
28 Komisja uważa, że Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 29 dyrektywy 2019/790, ponieważ w dniu upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii z dnia 19 maja 2022 r., który zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stanowi dzień, w którym należy oceniać istnienie uchybienia, nie przyjęła jeszcze przepisów niezbędnych do transpozycji tej dyrektywy do swojego prawa krajowego, a w każdym razie nie poinformowała Komisji o tych przepisach transponujących.
29 Rzeczpospolita Polska wnosi, tytułem żądania głównego, o oddalenie skargi.
30 W pierwszej kolejności Rzeczpospolita Polska podnosi, że istniejące przepisy transponowały już częściowo dyrektywę 2019/790 i że zgłosiła ona Komisji w dniu 11 lipca 2022 r. trzy ustawy wymienione w pkt 20 niniejszego wyroku, które zapewniają tę częściową transpozycję. Jej zdaniem, biorąc pod uwagę stwierdzenie rozpatrywanego uchybienia, nie ma znaczenia, że te przepisy krajowe zostały wprowadzone przed przyjęciem wspomnianej dyrektywy. Kryterium, które Komisja powinna uwzględnić przy ocenie istnienia uchybienia, jest wyłącznie ustalenie, czy wspomniane przepisy krajowe spełniają wymogi dyrektywy 2019/790. Rzeczpospolita Polska uważa, że z jej odpowiedzi z dnia 18 lipca 2022 r. na uzasadnioną opinię z dnia 19 maja 2022 r. wynika, iż dokonała ona już częściowego wdrożenia tej dyrektywy poprzez istniejące przepisy krajowe.
31 W drugiej kolejności, przyznając częściowo rozpatrywane uchybienie, Rzeczpospolita Polska uzasadnia opóźnienie w transpozycji dyrektywy 2019/790 szeregiem okoliczności, które uważa za obiektywne i niezależne od jej woli.
32 Wskazuje ona, po pierwsze, że prace związane z transpozycją zostały przeprowadzone bez zbędnej zwłoki, lecz wymagały szeroko zakrojonych i skomplikowanych konsultacji publicznych dotyczących sposobów transpozycji dyrektyw 2019/789 i 2019/790, które to dyrektywy jej zdaniem należało transponować łącznie.
33 Po drugie, procedura opracowywania ustawy transponującej dyrektywę 2019/790 została spowolniona ze względu na trudności wywołane światową pandemią COVID‑19, która zakłóciła organizację prac legislacyjnych.
34 Po trzecie, podnosi ona, że sama Komisja, która była zobowiązana do wydania wytycznych dotyczących art. 17 dyrektywy 2019/790 dla ustawodawców krajowych, potrzebowała dwóch lat na opublikowanie tych wytycznych, które dotyczą jednak tylko jednego z wielu przepisów tej dyrektywy. Rzeczpospolita Polska zauważa również, że wytyczne te zostały opublikowane dopiero w dniu 4 czerwca 2021 r., czyli trzy dni przed datą upływu terminu transpozycji wspomnianej dyrektywy, co opóźniło jej transpozycję.
35 Po czwarte, Rzeczpospolita Polska przypomina, że w dniu 24 maja 2019 r. wniosła skargę o stwierdzenie nieważności art. 17 dyrektywy 2019/790 i że postanowiła zaczekać na wyrok, który miał zostać wydany w tej sprawie, a mianowicie wyrok z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2022:297), aby uwzględnić go w projekcie ustawy transponującej tę dyrektywę.
36 Po piąte, wskazuje ona, że jej projekt ustawy transponującej zawiera innowacyjne i ambitne przepisy chroniące wolność wypowiedzi i dostęp do informacji online oraz rzeczywiście wdraża art. 18 dyrektywy 2019/790, gwarantując autorom i artystom wykonawcom niezbywalne prawo do wynagrodzenia za korzystanie online z muzyki i filmów.
37 Wreszcie, po szóste, podkreśla ona, że informowała Komisję o postępach prac legislacyjnych, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 TUE.
38 Komisja wskazuje w pierwszej kolejności, że środki krajowe zgłoszone przez Rzeczpospolitą Polską w dniu 11 lipca 2022 r. są wcześniejsze niż przyjęcie dyrektywy 2019/790 i że zmiany wprowadzone po tej dyrektywie nie miały na celu jej transpozycji. W konsekwencji szczególny cel tych środków nie polegał na transpozycji dyrektywy 2019/790. Ponadto nie zawierały one żadnego odniesienia do niej. Co więcej, zdaniem Komisji tabela korelacji opublikowana do celów konsultacji publicznych wydawała się wskazywać, że niektóre artykuły dyrektywy 2019/790 nie wymagają szczególnych środków transpozycji, ponieważ są one już objęte istniejącym ustawodawstwem krajowym. Jednakże ani pisma z dnia 11 lipca 2021 r., ani odpowiedzi z dnia 18 lipca 2022 r. na uzasadnioną opinię z dnia 19 maja 2022 r. nie można uznać za akty, w których to państwo członkowskie poinformowało Komisję o środkach transponujących dyrektywę w rozumieniu art. 260 ust. 3 TFUE. W tym względzie Komisja przypomina, że Trybunał wielokrotnie orzekał, iż o ile transpozycja dyrektywy może zostać zapewniona przez już obowiązujące przepisy prawa krajowego, o tyle jeżeli dyrektywa przewiduje, że środki transpozycji powinny zawierać odniesienie do niej lub odniesienie takie powinno towarzyszyć ich urzędowej publikacji, przyjęcie pozytywnego aktu transponującego daną dyrektywę jest nadal konieczne.
39 W drugiej kolejności Komisja przypomina również, w celu odrzucenia uzasadnienia opóźnienia w transpozycji przywołanego przez Rzeczpospolitą Polską, utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym porządku prawnym dla uzasadnienia braku transpozycji dyrektywy w przewidzianym w niej terminie.
40 Komisja dodaje, że o ile jest prawdą, iż światowa pandemia COVID‑19 może w wyjątkowych przypadkach zostać uwzględniona w celu uzasadnienia opóźnionego wykonania niektórych zobowiązań ciążących na państwach członkowskich na mocy prawa Unii, o tyle takie uzasadnienie może być ważne tylko wtedy, gdy dany akt Unii przewiduje możliwość koncesji lub wyjątków w okolicznościach takich jak trudności spowodowane tą pandemią lub gdy spełnione są kryteria siły wyższej, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że państwa członkowskie mogą powoływać się na siłę wyższą jedynie w odniesieniu do okresu niezbędnego dla przezwyciężenia przeszkód wynikających z danej sytuacji. W niniejszej sprawie nie można mówić o opóźnieniu ściśle proporcjonalnym do konieczności sprostania przez władze polskie niemożliwym do przezwyciężenia trudnościom związanym ze wspomnianą pandemią, biorąc pod uwagę w szczególności długość opóźnienia w transpozycji dyrektywy 2019/790. Termin transpozycji przewidziany w tej dyrektywie był zatem wystarczający, nawet w świetle szczególnych okoliczności niniejszej sprawy.
41 Ponadto Komisja uważa, że ani oczekiwanie na ogłoszenie wyroku z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2022:297), ani oczekiwanie na publikację wytycznych dotyczących art. 17 dyrektywy 2019/790 nie pozwalają uzasadnić opóźnienia w jej transpozycji, ponieważ w każdym wypadku należało dokonać transpozycji samego tekstu tej dyrektywy, a państwo członkowskie miało swobodę zmiany krajowych przepisów transponujących, w stosownym wypadku, po opublikowaniu tych wytycznych lub po ogłoszeniu tego wyroku. Wreszcie Komisja jest zdania, że wspomniane wytyczne nie zostały opublikowane zbyt późno, ponieważ dyrektywa ta nie przewidywała w tym celu żadnego terminu.
42 Co się tyczy złożoności rozpatrywanych przepisów Unii, Komisja uważa, że termin transpozycji dyrektywy 2019/790, nieco dłuższy niż dwa lata ze względu na złożoność dziedziny, pozwalał na zorganizowanie wszystkich niezbędnych konsultacji i przeprowadzenie wszystkich wymaganych procedur krajowych.
43 Co się tyczy okoliczności, że Rzeczpospolita Polska informowała Komisję o rozwoju omawianej transpozycji, obowiązek udzielenia takiej informacji wynika po prostu z obowiązku lojalnej współpracy, który ciąży na tym państwie członkowskim na mocy art. 4 ust. 3 TUE.
Ocena Trybunału
44 Zgodnie z art. 29 ust. 1 dyrektywy 2019/790 państwa członkowskie były zobowiązane do wprowadzenia w życie najpóźniej do dnia 7 czerwca 2021 r. przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do jej wykonania oraz do niezwłocznego powiadomienia o tym Komisji. Ponadto w art. 29 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy wyjaśniono, że przyjęte przez państwa członkowskie przepisy krajowe winny zawierać odniesienie do tej dyrektywy lub odniesienie takie ma towarzyszyć ich urzędowej publikacji. Ponadto zgodnie z art. 29 ust. 2 państwa członkowskie powinny były przekazać Komisji tekst tych przepisów krajowych.
45 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem istnienie uchybienia należy oceniać w świetle sytuacji państwa członkowskiego, w jakiej znajduje się ono na koniec terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii Komisji, wobec czego późniejsze zmiany nie mogą być brane pod uwagę przez Trybunał [wyroki: z dnia 25 lutego 2021 r., Komisja/Hiszpania (Dyrektywa o danych osobowych – Dziedzina karna), C‑658/19, EU:C:2021:138, pkt 15; a także z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo].
46 W niniejszej sprawie, stwierdziwszy, że Rzeczpospolita Polska nie poinformowała jej o przepisach niezbędnych do transpozycji dyrektywy 2019/790, Komisja skierowała do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię z dnia 19 maja 2022 r., wzywając je do zastosowania się do zobowiązań, o których mowa w tej opinii, w terminie dwóch miesięcy od jej otrzymania.
47 Jak wynika z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, do dnia upływu tego terminu Rzeczpospolita Polska nie przyjęła wszystkich przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy 2019/790 oraz nie przekazała ich Komisji.
48 W tym względzie w pierwszej kolejności w swojej odpowiedzi z dnia 18 lipca 2022 r. na uzasadnioną opinię z dnia 19 maja 2022 r. owo państwo członkowskie odnosi się do trzech istniejących ustaw krajowych, o których mowa w pkt 20 niniejszego wyroku, wskazując jednocześnie, że przygotowanie projektu ustawy transponującej tę dyrektywę jest w toku i ma zostać zakończone w 2023 r.
49 Po pierwsze, wskazując, że transpozycja dyrektywy 2019/790 powinna zostać zakończona w 2023 r., Rzeczpospolita Polska przyznaje, że pełna transpozycja tej dyrektywy do prawa krajowego nie została dokonana ani w chwili upływu terminu przewidzianego w jej art. 29 ust. 1, czyli w dniu 7 czerwca 2021 r., ani w terminie wyznaczonym w uzasadnionej opinii z dnia 19 maja 2022 r.
50 Po drugie, co się tyczy przepisów prawa krajowego zgłoszonych Komisji w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, należy stwierdzić, że okoliczność, iż prawo państwa członkowskiego obowiązujące przed wejściem w życie dyrektywy 2019/790 było, zdaniem tego państwa członkowskiego, już zgodne z tą dyrektywą, nie wystarcza, aby wykluczyć obowiązek transponowania przez to państwo wspomnianej dyrektywy do jego porządku prawnego i, wobec tego, usprawiedliwić takie uchybienie [wyrok z dnia 6 marca 2025 r., Komisja/Republika Czeska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑152/23, EU:C:2025:147, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo]. Trybunał orzekał już bowiem wielokrotnie, że jeżeli dyrektywa wyraźnie przewiduje obowiązek zapewnienia przez państwa członkowskie, że przepisy niezbędne do jej wykonania będą zawierały odniesienie do tej dyrektywy lub odniesienie takie będzie towarzyszyć ich urzędowej publikacji, to w każdym wypadku państwa członkowskie muszą przyjąć akt prawny dokonujący transpozycji danej dyrektywy [wyrok z dnia 6 marca 2025 r., Komisja/Węgry (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑155/23, EU:C:2025:151, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo].
51 Co więcej, należy przypomnieć, że wdrażanie przepisów dyrektywy powinna cechować niekwestionowana moc wiążąca oraz wymagana szczegółowość, precyzja i jasność, aby uczynić zadość wymogowi pewności prawa, zgodnie z którym, w wypadku gdy dana dyrektywa nadaje uprawnienia jednostkom, powinny one mieć możliwość zapoznania się z całością swych uprawnień [wyrok z dnia 6 marca 2025 r., Komisja/Republika Czeska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑152/23, EU:C:2025:147, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo].
52 Tymczasem zdaniem Komisji przepisy prawa krajowego notyfikowane przez Rzeczpospolitą Polską w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skargi nie zawierały – co nie zostało zakwestionowane przez to państwo członkowskie – żadnego odniesienia do dyrektywy 2019/790, a zatem nie można ich uznać za spełniające wymogi określone w poprzednim punkcie.
53 W drugiej kolejności – żaden z pozostałych argumentów Rzeczypospolitej Polskiej nie może uzasadniać opóźnienia w transpozycji tej dyrektywy.
54 Po pierwsze, państwo to podnosi, że aby móc dokonać ich łącznej transpozycji, konieczne było zorganizowanie szeroko zakrojonych konsultacji publicznych dotyczących sposobów transpozycji zarówno dyrektywy 2019/790, jak i dyrektywy 2019/789.
55 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym porządku prawnym dla uzasadnienia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z prawa Unii, takiego jak brak transpozycji dyrektywy w wyznaczonym terminie [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo].
56 Po drugie, co się tyczy argumentu Rzeczypospolitej Polskiej dotyczącego zbiegu w czasie konsultacji publicznych i prac nad transpozycją dyrektywy 2019/790 ze światową pandemią COVID‑19, należy podkreślić, że pandemia ta faktycznie miała miejsce w okresie transpozycji dyrektywy 2019/790.
57 Gdyby jednak prawodawca Unii uznał, że skutki wspomnianej pandemii, która dotknęła całe terytorium Unii, były takie, że państwa członkowskie nie były w stanie wywiązać się ze zobowiązań ciążących na nich na mocy tej dyrektywy, postanowiłby przedłużyć termin transpozycji dyrektywy 2019/790, czego nie uczynił [zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2024 r., Komisja/Irlandia (Europejski kodeks łączności elektronicznej), C‑439/22, EU:C:2024:229, pkt 73].
58 Ponadto nawet przy założeniu, że Rzeczpospolita Polska zamierza podnieść, iż trudności organizacyjne związane ze światową pandemią COVID‑19 stanowiły przypadek siły wyższej, który uniemożliwił transpozycję dyrektywy 2019/790 w wyznaczonym terminie, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, nawet jeśli definicja „siły wyższej” nie wymaga wystąpienia całkowitego braku możliwości wykonania obowiązków wynikających z prawa Unii, to jednak wymaga ona, aby dane uchybienie było spowodowane przez okoliczności zewnętrzne w stosunku do podmiotu, który się na nie powołuje, nietypowe i nieprzewidywalne, których konsekwencji nie można uniknąć mimo dołożenia wszelkich starań, przy czym na sytuację siły wyższej można się powołać jedynie przez okres niezbędny do zaradzenia tym trudnościom [wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., Komisja/Słowacja (Prawo do rozwiązania umowy bez opłat), C‑540/21, EU:C:2023:450, pkt 81 i przytoczone tam orzecznictwo].
59 Tymczasem, o ile światową pandemię COVID‑19 można uznać za niezależną od danego państwa członkowskiego oraz nietypową i nieprzewidywalną [zob. podobnie wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., Komisja/Słowacja (Prawo do rozwiązania umowy bez opłat), C‑540/21, EU:C:2023:450, pkt 83], o tyle państwa członkowskie mogą się na nią powoływać jedynie w odniesieniu do okresu niezbędnego do zaradzenia tym trudnościom.
60 W tym względzie jest bezsporne, że Rzeczpospolita Polska nadal nie dokonała transpozycji dyrektywy 2019/790 po zakończeniu pisemnego etapu niniejszego postępowania, czyli ponad rok po upływie terminu przewidzianego w uzasadnionej opinii z dnia 19 maja 2022 r. i ponad dwa lata po upływie terminu przewidzianego w art. 29 tej dyrektywy. W każdym razie to państwo członkowskie poinformowało Komisję o przepisach transponujących dyrektywę 2019/790 dopiero w dniu 19 sierpnia 2024 r., czyli długo po zakończeniu pandemii.
61 Co się tyczy, po trzecie, okoliczności, że wytyczne dotyczące art. 17 dyrektywy 2019/790 zostały opublikowane dopiero w dniu 4 czerwca 2021 r., nie może ona stanowić przeszkody w stwierdzeniu uchybienia, ponieważ z jednej strony stosowanie tego art. 17 nigdy nie zostało zawieszone do czasu wydania tych wytycznych, a z drugiej strony sam tekst wspomnianego artykułu nie został zmieniony przez te wytyczne.
62 Po czwarte, co się tyczy decyzji o oczekiwaniu na ogłoszenie wyroku z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2022:297) w celu dokonania transpozycji dyrektywy 2019/790, wystarczy stwierdzić, że jest to decyzja własna Rzeczypospolitej Polskiej, która mogła opóźnić proces transpozycji tej dyrektywy, czego to państwo członkowskie nie mogło nie wiedzieć. W istocie, ponieważ skarga w sprawie, która doprowadziła do wydania owego wyroku, nie pociągała za sobą automatycznego zawieszenia wejścia w życie wspomnianej dyrektywy ani zmiany jej przepisów, wspomniane państwo członkowskie nadal było zobowiązane do jej transpozycji w wyznaczonym terminie.
63 Po piąte, należy oddalić argumenty Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące szczególnej jakości transpozycji do prawa polskiego niektórych artykułów dyrektywy 2019/790, ponieważ jakość transpozycji dyrektywy nie może uzasadniać opóźnienia w pełnej transpozycji tej dyrektywy.
64 Po szóste, co się tyczy okoliczności, że Rzeczpospolita Polska na bieżąco informowała Komisję o postępach w pracach legislacyjnych mających na celu transpozycję dyrektywy 2019/790, należy stwierdzić, że jest to jedynie wyraz obowiązku lojalnej współpracy, o którym mowa w art. 4 ust. 3 TUE.
65 W konsekwencji należy stwierdzić, że poprzez nieprzyjęcie do dnia upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii z dnia 19 maja 2022 r. przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy 2019/790 oraz niepoinformowanie o takich przepisach Komisji, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 29 tej dyrektywy.
W przedmiocie wniosku o nałożenie ryczałtu, złożonego na podstawie art. 260 ust. 3 TFUE
Argumentacja stron
66 Na podstawie art. 260 ust. 3 TFUE Komisja proponuje nałożenie na Rzeczpospolitą Polską ryczałtu.
67 Podstawą ustalenia wysokości tej kary pieniężnej przez Komisję są ogólne zasady, o których mowa w pkt 2 komunikatu z 2023 r., a także, w szczególności, metoda obliczenia przedstawiona w pkt 3 i 4 tego komunikatu. W szczególności instytucja ta wskazuje, że określenie wspomnianej kary pieniężnej powinno opierać się na wadze uchybienia, czasie jego trwania oraz konieczności zapewnienia, aby sankcja działała jako środek odstraszający od dalszych uchybień.
68 Co się tyczy w pierwszej kolejności wagi uchybienia, Komisja przypomina, że współczynnik wagi uchybienia mający zastosowanie na podstawie komunikatu z 2023 r. może mieć wartość od 1 do 20. Instytucja ta podnosi, że zgodnie z pkt 3.2.2 komunikatu z 2023 r. systematycznie stosuje współczynnik wagi uchybienia wynoszący 10 w przypadku całkowitego uchybienia obowiązkowi zgłoszenia środków transpozycji dyrektywy.
69 W drugiej kolejności, co się tyczy czasu trwania uchybienia, Komisja wyjaśnia, że zgodnie z pkt 4.2.1 komunikatu z 2023 r. biegnie on od dnia następującego po dniu upływu terminu transpozycji dyrektywy, czyli od dnia 8 czerwca 2021 r., do dnia ustania naruszenia lub, w przypadku braku ustania naruszenia, do dnia ogłoszenia wyroku w niniejszej sprawie.
70 Komisja wyjaśnia w niniejszej sprawie, że ponieważ termin transpozycji dyrektywy 2019/790 upłynął w dniu 7 czerwca 2021 r., a ustawa transponująca tę dyrektywę do prawa polskiego weszła w życie w dniu 20 września 2024 r., okresem, który należy uwzględnić przy obliczaniu czasu trwania rozpatrywanego uchybienia, jest okres od dnia 8 czerwca 2021 r. do dnia 19 września 2024 r. Okres ten wynosi jej zdaniem 1200 dni.
71 Co się tyczy w trzeciej kolejności odstraszającego skutku sankcji przy uwzględnieniu zdolności płatniczej danego państwa członkowskiego, Komisja zauważa, że zgodnie z pkt 3.4 i 4.2.2 komunikatu z 2023 r. jest on wyrażony za pomocą „współczynnika n” ustalonego dla każdego państwa członkowskiego w pkt 3 załącznika I do komunikatu z 2023 r. Przypomina ona pkt 3.4 tego komunikatu, w którym ustanowiono nową metodę obliczania współczynnika „n”, który obecnie opiera się głównie na PKB państw członkowskich – w zakresie dwóch trzecich obliczeń, a pomocniczo na ich liczbie ludności – w zakresie jednej trzeciej obliczeń. Zgodnie z pkt 3 tego załącznika I współczynnik „n” dla Rzeczypospolitej Polskiej wynosi 1,37.
72 W związku z tym Komisja proponuje ustalenie kwoty ryczałtu poprzez pomnożenie dziennej kwoty określonej zgodnie z pkt 4.2 komunikatu z 2023 r. i ustalonej na 13 700 EUR dziennie (czyli 1000x10x1,37) przez liczbę dni trwania naruszenia, to jest 1200 dni. Wnosi ona zatem o zasądzenie zapłaty ryczałtu w wysokości 16 440 000 EUR, który jest wyższy od minimalnej kwoty ryczałtowej w wysokości 3 836 000 EUR.
73 Rzeczpospolita Polska wnosi do Trybunału o nienakładanie na nią ryczałtu lub o znaczne obniżenie jego kwoty. Uważa ona kwotę zaproponowaną przez Komisję za nieproporcjonalną do wagi zarzucanego jej uchybienia.
74 W pierwszej kolejności Rzeczpospolita Polska kwestionuje współczynnik wagi uchybienia przyjęty w niniejszej sprawie, a w szczególności systematyczne stosowanie współczynnika wagi uchybienia wynoszącego 10 w przypadku całkowitego uchybienia obowiązkowi poinformowania o środkach transpozycji. Systematyczne stosowanie tego współczynnika stoi na przeszkodzie szczegółowej analizie znaczenia naruszonych w niniejszej sprawie przepisów prawa Unii, wpływu braku transpozycji omawianej dyrektywy na interes ogólny i interesy jednostek, a także okoliczności łagodzących niniejszej sprawy.
75 Ponadto Rzeczpospolita Polska utrzymuje, że Komisja nie uwzględniła różnych okoliczności łagodzących.
76 W tym względzie, po pierwsze, Rzeczpospolita Polska uważa, że w przypadku gdyby istniejące przepisy krajowe notyfikowane jako środki częściowo wdrażające dyrektywę 2019/790 nie zostały uwzględnione przy ocenie istnienia uchybienia, powinny one jednak zostać uwzględnione przy ocenie tego współczynnika wagi uchybienia w ramach oceny skutków dla interesów prywatnych i interesu publicznego wynikających z braku transpozycji tej dyrektywy w wymaganym terminie.
77 Owo państwo członkowskie wyjaśnia, że wspomniane przepisy częściowo wdrażają art. 5 ust. 1, art. 6, 18 i 19, art. 20 ust. 1 oraz art. 21 dyrektywy 2019/790. Polski porządek prawny zawiera zatem liczne istotne w tym względzie przepisy, które nie były jednak przedmiotem oceny merytorycznej ze strony Komisji.
78 Wspomniane państwo członkowskie odsyła również do argumentów podniesionych już w celu zakwestionowania istnienia uchybienia, a mianowicie argumentów dotyczących światowej pandemii COVID‑19, lojalnej współpracy jej służb ze służbami Komisji oraz jakości transpozycji dyrektywy 2019/790, w szczególności jej art. 18.
79 W drugiej kolejności Rzeczpospolita Polska zauważa, że uwzględnienie kryterium demograficznego przy określaniu współczynnika „n”, określonego w komunikacie z 2023 r., jest błędne i prowadzi do oddzielenia sankcji od zdolności płatniczej danego państwa członkowskiego, co uważa za sprzeczne z orzecznictwem Trybunału. Ponadto to państwo członkowskie kwestionuje powołaną przez Komisję konieczność zapewnienia – poprzez uwzględnienie kryterium demograficznego – „należytego zróżnicowania” między państwami członkowskimi w zakresie poziomu nakładanych kar.
80 W każdym razie kwota sankcji powinna w niniejszym przypadku zostać dostosowana do zmian PKB i inflacji, ponieważ w chwili sporządzania odpowiedzi na skargę wzrost gospodarczy w tym państwie członkowskim znacznie się obniżył, a inflacja wzrosła ze względu na światową pandemię COVID‑19 i wojnę w Ukrainie.
81 W tym względzie Komisja podkreśla, że dane, które wykorzystuje do ustalenia sankcji finansowych, w tym współczynnik „n”, są aktualizowane co roku, w związku z czym uwzględnia się takie zmiany wskaźników ekonomicznych.
82 W ramach dostosowania żądań z dnia 14 października 2024 r. Komisja wyjaśnia zasadniczo, że żądana kwota ryczałtu została ustalona zgodnie z metodą obliczania opisaną w komunikacie z 2023 r., choć Komisja jest w trakcie badania skutków wyroku z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów) (C‑147/23, EU:C:2024:346), a także ewentualnych zmian, jakie należy wprowadzić w zakresie tej metody.
83 Ponadto Komisja uważa, że uchybienie Rzeczypospolitej Polskiej ustało w dniu 20 września 2024 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawy o ochronie baz danych oraz ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, która jej zdaniem zapewnia pełną transpozycję dyrektywy 2019/790 do polskiego porządku prawnego.
84 W uwagach dotyczących dostosowania żądań Komisji Rzeczpospolita Polska podtrzymuje argumentację przedstawioną w odpowiedzi na skargę i w duplice oraz dodaje, że stosując wobec niej współczynnik wagi uchybienia wynoszący 10 i współczynnik „n” wynoszący 1,37, Komisja podtrzymuje błędne stanowisko sprzeczne z wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów) (C‑147/23, EU:C:2024:346). Państwo to uważa, że Komisja powinna dostosować swoją metodę ustalania kwoty ryczałtu, odstępując od kryterium demograficznego, nawet jeśli nie przyjęła jeszcze nowej metody obliczania, która wyciągałaby konsekwencje z tego wyroku.
85 Rzeczpospolita Polska kwestionuje również w swoich ostatnich uwagach czas trwania uchybienia określony przez Komisję. Zdaniem tego państwa członkowskiego uchybienie ustało w dniu powiadomienia Komisji o wspomnianej ustawie z dnia 26 lipca 2024 r., czyli w dniu 19 sierpnia 2024 r., a nie, jak twierdzi Komisja, w dniu wejścia w życie tej ustawy transponującej, czyli w dniu 20 września 2024 r.
Ocena Trybunału
86 Artykuł 260 ust. 3 TFUE stanowi w akapicie pierwszym, iż jeżeli Komisja wniesie skargę do Trybunału zgodnie z art. 258 TFUE, uznawszy, że dane państwo członkowskie uchybiło obowiązkowi poinformowania o środkach podjętych w celu transpozycji dyrektywy przyjętej zgodnie z procedurą ustawodawczą, instytucja ta może, o ile uzna to za właściwe, wskazać kwotę ryczałtu lub okresowej kary pieniężnej do zapłacenia przez to państwo członkowskie, jaką uzna za odpowiednią do okoliczności. Zgodnie z art. 260 ust. 3 akapit drugi TFUE jeżeli Trybunał stwierdzi, że nastąpiło naruszenie prawa, może nałożyć na dane państwo członkowskie ryczałt lub okresową karę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej kwoty wskazanej przez Komisję, a zobowiązanie do zapłaty staje się skuteczne w terminie określonym w wyroku Trybunału.
87 Ponieważ, jak wynika z pkt 65 niniejszego wyroku, zostało ustalone, że w dniu upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii z dnia 19 maja 2022 r. Rzeczpospolita Polska nie przyjęła przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do transpozycji do prawa krajowego przepisów dyrektywy 2019/790 oraz nie poinformowała Komisji o tych przepisach, stwierdzone w ten sposób uchybienie jest objęte zakresem stosowania art. 260 ust. 3 TFUE.
88 Ponadto należy przypomnieć, że celem realizowanym przez wprowadzenie mechanizmu zawartego w art. 260 ust. 3 TFUE jest nie tylko skłonienie państw członkowskich do usunięcia w jak najkrótszym czasie uchybienia, które w braku takiego środka miałoby tendencję do utrwalania się, lecz również uproszczenie i przyspieszenie procedury nakładania kar pieniężnych za uchybienia obowiązkowi poinformowania o środkach krajowych transponujących dyrektywę przyjętą zgodnie z procedurą ustawodawczą [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo]. Aby osiągnąć ten cel, w art. 260 ust. 3 TFUE przewidziano nałożenie w szczególności ryczałtu jako kary pieniężnej.
89 Zasądzenie zapłaty ryczałtu opiera się na ocenie skutków niewykonania zobowiązań ciążących na danym państwie członkowskim dla interesów prywatnych i publicznych, w szczególności gdy uchybienie trwało przez dłuższy czas [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo].
90 W tym względzie Komisja uzasadnia charakter i wysokość żądanej kary pieniężnej, uwzględniając wydane przez siebie wytyczne, takie jak te zawarte w jej komunikatach, które, choć nie wiążą Trybunału, przyczyniają się do zapewnienia przejrzystości, przewidywalności i pewności prawa w zakresie działań podejmowanych przez Komisję [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo].
91 W niniejszej sprawie Komisja oparła się na komunikacie z 2023 r. w celu uzasadnienia żądania zasądzenia zapłaty ryczałtu przez Rzeczpospolitą Polską, a także w celu ustalenia jego kwoty.
92 Co się tyczy w pierwszej kolejności możliwości zasądzenia zapłaty ryczałtu, należy przypomnieć, że zadaniem Trybunału jest, w każdej zawisłej przed nim sprawie, na podstawie zarówno okoliczności danego przypadku, jak i stopnia perswazji i odstraszania, który uzna on za wymagany, określenie właściwych kar pieniężnych, w szczególności w celu zapobieżenia powtarzaniu się naruszeń prawa Unii podobnych do zaistniałego w niniejszej sprawie [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo].
93 W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że niezależnie od faktu, że Rzeczpospolita Polska współpracowała ze służbami Komisji w trakcie całego postępowania poprzedzającego wniesienie skargi i że informowała ją o powodach, które uniemożliwiły jej zapewnienie transpozycji do prawa krajowego dyrektywy 2019/790, wszystkie okoliczności prawne i faktyczne dotyczące stwierdzonego uchybienia, a mianowicie całkowity brak poinformowania o środkach niezbędnych do transpozycji tej dyrektywy w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii z dnia 19 maja 2022 r., a nawet w dniu wniesienia niniejszej skargi, stanowią wskazówkę, że skuteczne zapobieganie powtarzaniu się naruszeń prawa Unii podobnych do tego, jakie zaistniało w niniejszej sprawie, wymaga przyjęcia środka odstraszającego, takiego jak nałożenie ryczałtu [zob. podobnie wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Komisja/Irlandia (Audiowizualne usługi medialne), C‑679/22, EU:C:2024:178, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo].
94 Ze względów wskazanych w pkt 48–64 niniejszego wyroku stwierdzenia tego nie mogą podważyć argumenty Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące czasu trwania prac legislacyjnych, światowej pandemii COVID‑19, późnego przyjęcia wytycznych Komisji dotyczących art. 17 dyrektywy 2019/790, oczekiwania na ogłoszenie wyroku z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2022:297) lub częściowego wdrożenia tej dyrektywy przez wcześniejsze przepisy.
95 Na Rzeczpospolitą Polską należy zatem nałożyć ryczałt.
96 Co się tyczy w drugiej kolejności obliczania kwoty ryczałtu, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 260 ust. 3 TFUE jedynie Trybunał jest właściwy do nałożenia kary pieniężnej na państwo członkowskie. Jednakże w ramach postępowania wszczętego na podstawie tego postanowienia Trybunał ma jedynie ograniczone uprawnienia dyskrecjonalne, ponieważ w przypadku stwierdzenia uchybienia przez Trybunał propozycje Komisji wiążą Trybunał co do charakteru kary pieniężnej, którą może on nałożyć, oraz co do maksymalnej wysokości tej kary, jaką może orzec [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo].
97 Należy przypomnieć, że przy wykonywaniu uprawnień dyskrecjonalnych w tej dziedzinie, w zakresie wyznaczonym w propozycjach Komisji, do Trybunału należy ustalenie kwoty ryczałtu, której zapłacenie może zostać zasądzone od państwa członkowskiego na podstawie art. 260 ust. 3 TFUE, w taki sposób, aby kwota ta była, po pierwsze, stosowna do okoliczności, a po drugie, proporcjonalna do popełnionego naruszenia. Do istotnych w tym względzie czynników należą: waga stwierdzonego naruszenia, czas jego trwania oraz zdolność płatnicza państwa członkowskiego [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 68, 87 i przytoczone tam orzecznictwo].
98 W ramach tych uprawnień dyskrecjonalnych wytyczne takie jak te zawarte w komunikatach Komisji, które zawierają w charakterze wskazówek zmienne matematyczne, nie wiążą Trybunału, ale przyczyniają się do zapewnienia przejrzystości, przewidywalności i pewności prawa w zakresie działań podejmowanych przez samą Komisję, gdy instytucja ta przedkłada wnioski Trybunałowi [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo].
99 Co się tyczy, po pierwsze, wagi stwierdzonego uchybienia, należy przypomnieć, że automatyczne stosowanie tego samego współczynnika wagi uchybienia we wszystkich przypadkach braku pełnej transpozycji dyrektywy, a tym samym braku poinformowania o środkach podjętych w celu transpozycji tej dyrektywy, siłą rzeczy stoi na przeszkodzie dostosowaniu wysokości kar pieniężnych do okoliczności charakteryzujących uchybienie i nałożeniu proporcjonalnych kar. W szczególności zakładając, że naruszenie obowiązku poinformowania o przepisach transponujących dyrektywę należy uznać za mające taką samą wagę niezależnie od danej dyrektywy, Komisja nie jest w stanie dostosować kar pieniężnych w zależności od skutków niewykonania tego obowiązku dla interesów prywatnych i interesu publicznego, wbrew wymogom pkt 3.2.2 komunikatu z 2023 r. [zob. w szczególności wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 76, 77]. W rezultacie Komisja nie może zwolnić się z obowiązku dokonania w każdym państwie członkowskim i w każdym konkretnym przypadku oceny skutków stwierdzonego uchybienia dla interesów prywatnych i interesu publicznego, ograniczając się do automatycznego stosowania współczynnika wagi uchybienia w ramach określania kar pieniężnych, z uwzględnieniem ewentualnych okoliczności łagodzących lub obciążających [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 79].
100 Wynika z tego, że w niniejszej sprawie, do celów oceny wagi stwierdzonego uchybienia, Trybunał powinien wziąć pod uwagę konsekwencje braku transpozycji dyrektywy 2019/790 dla interesów prywatnych i interesu publicznego.
101 W tym względzie należy podkreślić, że art. 1 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w związku z jej motywem 3 ma na celu dalszą harmonizację prawa Unii mającego zastosowanie do prawa autorskiego i praw pokrewnych w ramach rynku wewnętrznego, z uwzględnieniem w szczególności cyfrowych i transgranicznych sposobów korzystania z treści chronionych. Wspomniana dyrektywa przewiduje w tym celu przepisy mające na celu dostosowanie niektórych wyjątków i ograniczeń prawa autorskiego i praw pokrewnych do środowiska cyfrowego i transgranicznego, a także środki ułatwiające niektóre praktyki licencyjne oraz zasady mające na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku eksploatacji utworów i innych przedmiotów objętych ochroną.
102 Tak więc w świetle, po pierwsze, wchodzących w grę interesów prywatnych i interesu publicznego, o których mowa w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, a po drugie, okoliczności, że obowiązek przyjęcia przepisów w celu zapewnienia pełnej transpozycji dyrektywy i obowiązek poinformowania o nich Komisji stanowią zasadnicze obowiązki państw członkowskich zmierzające do zapewnienia pełnej skuteczności prawa Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo], uchybienie przez Rzeczpospolitą Polską obowiązkowi przyjęcia przepisów umożliwiających zapewnienie pełnej transpozycji dyrektywy 2019/790 i obowiązkowi poinformowania Komisji o tych przepisach należy uznać za mające pewną wagę.
103 Jednakże aby kwota kar pieniężnych nałożonych na państwo członkowskie na podstawie art. 260 ust. 3 TFUE była dostosowana do okoliczności i proporcjonalna do popełnionego naruszenia, jak przypomniano w pkt 97 niniejszego wyroku, do celów oceny wagi uchybienia należy zbadać argumenty dotyczące konsekwencji braku transpozycji dyrektywy 2019/790 dla interesów prywatnych i interesu publicznego. Trybunał dokonuje bowiem oceny in concreto wagi uchybienia, w świetle praktycznych skutków spóźnionej transpozycji danej dyrektywy do prawa krajowego [zob. podobnie wyrok z dnia 13 stycznia 2021 r., Komisja/Słowenia (MiFID II) (C‑628/18, EU:C:2021:1), pkt 80].
104 W tym względzie Rzeczpospolita Polska podnosi, a Komisja temu nie zaprzecza, że istniejące przepisy krajowe były już częściowo zgodne z wymogami dyrektywy 2019/790. W zakresie, w jakim Komisja podnosi, że nie należy uwzględniać tych przepisów krajowych w ramach oceny współczynnika wagi uchybienia, ponieważ nie została ona o nich poinformowana we właściwy sposób, wystarczy stwierdzić, że argumentacja ta jest pozbawiona znaczenia, gdyż brak poinformowania nie wpływa na fakt, że istnienie takich przepisów oddziałuje na te interesy [zob. podobnie wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 92].
105 W tych okolicznościach należy stwierdzić w niniejszej sprawie, że uchybienie ma pewną wagę, lecz Komisja nie wykazała, iż skutki stwierdzonego uchybienia dla interesów prywatnych i interesu publicznego były tak negatywne jak w przypadku całkowitego braku w prawie krajowym przepisów równoważnych z przepisami dyrektywy 2019/790.
106 Co się tyczy, po drugie, czasu trwania uchybienia, należy przypomnieć, że stanowiska stron różnią się w zakresie dokładnej daty ustania stwierdzonego uchybienia, ponieważ Komisja uważa, że uchybienie to ustało w dniu 20 września 2024 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawy o ochronie baz danych oraz ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, podczas gdy Rzeczpospolita Polska utrzymuje, że uchybienie to ustało w dniu 19 sierpnia 2024 r., czyli w dniu powiadomienia Komisji o tej ustawie.
107 W tym względzie w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, w której powiadomienie Komisji o środkach krajowych zapewniających transpozycję przepisów dyrektywy 2019/790 miało miejsce przed wejściem w życie tych środków, należy wziąć pod uwagę nie datę powiadomienia Komisji o tych środkach ani datę przyjęcia tych środków, lecz datę ich wejścia w życie [zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Komisja/Irlandia (Przeciwdziałanie praniu pieniędzy), C‑550/18, EU:C:2020:564, pkt 88, 89]. Przeciwna analiza, która nie zapewniałaby wejścia w życie środków transpozycji w prawie krajowym, nie gwarantowałaby bowiem skutecznej transpozycji dyrektywy 2019/790 i pozbawiałaby obowiązek transpozycji tej dyrektywy do prawa krajowego wszelkiej skuteczności (effet utile).
108 W związku z tym należy uznać, że uchybienie stwierdzone w pkt 65 niniejszego wyroku trwało w okresie od dnia 8 czerwca 2021 r. do dnia 19 września 2024 r., ponieważ ustawa krajowa, poprzez którą, jak uznała Komisja, transpozycja dyrektywy 2019/790 została dokonana, weszła w życie w dniu 20 września 2024 r. W konsekwencji uchybienie trwało trzy lata, trzy miesiące i jedenaście dni, co stanowi znaczny okres.
109 Po trzecie, co się tyczy zdolności płatniczej Rzeczypospolitej Polskiej, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że bez uszczerbku dla możliwości proponowania przez Komisję kar finansowych opartych na wielu kryteriach w celu umożliwienia, w szczególności, zachowania rozsądnego zróżnicowania między poszczególnymi państwami członkowskimi, należy uwzględnić PKB tego państwa jako czynnik dominujący przy ocenie jego zdolności płatniczej oraz przy ustalaniu wystarczająco odstraszających i proporcjonalnych kar, aby skutecznie zapobiec powtarzaniu się w przyszłości naruszeń prawa Unii analogicznych do naruszenia zaistniałego w niniejszej sprawie [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 81].
110 W tym względzie Trybunał wielokrotnie orzekał, że należy wziąć pod uwagę dynamikę zmiany PKB państwa członkowskiego w ostatnim czasie według stanu na dzień badania przez Trybunał okoliczności faktycznych [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 82].
111 Co się tyczy współczynnika „n”, który ma odzwierciedlać zdolność płatniczą danego państwa członkowskiego w stosunku do zdolności płatniczej innych państw członkowskich, Trybunał orzekł, że Komisja nie może uwzględnić w metodzie obliczania tego współczynnika kryterium demograficznego zgodnie z zasadami przewidzianymi w pkt 3.4 i 4.2 komunikatu z 2023 r., jak wynika z wyroku z dnia 25 kwietnia 2024 r., Komisja/Polska (Dyrektywa o ochronie sygnalistów), C‑147/23, EU:C:2024:346, pkt 81–86.
112 W świetle tych rozważań i z uwagi na uprawnienia dyskrecjonalne przyznane Trybunałowi w art. 260 ust. 3 TFUE, zgodnie z którym Trybunał nie może w odniesieniu do ryczałtu, jaki nakłada, ustalić kwoty przekraczającej kwotę wskazaną przez Komisję, należy uznać, że skuteczne zapobieganie powtórzeniu się uchybień podobnych do tego wynikającego z naruszenia art. 29 dyrektywy 2019/790 i wpływających na pełną skuteczność prawa Unii wymaga nałożenia ryczałtu w wysokości 8 300 000 EUR.
W przedmiocie kosztów
113 Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Rzeczypospolitej Polskiej kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją, poza jej własnymi kosztami, także kosztami poniesionymi przez Komisję.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
1) Poprzez nieprzyjęcie w dniu upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii Komisji Europejskiej z dnia 19 maja 2022 r. wszystkich przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych do wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE oraz poprzez niepoinformowanie Komisji o takich przepisach, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 29 tej dyrektywy.
2) Od Rzeczypospolitej Polskiej zasądza się zapłatę na rzecz Komisji Europejskiej ryczałtu w wysokości 8 300 000 EUR.
3) Rzeczpospolita Polska pokrywa, poza własnymi kosztami, koszty poniesione przez Komisję Europejską.
|
Gratsias
|
Jarukaitis
|
Csehi
|
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 4 września 2025 r.
|
A. Calot Escobar
| |
K. Lenaerts
|
Top