28 Artykuł 42 ZZLD ma następujące brzmienie:
„1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w przypadku przetwarzania danych osobowych przez właściwe organy dla celów zapobiegania przestępczości i wykrywania czynów zabronionych, prowadzenia postępowań przygotowawczych i ścigania czynów zabronionych lub wykonania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego oraz zapobiegania takim zagrożeniom. 2. Dane osobowe zebrane w celach określonych w ust. 1 nie mogą być przetwarzane w innych celach, chyba że prawo Unii lub prawo Republiki Bułgarii stanowią inaczej. 3. W przypadku gdy organy właściwe zgodnie z ust. 1 przetwarzają dane osobowe w celach innych niż te, o których mowa w ust. 1, jak również w przypadkach przewidzianych w ust. 2, stosuje się [RODO] oraz odpowiednie przepisy niniejszej ustawy wykonujące to rozporządzenie. 4. Właściwe organy, o których mowa w ust. 1, są organami publicznymi, które posiadają uprawnienia w zakresie zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych lub wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom. 5. O ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, administratorem w rozumieniu niniejszego rozdziału podczas przetwarzania danych osobowych do celów określonych w ust. 1 jest właściwy organ w rozumieniu ust. 4 lub jednostka administracyjna, w której skład wchodzi ten organ, a która samodzielnie lub wspólnie z innymi organami określa cele i sposoby przetwarzania danych osobowych”.
29 Artykuł 43 ZZLD stanowi:
„Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do przetwarzania danych osobowych w sposób całkowicie lub częściowo zautomatyzowany oraz do przetwarzania w sposób inny niż zautomatyzowany danych osobowych stanowiących część zbioru danych lub mających stanowić część zbioru danych”.
30 Zgodnie z art. 46 ZZLD:
„1. Jeżeli terminy usunięcia danych osobowych lub okresowej weryfikacji konieczności ich przechowywania nie są określone ustawą, są one ustalane przez administratora danych; 2. Okresowa weryfikacja, o której mowa w ust. 1, jest dokumentowana, a decyzja o dalszym przechowywaniu danych jest uzasadniona”.
31 Instrukcja nr 8121z-532 z dnia 9 września 2014 r. w sprawie sporządzania, prowadzenia, przechowywania i wykorzystywania akt osobowych pracowników ministerstwa spraw wewnętrznych (DV nr 78 z dnia 19 września 2014 r., zmieniona i uzupełniona w DV nr 27 z dnia 14 kwietnia 2015 r., zmieniona i uzupełniona w DV nr 53 z dnia 25 czerwca 2021 r.) (zwana dalej „instrukcją dotyczącą akt osobowych”) w art. 3 stanowi:
„Akta osobowe są zakładane i prowadzone przez dział »Zasoby ludzkie« odnośnych struktur, numerowane w porządku rosnącym, opisywane w dzienniku […] i przechowywane w pomieszczeniach (magazynach) spełniających wymogi przechowywania materiałów zawierających informacje niejawne”.
32 Artykuł 5 instrukcji dotyczącej akt osobowych ma następujące brzmienie:
„1. Przetwarzanie danych osobowych zawartych w aktach osobowych odbywa się zgodnie z przepisami zakon za zashtita na klasifitsiranata informatsia […] [(ustawy o ochronie informacji niejawnych)], [ZZLD] i [RODO]; 2. Przetwarzanie informacji przechowywanych w aktach osobowych odbywa się do celów: 1) rozpoczęcia, zmiany i zakończenia stosunku pracy lub służby pracowników; 2) wykonania umowy o pracę, w tym wypełniania obowiązków ustanowionych przez prawo lub przez układy zbiorowe, zarządzania, planowania i organizacji pracy, równości i różnorodności w miejscu pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony majątku pracodawcy lub pracownika; 3) wykonywania i korzystania na zasadzie indywidualnej lub zbiorowej z praw i korzyści wynikających z zatrudnienia; 4) archiwizowania w interesie publicznym, do celów badań naukowych lub historycznych lub do celów statystycznych; 3. Dostęp do informacji przechowywanych w aktach osobowych jest ograniczony i odbywa się zgodnie z przepisami [ustawy o ochronie informacji niejawnych], [ZZLD] i [RODO]”.
33 Artykuł 6 instrukcji dotyczącej akt osobowych stanowi:
„1. W aktach osobowych dokumenty są gromadzone i przechowywane w trzech sekcjach, zawierających dane i informacje dotyczące studiów, mianowania, zawarcia umów o pracę, zmiany zakresu obowiązków i zakończenia stosunku pracy lub stosunku służbowego pracowników. 2. Sekcja pierwsza zawiera dokumenty dotyczące rozpoczęcia zatrudnienia w ministerstwie spraw wewnętrznych. 3. Sekcja druga zawiera dokumenty dotyczące rozwoju zawodowego (oświadczenia, protokoły, wnioski, sprawozdania z oceny, dokumenty osobiste, zaświadczenia o odbytych szkoleniach, dokumenty potwierdzające udział w konkursach, weryfikacje bezpieczeństwa, kopie zwolnień lekarskich itp.). 4. Sekcja trzecia zawiera dokumenty dotyczące zmiany stanowisk [decyzje, akty podjęcia i zakończenia służby, dokumenty dotyczące postępowań dyscyplinarnych, umowy o pracę, dodatkowe porozumienia, zawiadomienia, o których mowa w art. 62 Kodeks na truda (kodeksu pracy), itp.]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
34 W latach 2012–2023 skarżący w postępowaniu głównym zajmował różne stanowiska jako policjant w dyrekcji generalnej „Policji ds. bezpieczeństwa” i w dyrekcji generalnej „Policji krajowej” bułgarskiego ministerstwa spraw wewnętrznych.
35 W dniu 1 marca 2016 r. dyrekcja „Bezpieczeństwa wewnętrznego” tego ministerstwa wszczęła wobec nieznanego sprawcy dochodzenie w sprawie przestępstwa kradzieży z użyciem przemocy popełnionego przy współudziale innej osoby.
36 W dniu 17 maja 2016 r. odbyło się zebranie ogólne wszystkich funkcjonariuszy policji dyrekcji, w której skarżący w postępowaniu głównym wykonywał swoje obowiązki. W tym zebraniu uczestniczyli również naczelnik danego wydziału, przedstawiciel tej dyrekcji „Bezpieczeństwa wewnętrznego”, prokurator Sofiyska gradska prokuratura (prokuratury dla miasta Sofii, Bułgaria) i osoba prowadząca dochodzenie. Podczas wspomnianego zebrania skarżący w postępowaniu głównym został publicznie zatrzymany i zmuszony do wydania swojej odznaki, broni i karty służbowej.
37 W ramach rozpatrywanego dochodzenia wobec skarżącego w postępowaniu głównym, jako podejrzanego, zastosowano różne czynności dochodzeniowe, a mianowicie przeszukanie osoby, pobranie odcisków palców i, po udzieleniu zezwolenia przez sąd, przeszukanie jego miejsca zamieszkania prowadzące do zajęcia. Uczestniczył on w rozpoznaniu podejrzanych, w trakcie którego nie został zidentyfikowany przez ofiary jako sprawca przestępstwa, nie znaleziono też żadnego śladu jego odcisków palców na przedmiotach ofiar. Po 24 godzinach zatrzymania skarżący w postępowaniu głównym został zwolniony, a następnie ani nie postawiono mu zarzutów, ani nie został oskarżony o popełnienie przestępstwa kradzieży z użyciem przemocy. Ponieważ sprawca przestępstwa nie mógł zostać zidentyfikowany, dochodzenie zostało zawieszone.
38 Skarżący w postępowaniu głównym nadal wykonywał swoje obowiązki w ministerstwie spraw wewnętrznych i uczestniczył w konkursach w celu uzyskania awansu, czego mu odmówiono ze względu na to, że został zatrzymany jako podejrzany w ramach dochodzenia prowadzonego w sprawie kradzieży z użyciem przemocy. W jego aktach osobowych i w archiwach tego ministerstwa znajdują się informacje dotyczące zatrzymania go oraz środków dochodzeniowych zastosowanych wobec niego jako podejrzanego.
39 Skarżący w postępowaniu głównym wniósł do Sofiyski rayonen sad (sądu rejonowego w Sofii, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, powództwo o zasądzenie od prokuratury zapłaty odszkodowania za szkodę niemajątkową wyrządzoną mu przez czynności podjęte wobec niego w ramach rozpatrywanego dochodzenia oraz wynikające z nich skutki. Podnosi on, że poniósł szkodę niemajątkową ze względu na to, iż będąc pracownikiem ministerstwa spraw wewnętrznych od wielu lat, został zatrzymany przed swoimi współpracownikami za przestępstwo, co do którego nie wykazano, że był jego sprawcą. Ten poniżający środek stanowi przeszkodę w awansie zawodowym, a skarżący podnosi w tym względzie, że jego pracodawca, który zarządził umieszczenie go w areszcie, przechowuje bazę danych wskazujących na to dochodzenie i na jego nazwisko jako podejrzanego oraz odmawia wycofania lub usunięcia tych danych.
40 Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z orzecznictwem Varhoven kasatsionen sad na Republika Balgaria (najwyższego sądu kasacyjnego Republiki Bułgarii) podejrzany, który nie był ścigany i wobec którego wydano orzeczenie o umorzeniu postępowania, ma prawo do odszkodowania.
41 Sąd odsyłający wyjaśnia, że ministerstwo spraw wewnętrznych jest jedynym organem administracyjnym, którego zadaniem jest zapewnienie utrzymania porządku publicznego, składającym się z szeregu dyrekcji, w tym dyrekcji „Policji krajowej” i dyrekcji „Policji bezpieczeństwa”, które działają w celu ochrony porządku publicznego, a także dyrekcji „Bezpieczeństwa wewnętrznego”, która prowadzi dochodzenia przeciwko pracownikom tego ministerstwa, niezależnie od rodzaju zarzucanych przestępstw i ich jednostki zatrudnienia.
42 Jako jedyny organ administracyjny ministerstwo spraw wewnętrznych jest pracodawcą wszystkich pracowników wykonujących w nim swoje obowiązki, lecz każda dyrekcja w jego obrębie przechowuje informacje dotyczące swoich pracowników i rejestruje je w ich aktach osobowych. W trakcie udziału w konkursach o awans lub o przeniesienie zainteresowany pracownik musi przedstawić akta osobowe i informacje dotyczące sposobu, w jaki wykonywał swoje obowiązki, oraz tego, czy był podejrzany, oskarżony lub ścigany, a także czy dopuścił się naruszenia dyscypliny pracy lub naruszenia porządku publicznego. Informacje uzyskane w ramach dochodzenia są przechowywane w aktach osobowych.
43 W pierwszej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy RODO ma zastosowanie do przypadków takich jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, a mianowicie gdy chodzi o jedną i tę samą strukturę organizacyjną, w której jedna strona pełni funkcje pracodawcy, podczas gdy inna wykonuje funkcje organu prowadzącego dochodzenie w ramach postępowania karnego.
44 W drugiej kolejności, na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej, sąd ten dąży do ustalenia, czy przechowywanie w aktach osobowych pracownika informacji takich jak te, o których mowa w pkt 42 niniejszego wyroku, stanowi „przetwarzanie danych osobowych” w rozumieniu art. 4 pkt 2 RODO i czy akta te stanowią „zbiór danych” w rozumieniu art. 4 pkt 6 RODO. Powstaje również pytanie, czy przechowywanie takich danych wchodzi w zakres stosowania art. 9 ust. 2 lit. b) RODO.
45 W trzeciej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy ministerstwo spraw wewnętrznych może, jako pracodawca, odmówić awansu zawodowego jednemu ze swoich pracowników z tego tylko powodu, że pracownik ten miał status podejrzanego, osoby ściganej lub oskarżonego, a postępowanie karne zostało ostatecznie zawieszone. O ile powszechnie wiadomo, że pracownicy ministerstwa spraw wewnętrznych, które czuwa nad przestrzeganiem porządku publicznego, muszą spełniać wyższe kryteria moralne i etyczne niż inne kategorie pracowników, o tyle sąd ten ma wątpliwości, czy zasady dotyczące przetwarzania danych w aktach osobowych pracowników tego ministerstwa dotyczących statusu podejrzanego, osoby ściganej lub oskarżonego są proporcjonalne do wymogów, które ciążą na tego rodzaju pracownikach. Wyłącznie prawomocne skazanie stanowi bowiem według wspomnianego sądu ważną podstawę jednostronnego rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem.
46 W czwartej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy zasadę „prawa do bycia zapomnianym” przewidzianą w art. 17 ust. 1 lit. a) RODO w związku z jego motywami 65 i 66 należy interpretować w ten sposób, że dane z akt osobowych pracownika należy usunąć, jeżeli zostały one zebrane przez jednostkę pracodawcy inną niż ta, w której pracownik ten jest zatrudniony, odpowiedzialną za prowadzenie dochodzenia, i jeżeli wskazują one na to, że pracownik ten był podejrzany, oskarżony lub ścigany za popełnienie przestępstwa. Sąd ten ma również w tym kontekście wątpliwości co do zakresu pojęcia „przetwarzania niezgodnego z prawem” w rozumieniu art. 17 ust. 1 lit. d) RODO.
47 W piątej kolejności sąd odsyłający rozpatruje możliwość zastosowania do sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym przepisów dyrektywy 2016/680, a na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej zastanawia się nad tym, czy przechowywanie danych rozpatrywanych w postępowaniu głównym jest zgodne z prawem i proporcjonalne w świetle art. 9 ust. 1 i art. 10 tej dyrektywy, a także nad usunięciem tych danych na podstawie art. 16 ust. 2 owej dyrektywy.
48 W szóstej i ostatniej kolejności sąd ten podkreśla, że skarżący w postępowaniu głównym stawił się na konkursy w celu uzyskania awansu i przeniesienia oraz że pomimo zajęcia czołowych miejsc nie został wybrany ze względu na swój status podejrzanego w ramach dochodzenia w sprawie kradzieży z użyciem przemocy. W tym kontekście dla sądu odsyłającego powstaje pytanie, czy przechowywanie danych osobowych przez jeden organ administracji, taki jak ministerstwo spraw wewnętrznych, stanowi formę dyskryminacji w rozumieniu art. 1 dyrektywy 2000/78.
49 W tych okolicznościach Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 2 ust. 1 RODO należy interpretować w ten sposób, że przetwarzanie danych obejmuje czynności w ramach jednolitej struktury organizacyjnej, w której jedna dyrekcja wykonuje funkcje pracodawcy, podczas gdy inna dyrekcja ma status organu prowadzącego dochodzenie w postępowaniu karnym przeciwko pracownikom innych dyrekcji? Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej:
2) Czy termin »przetwarzanie« danych osobowych zawarty w art. 4 pkt 2 RODO należy interpretować w ten sposób, że stanowi on czynność związaną z załączeniem informacji do akt osobowych pracownika, którą pracodawca otrzymał za pośrednictwem swojej dyrekcji jako organu prowadzącego dochodzenie przeciwko pracownikowi?
3) Czy termin »zbiór danych« zawarty w art. 4 pkt 6 RODO należy interpretować w ten sposób, że stanowi on akta osobowe pracownika zatrudnionego w danej dyrekcji pracodawcy, podczas gdy informacje zostały zebrane przez inną dyrekcję pracodawcy, działającą jako organ prowadzący dochodzenie?
4) Czy art. 9 ust. 2 lit. b) RODO należy interpretować w ten sposób, że dana jednostka organizacyjna pracodawcy może gromadzić i przechowywać dane dotyczące tego, że pracownik był podejrzany lub oskarżony w postępowaniu karnym, lecz które to dane zostały zebrane przez inną jednostkę organizacyjną pracodawcy mającą status organu prowadzącego dochodzenie?
5) Czy »prawo do bycia zapomnianym«, o którym mowa w art. 17 ust. 1 lit. a) RODO, należy interpretować w ten sposób, że pracodawca musi usunąć wszelkie dane z akt osobowych pracownika, które to dane pracodawca ten zebrał i przechowywał za pośrednictwem swojej innej dyrekcji, mającej status organu prowadzącego dochodzenie wobec jego pracownika, wskazujące na to, że pracownik ten:
– jest podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa w toczącym się postępowaniu karnym;
– był podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa, co do którego postępowanie karne zostało zawieszone lub umorzone?
6) Czy dane osobowe »przetwarzane niezgodnie z prawem«, o których mowa w art. 17 ust. 1 lit. d) RODO, należy interpretować w ten sposób, że stanowią one dane, które pracodawca otrzymał, zebrał i przechowywał za pośrednictwem swojej innej jednostki organizacyjnej wykonującej funkcje dochodzeniowe w postępowaniu karnym przeciwko pracownikom innych jednostek organizacyjnych pracodawcy i które to dane są przechowywane w aktach osobowych, przy czym dotyczą tego, że pracownik:
– jest podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa w toczącym się postępowaniu karnym;
– był podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa, co do którego postępowanie karne zostało zawieszone lub umorzone?
7) Czy »dane osobowe« w rozumieniu art. 3 pkt 1 [dyrektywy 2016/680] w związku z art. 52 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stanowią one dane, które pracodawca otrzymał, zebrał i przechowywał za pośrednictwem swojej jednostki organizacyjnej, która pełni funkcje organu prowadzącego dochodzenie w postępowaniu karnym przeciwko pracownikowi, który jest zatrudniony w innej jednostce organizacyjnej pracodawcy?
8) Czy »przetwarzanie« danych osobowych w rozumieniu art. 3 pkt 2 [dyrektywy 2016/680] w związku z art. 52 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że stanowi ono czynności związane z przechowywaniem danych przez pracodawcę w aktach osobowych pracownika, które to dane pracodawca otrzymał, zebrał i przechowuje za pośrednictwem swojej jednostki organizacyjnej pełniącej funkcje związane z dochodzeniem w postępowaniu karnym przeciwko temu pracownikowi, który pracuje w innej jednostce organizacyjnej tego pracodawcy?
9) Czy art. 9 ust. 1 dyrektywy 2016/680 w związku z art. 52 Karty należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie zbieraniu i przechowywaniu przez pracodawcę informacji dotyczących pracownika, który jest podejrzany lub oskarżony, a które to informacje zostały zebrane przez pracodawcę za pośrednictwem jego innej jednostki organizacyjnej, mającej status organu prowadzącego dochodzenie w postępowaniu karnym przeciwko temu pracownikowi?
10) Czy art. 16 ust. 2 dyrektywy 2016/680 w związku z art. 52 Karty należy interpretować w ten sposób, że pracodawca powinien usunąć wszelkie dane z akt osobowych pracownika, które to dane zostały zebrane i są przechowywane przez pracodawcę za pośrednictwem jego innej jednostki organizacyjnej, mającej status organu prowadzącego dochodzenie w postępowaniu karnym przeciwko temu pracownikowi, przy czym dane te dotyczą tego, że ów pracownik:
– jest podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa w toczącym się postępowaniu karnym;
– był podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa, co do którego postępowanie karne zostało zawieszone lub umorzone?
11) Czy art. 1 [dyrektywy 2000/78] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by pracodawca, którego jednostka organizacyjna przeprowadza czynności dochodzeniowe w stosunku do pracownika innej jednostki organizacyjnej, odmówił awansu zawodowego pracownikowi jedynie na tej podstawie, że ów pracownik:
– jest podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa w toczącym się postępowaniu karnym;
– był podejrzany lub oskarżony o popełnienie przestępstwa, co do którego postępowanie karne zostało zawieszone lub umorzone?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
50 Rząd bułgarski utrzymuje, że wszystkie pytania prejudycjalne są oczywiście niedopuszczalne.
51 Rząd ten podnosi, że żądanie naprawienia szkody jest skierowane wyłącznie przeciwko prokuraturze, która jest częścią władzy sądowniczej, podczas gdy jedynie ministerstwo spraw wewnętrznych, które jest częścią władzy wykonawczej i pracodawcą skarżącego w postępowaniu głównym, posiada informacje zawarte w jego aktach osobowych. Skarżący ten nie może zatem ani zwrócić się do prokuratury o usunięcie jego danych, ani pociągnąć jej do odpowiedzialności za to, że ministerstwo spraw wewnętrznych posiada owe informacje, ani zarzucać jej, że utrudniła mu awans zawodowy.
52 Wspomniany rząd zauważa, że w celu pociągnięcia prokuratury do odpowiedzialności sąd odsyłający powinien ustalić, zgodnie z przepisami krajowymi dotyczącymi odpowiedzialności państwa, czy prawa osoby, której dane dotyczą, jako oskarżonego zostały naruszone i czy został on niesłusznie oskarżony o popełnienie przestępstwa. Przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym nie jest ani stosowanie przepisów RODO, ani stosowanie przepisów krajowych transponujących dyrektywy 2016/680 i 2000/78. Wykładnia tych aktów prawa Unii nie jest zatem konieczna do rozstrzygnięcia tego sporu.
53 W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi sąd krajowy zwrócił się na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie złożonego przez sąd krajowy wniosku jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (zob. wyrok z dnia 8 maja 2025 r., Stadt Wuppertal, C‑130/24, EU:C:2025:340, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
54 Ponadto należy przypomnieć, że do Trybunału nie należy orzekanie w przedmiocie wykładni przepisów krajowych ani orzekanie, czy wykładnia lub stosowanie ich przez sąd krajowy są prawidłowe, ponieważ taka wykładnia należy do wyłącznej właściwości tego sądu [wyrok z dnia 4 października 2024 r., Bezirkshauptmannschaft Landeck (Próba uzyskania wglądu do danych osobowych przechowywanych w telefonie komórkowym), C‑548/21, EU:C:2024:830, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo].
55 Trybunał powinien zatem uwzględnić, w ramach podziału kompetencji pomiędzy sądami Unii a sądami krajowymi, kontekst faktyczny i prawny, w który wpisują się pytania prejudycjalne, tak jak ów kontekst został określony w postanowieniu odsyłającym. W związku z tym, niezależnie od krytyki wyrażonej przez rząd państwa członkowskiego w odniesieniu do wykładni prawa krajowego przyjętej przez sąd odsyłający, badanie pytań prejudycjalnych należy przeprowadzić na podstawie tej wykładni, a do Trybunału nie należy badanie jej prawidłowości [wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna – Dyskryminacja pośrednia), C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo].
56 W tym względzie z art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, że w celu umożliwienia Trybunałowi dokonania interpretacji prawa Unii użytecznej dla sądu krajowego wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym musi zawierać omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 2 lipca 2015 r., Gullotta i Farmacia di Gullotta Davide & C., C‑497/12, EU:C:2015:436, pkt 17).
57 W niniejszej sprawie, co się tyczy przedmiotu sporu w postępowaniu głównym, jest bezsporne, że pytania prejudycjalne zostały podniesione w ramach zawisłego przed sądem odsyłającym sporu dotyczącego żądania naprawienia szkody, jaką skarżący w postępowaniu głównym miał ponieść nie tylko z powodu środków zastosowanych wobec niego w ramach dochodzenia, lecz również z powodu skutków tego dochodzenia. W tym ostatnim względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że podnoszona szkoda wynika w szczególności z przechowywania i późniejszego wykorzystania przez pracodawcę danych osobowych zebranych w ramach tego dochodzenia, ponieważ pracodawca ten odmówił skarżącemu w postępowaniu głównym awansu zawodowego ze względu na to, że miał on status podejrzanego w ramach wspomnianego dochodzenia. Skarżący w postępowaniu głównym wniósł również o usunięcie jego nazwiska z bazy danych, w której wpisano go jako podejrzanego.
58 Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynikają zatem, po pierwsze, istnienie związku między przedmiotem sporu w postępowaniu głównym a przepisami prawa Unii w dziedzinie ochrony danych osobowych, oraz po drugie, powody, dla których sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy odmowa usunięcia przez pracodawcę rozpatrywanych danych jest zgodna z tymi przepisami.
59 W szczególności, jeśli chodzi o istotność wykładni dyrektywy 2000/78 dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, skoro pytanie w tym przedmiocie zmierza zasadniczo do ustalenia, czy szkoda poniesiona przez skarżącego w postępowaniu głównym, związana z odmową awansu zawodowego ze względu na status podejrzanego, może być badana w świetle przepisów tej dyrektywy, to w okolicznościach niniejszej sprawy pytanie to oznacza udzielenie odpowiedzi co do istoty w odniesieniu do wykładni art. 1 wspomnianej dyrektywy, który określa jej przedmiot.
60 W konsekwencji argumenty przedstawione przez rząd bułgarski nie uzasadniają uznania wszystkich pytań prejudycjalnych za niedopuszczalne.
61 Natomiast należy zauważyć w pierwszej kolejności, że w pytaniu czwartym sąd odsyłający odnosi się do art. 9 RODO, który reguluje, jak wynika z samego tytułu tego rozporządzenia, przetwarzanie wrażliwych kategorii danych osobowych. Tymczasem z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wynika, że dane rozpatrywane w postępowaniu głównym należą do jednej z kategorii danych wymienionych w tym art. 9 ust. 1, a mianowicie w szczególności danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, przetwarzanie danych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej, a także danych dotyczących zdrowia osoby fizycznej. Ponieważ wykładnia art. 9 ust. 2 lit. b) RODO, o którą wniesiono, jest pozbawiona znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, owo pytanie czwarte należy uznać za niedopuszczalne.
62 W drugiej kolejności niektóre okoliczności, o których mowa w treści pytań piątego, szóstego i od dziewiątego do jedenastego, nie mają znaczenia w świetle sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, która dotyczy, jak wynika z postanowienia odsyłającego streszczonego w pkt 35–37 niniejszego wyroku, osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa w ramach postępowania przygotowawczego, które zostało ostatecznie zawieszone. Nie ma zatem potrzeby udzielania odpowiedzi na te pytania w zakresie, w jakim dotyczą one przetwarzania danych dotyczących pracownika, który jest oskarżony lub był oskarżony o popełnienie przestępstwa lub wobec którego toczy się lub toczyło się postępowanie karne, ponieważ wspomniane pytania mają w tym względzie charakter hipotetyczny.
63 W trzeciej kolejności, co się tyczy niektórych innych założeń faktycznych, na których opiera się pytanie jedenaste, rząd bułgarski wskazał na rozprawie, że w okresie następującym po rozpatrywanym dochodzeniu skarżący w postępowaniu głównym, wbrew temu, co twierdzi, był wielokrotnie awansowany. Należy jednak podkreślić, że domniemanie znaczenia dla sprawy, z jakiego korzystają pytania prejudycjalne, przypomniane w pkt 53 niniejszego wyroku, nie może zostać obalone przez sam fakt, iż jedna ze stron postępowania głównego kwestionuje pewne okoliczności faktyczne, których prawdziwość nie podlega ocenie Trybunału, a od których zależy określenie przedmiotu sporu (wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r., Cipolla i in., C‑94/04 i C‑202/04, EU:C:2006:758, pkt 26).
Co do istoty
W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego i od siódmego do dziewiątego
64 Należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może być zobowiązany do uwzględnienia przepisów prawa Unii, do których sąd krajowy nie odniósł się w treści pytania (wyrok z dnia 18 stycznia 2024 r., Hewlett Packard Development Company, C‑367/21, EU:C:2024:61, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
65 W tym względzie należy zauważyć, że jak wskazał rzecznik generalny w pkt 47–53 opinii, o ile w pytaniach drugim, trzecim, siódmym i ósmym sąd odsyłający zwraca się formalnie do Trybunału o wykładnię pojęć „przetwarzania” danych osobowych i „zbioru danych” w rozumieniu art. 4 pkt 2 i 6 RODO, a także pojęć „danych osobowych” i „przetwarzania” w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 dyrektywy 2016/680, przy czym pojęcia te są zdefiniowane w sposób identyczny z pojęciami użytymi w RODO, o tyle w rzeczywistości sąd ten dąży do ustalenia, czy sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym jest objęta zakresem stosowania RODO lub dyrektywy 2016/680. Z uzasadnienia postanowienia odsyłającego oraz z pytań tych wynika bowiem, że ich prawdziwy przedmiot dotyczy kwestii, który z tych aktów ma zastosowanie do przetwarzania danych przez kierownictwo organu władzy publicznej działającego w charakterze pracodawcy, polegającego na przechowywaniu w aktach osobowych pracownika tego organu danych dotyczących jego statusu podejrzanego w ramach dochodzenia, podczas gdy dyrekcja ta uzyskała te dane za pośrednictwem innej dyrekcji tego samego organu publicznego, przy czym ta ostatnia dyrekcja jest uprawniona do prowadzenia tego rodzaju dochodzenia.
66 W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez pytania od pierwszego do trzeciego oraz od siódmego do dziewiątego, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 RODO i art. 9 ust. 1 dyrektywy 2016/680 należy interpretować w ten sposób, że rozporządzenie to ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych przez kierownictwo organu publicznego, polegającego na przechowywaniu w aktach osobowych jednego z jego pracowników danych dotyczących statusu podejrzanego tej osoby w ramach dochodzenia (zwanego dalej „przetwarzaniem rozpatrywanym w postępowaniu głównym”), podczas gdy dyrekcja ta uzyskała te dane za pośrednictwem innej dyrekcji należącej do tego samego organu publicznego, przy czym ta ostatnia dyrekcja jest uprawniona do prowadzenia tego rodzaju dochodzenia.
67 Zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. d) RODO rozporządzenie to nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych dokonywanego przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych lub wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom.
68 W art. 1 ust. 1 dyrektywy 2016/680 wskazano natomiast, że dyrektywa ta ustanawia przepisy o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom.
69 Ponadto art. 9 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje w szczególności, że jeżeli dane osobowe są przetwarzane do celów innych niż cele określone w art. 1 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, to zastosowanie ma RODO, chyba że przetwarzanie odbywa się w ramach działalności nieobjętej zakresem stosowania prawa Unii.
70 Wynika z tego, że jeżeli przetwarzanie danych osobowych jest dokonywane przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych lub wykonywania kar, to zastosowanie ma dyrektywa 2016/680, podczas gdy jeżeli przetwarzanie odbywa się w innych celach, to zastosowanie ma RODO [zob. podobnie wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Cele przetwarzania danych osobowych – Postępowanie karne), C‑180/21, EU:C:2022:967, pkt 73, 74 i przytoczone tam orzecznictwo].
71 W niniejszej sprawie, o ile pierwotne zbieranie danych osobowych przez dyrekcję „Bezpieczeństwa wewnętrznego” ministerstwa spraw wewnętrznych do celów dochodzenia dotyczącego skarżącego w postępowaniu głównym jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 2016/680, o tyle przetwarzanie rozpatrywane w postępowaniu głównym – w zakresie, w jakim odbywa się ono do celów zarządzania zasobami ludzkimi – jest objęte RODO.
72 Należy uściślić, że możliwości zastosowania RODO do przetwarzania rozpatrywanego w postępowaniu głównym nie podważa okoliczność, że odnośne informacje zostały uzyskane przez pracodawcę za pośrednictwem dyrekcji ministerstwa spraw wewnętrznych odpowiedzialnej za prowadzenie dochodzenia dotyczącego skarżącego w postępowaniu głównym. W tym względzie Trybunał orzekł już, że z brzmienia art. 9 ust. 1 i 2 dyrektywy 2016/680 i z ich wzajemnego powiązania wynika, że RODO ma zastosowanie do każdego przetwarzania w odmiennych celach danych osobowych zebranych dla celów wskazanych w art. 1 ust. 1 tej dyrektywy, chyba że przetwarzanie odbywa się w toku działalności nieobjętej prawem Unii, w tym gdy „administrator” w rozumieniu art. 3 pkt 8 wspomnianej dyrektywy jest „właściwym organem” w rozumieniu art. 3 pkt 7 lit. a) tej dyrektywy i przeprowadza przetwarzanie danych osobowych w ramach wykonywania zadań innych niż zadania wykonywane dla celów wskazanych w art. 1 ust. 1 tej samej dyrektywy [wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Cele przetwarzania danych osobowych – Postępowanie karne), C‑180/21, EU:C:2022:967, pkt 81].
73 W świetle powyższych rozważań na pytania od pierwszego do trzeciego oraz od siódmego do dziewiątego należy odpowiedzieć, że art. 2 ust. 1 RODO i art. 9 ust. 1 dyrektywy 2016/680 należy interpretować w ten sposób, że rozporządzenie to ma zastosowanie do działalności prowadzonej przez dyrekcję organu publicznego, polegającej na przechowywaniu w aktach osobowych jednego z jej funkcjonariuszy danych dotyczących jego statusu podejrzanego w ramach dochodzenia. W tym względzie nie ma znaczenia okoliczność, że dyrekcja ta uzyskała te dane za pośrednictwem innej dyrekcji podlegającej temu samemu organowi publicznemu, przy czym ta ostatnia dyrekcja jest uprawniona do prowadzenia tego rodzaju dochodzenia.
W przedmiocie pytań piątego i szóstego
74 Należy zauważyć, że pytania piąte i szóste dotyczą w istocie możliwości uzyskania przez danego pracownika usunięcia danych rozpatrywanych w postępowaniu głównym z jego akt osobowych na podstawie art. 17 ust. 1 lit. a) i d) RODO.
75 Z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że ustawa krajowa regulująca działalność ministerstwa spraw wewnętrznych przewiduje obowiązek sporządzenia i prowadzenia przez nie akt osobowych dla każdego pracownika tego ministerstwa, a także ustanowienia kodeksu etyki, do którego przestrzegania zobowiązani są ci pracownicy, i wymaga, by ci ostatni – aby mogli pełnić swoje obowiązki – nie byli skazani, oskarżeni lub ścigani za umyślne przestępstwo o charakterze powszechnym. Podobnie ustawa ta stanowi, że minister spraw wewnętrznych jest administratorem przetwarzania danych prowadzonego przez jego pracowników i że określa on zasady przetwarzania danych w drodze instrukcji.
76 Zgodnie z art. 17 ust. 1 RODO osoba, której dane dotyczą, ma prawo żądania od administratora niezwłocznego usunięcia dotyczących jej danych osobowych, a administrator ma obowiązek bez zbędnej zwłoki usunąć te dane osobowe, jeżeli zachodzi jedna z okoliczności wskazanych w tym przepisie.
77 Sytuacja taka ma miejsce, zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. a) RODO, w przypadku gdy dane osobowe „nie są już niezbędne do celów, w których zostały zebrane lub w inny sposób przetwarzane”, lub, zgodnie z tym art. 17 ust. 1 lit. d), gdy dane te były „przetwarzane niezgodnie z prawem”.
78 Tymczasem, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 69 opinii, z łącznej lektury pytań piątego i szóstego oraz z uzasadnienia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że poprzez te pytania sąd odsyłający stara się ustalić zasadniczo, jako przesłankę wydania orzeczenia w przedmiocie wniosku o usunięcie danych skarżącego w postępowaniu głównym, czy przechowywanie danych rozpatrywanych w postępowaniu głównym w aktach osobowych skarżącego jest zgodne z prawem.
79 W tym względzie należy przypomnieć, że w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy RODO zawarto wyczerpujący i zamknięty wykaz przypadków, w których przetwarzanie danych osobowych może zostać uznane za zgodne z prawem. Zatem, aby zostało uznane za zgodne z prawem, przetwarzanie musi być objęte jednym z przypadków przewidzianych w tym przepisie (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Agentsia po vpisvaniyata, C‑200/23, EU:C:2024:827, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo). W art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) RODO przewidziano, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem, jeżeli jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze.
80 W art. 6 ust. 3 RODO uściślono w szczególności, że przetwarzanie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) tego rozporządzenia, musi opierać się na prawie Unii lub prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator, oraz że ta podstawa prawna musi odpowiadać celowi leżącemu w interesie publicznym i być proporcjonalna do zamierzonego prawnie uzasadnionego celu (zob. podobnie wyrok z dnia 12 września 2024 r., HTB Neunte Immobilien Portfolio i Ökorenta Neue Energien Ökostabil IV, C‑17/22 i C‑18/22, EU:C:2024:738, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
81 Ponadto należy zauważyć, że podstawa zgodności z prawem przewidziana w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) RODO w związku z art. 6 ust. 3 tego rozporządzenia znajduje odzwierciedlenie w art. 17 ust. 3 lit. b) wspomnianego rozporządzenia, który wyklucza prawo do usunięcia danych przewidziane w jego art. 17 ust. 1, w szczególności gdy przetwarzanie danych jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego wymagającego przetwarzania przewidzianego w prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator.
82 Trybunał orzekł już, że zakładając, iż przetwarzanie danych osobowych faktycznie odpowiada podstawie zgodności z prawem przewidzianej w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) RODO, należy zauważyć, że w RODO, a w szczególności w jego art. 6 ust. 3 akapit drugi, wyraźnie ustanowiono wymóg wyważenia z jednej strony praw podstawowych do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych, ustanowionych w art. 7 i 8 Karty, a z drugiej strony – zgodnych z prawem celów realizowanych przez prawo Unii lub prawo państw członkowskich będące podstawą prawnego obowiązku, do którego przestrzegania przetwarzanie jest konieczne (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Agentsia po vpisvaniyata, C‑200/23, EU:C:2024:827, pkt 124 i przytoczone tam orzecznictwo).
83 W tym kontekście należy przypomnieć, że w art. 52 ust. 1 Karty dopuszczono wprowadzenie ograniczeń w wykonywaniu praw takich jak prawa ustanowione w art. 7 i 8 Karty, o ile są one przewidziane ustawą, szanują istotę praw podstawowych i wolności oraz, z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, są one konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób [wyrok z dnia 24 września 2019 r., GC i in. (Usunięcie linków do danych wrażliwych), C‑136/17, EU:C:2019:773, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo].
84 W tych okolicznościach i w świetle orzecznictwa przedstawionego w pkt 64 niniejszego wyroku należy uznać, że poprzez pytania piąte i szóste sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 17 ust. 3 lit. b) RODO w związku z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) i ust. 3 tego rozporządzenia, a także w świetle art. 52 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że przechowywanie w aktach osobowych funkcjonariusza policji, w celu zarządzania jego karierą oraz kontroli przestrzegania przez tego funkcjonariusza przepisów związanych z pełnionymi przez niego funkcjami, danych osobowych dotyczących jego statusu podejrzanego w ramach zawieszonego dochodzenia, w sytuacji gdy wspomniany funkcjonariusz nie był ani oskarżony, ani ścigany za rozpatrywane przestępstwo, można uznać za uzasadnione w celu wypełnienia obowiązku prawnego, któremu na podstawie prawa krajowego podlega organ publiczny będący pracodawcą wspomnianego funkcjonariusza.
85 Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 RODO w związku z jego motywami 4 i 10 rozporządzenie to ma w szczególności na celu zagwarantowanie wysokiego poziomu ochrony podstawowych praw i wolności osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych, które to prawo zostało również uznane w art. 8 Karty i jest ściśle związane z prawem do poszanowania życia prywatnego, wyrażonym w jej art. 7 (zob. podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., Vyriausioji tarnybinės etikos komisija, C‑184/20, EU:C:2022:601, pkt 61).
86 W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału każde przetwarzanie danych osobowych powinno z jednej strony być zgodne z zasadami dotyczącymi przetwarzania danych określonymi w art. 5 RODO, a z drugiej strony, zważywszy zwłaszcza na przewidzianą w art. 5 ust. 1 lit. a) zasadę zgodności przetwarzania z prawem, spełniać jeden z warunków zgodności przetwarzania z prawem wymienionych w art. 6 tego rozporządzenia (wyrok z dnia 7 marca 2024 r., Endemol Shine Finland, C‑740/22, EU:C:2024:216, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
87 Należy również przypomnieć, że zgodnie z art. 5 RODO na administratorze spoczywa ciężar udowodnienia, że dane te są w szczególności zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach, że są adekwatne, stosowne i ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane, oraz że są one przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty dla osoby, której dane dotyczą (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Agentsia po vpisvaniyata, C‑200/23, EU:C:2024:827, pkt 97 i przytoczone tam orzecznictwo).
88 Ponadto uzasadnienia przewidziane w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. b)–f) tego rozporządzenia – w zakresie, w jakim pozwalają na ocenę zgodności z prawem przetwarzania danych osobowych bez zgody osoby, której dane dotyczą – należy interpretować w sposób zawężający (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Agentsia po vpisvaniyata, C‑200/23, EU:C:2024:827, pkt 96 i przytoczone tam orzecznictwo).
89 O ile do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy przetwarzanie takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze w rozumieniu art. 17 ust. 3 lit. b) RODO w związku z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) i ust. 3 tego rozporządzenia, o tyle Trybunał może jednak udzielić temu sądowi użytecznych wskazówek w celu umożliwienia mu rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Agentsia po vpisvaniyata, C‑200/23, EU:C:2024:827, pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo).
90 Jak wynika z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał, a w szczególności z wyjaśnień przedstawionych przez rząd bułgarski na rozprawie, przechowywanie danych rozpatrywanych w postępowaniu głównym opiera się na szeregu przepisów zawierających instrukcje, wydanych przez ministra spraw wewnętrznych na podstawie ZMVR w celu wypełnienia ciążących na nim na mocy tej ustawy obowiązków prawnych w zakresie prowadzenia akt osobowych pracowników i ich odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz na podstawie udzielonego mu przez tę ustawę upoważnienia do wykonywania uprawnień regulacyjnych. W konsekwencji z okoliczności tych wydaje się wynikać, że przetwarzanie danych rozpatrywanych w postępowaniu głównym może być niezbędne do wypełnienia obowiązków prawnych w rozumieniu art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) RODO przewidzianych w mających zastosowanie przepisach krajowych, które są wdrażane przez organ publiczny będący administratorem w instrukcjach o charakterze regulacyjnym stanowiących tym samym podstawę prawną przetwarzania danych przez jego pracowników.
91 Powstaje zatem pytanie, czy podstawa przetwarzania w rozumieniu art. 6 ust. 3 RODO może wynikać z aktu regulacyjnego przyjętego przez organ publiczny państwa członkowskiego na podstawie upoważnienia prawnego przewidzianego w akcie ustawodawczym w celu wypełnienia obowiązków prawnych ciążących na nim na mocy tego aktu.
92 Jak wynika z motywu 41 RODO, w przypadku gdy w rozporządzeniu tym jest mowa o podstawie prawnej lub akcie prawnym, niekoniecznie wymaga to przyjęcia aktu prawnego przez parlament, z zastrzeżeniem wymogów wynikających z porządku konstytucyjnego danego państwa członkowskiego. Niemniej ta podstawa prawna lub ten akt prawny powinny być jasne i precyzyjne, a ich zastosowanie przewidywalne dla osób im podlegających – jak wymaga tego orzecznictwo Trybunału i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
93 Ponadto w motywie 19 RODO uściślono, że jeżeli chodzi o przetwarzanie danych osobowych przez te właściwe organy, w rozumieniu dyrektywy 2016/680, do celów wchodzących w zakres stosowania RODO, państwa członkowskie powinny mieć możliwość zachowania lub wprowadzenia przepisów szczególnych dostosowujących stosowanie przepisów tego rozporządzenia. W takich przepisach możliwe jest doprecyzowanie szczególnych wymogów dotyczących przetwarzania danych osobowych przez te właściwe organy do tych innych celów, z uwzględnieniem konstytucyjnych, organizacyjnych i administracyjnych struktur danego państwa członkowskiego.
94 W konsekwencji należy z tego wywnioskować, że art. 6 ust. 3 RODO nie stoi na przeszkodzie temu, by podstawa prawna przetwarzania danych osobowych została określona przez organ publiczny będący administratorem w akcie regulacyjnym mającym na celu wykonanie ciążących na nim obowiązków prawnych w rozumieniu art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) tego rozporządzenia, pod warunkiem że organ ten jest upoważniony przez prawo krajowe do przyjęcia tego aktu, że ta podstawa prawna jest jasna i precyzyjna, a jej stosowanie jest przewidywalne dla osób, których dane dotyczą.
95 W niniejszej sprawie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że instrukcje ministra spraw wewnętrznych stanowią akty regulacyjne przyjęte na podstawie upoważnienia ustawowego przewidzianego w ZMVR i są publikowane w bułgarskim dzienniku urzędowym. Należy jednak jeszcze zweryfikować w szczególności, czy cele przetwarzania zostały określone w sposób jasny i precyzyjny w tej podstawie prawnej, nadając w ten sposób jej stosowaniu przewidywalny charakter zgodnie z art. 6 ust. 3 RODO w związku z motywem 41 tego rozporządzenia.
96 W tym ostatnim względzie z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że instrukcje tego organu odnoszą się – co się tyczy dokumentów, które powinny znajdować się w aktach osobowych pracownika – do dokumentów dotyczących postępowań dyscyplinarnych.
97 Do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, czy w świetle wszystkich właściwych przepisów prawa bułgarskiego taka wzmianka może być interpretowana w sposób wystarczająco jasny, precyzyjny i przewidywalny w ten sposób, że obejmuje ona przechowywanie danych związanych z dochodzeniem dotyczącym pracownika, nawet jeśli ten ostatni ani nie został oskarżony, ani nie był ścigany za popełnienie rozpatrywanego przestępstwa, a dochodzenie to nie doprowadziło do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.
98 Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej należy zastanowić się, czy zgodnie z art. 6 ust. 3 akapit drugi RODO rozpatrywany obowiązek prawny, w zakresie, w jakim nakłada on obowiązek przetwarzania danych osobowych taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, odpowiada celowi leżącemu w interesie publicznym i jest proporcjonalny do zamierzonego prawnie uzasadnionego celu.
99 Co się tyczy kwestii, czy rozpatrywane uregulowanie krajowe odpowiada celowi leżącemu w interesie publicznym, rząd bułgarski podniósł w istocie, że istnieje interes publiczny w przechowywaniu danych takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, biorąc pod uwagę szczególne zadania funkcjonariuszy policji, które polegają w szczególności na ochronie porządku publicznego i ochronie ludności.
100 W tym względzie powszechnie przyjmuje się, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 86 opinii, że zadania funkcjonariusza policji wymagają przestrzegania przez niego ścisłych norm postępowania oraz, jak wynika z pkt 45 niniejszego wyroku, w Bułgarii funkcjonariusze policji muszą spełniać wyższe kryteria moralne i etyczne niż inne kategorie pracowników, wykazując w ten sposób, że posiadają kwalifikacje zawodowe i ludzkie niezbędne do wykonywania swoich obowiązków. Ponadto, jak wskazano w pkt 75 tego wyroku, te normy postępowania i kryteria są wyraźnie ustanowione w ustawie krajowej regulującej działalność ministerstwa spraw wewnętrznych i jego pracowników.
101 Można zatem uznać, że nałożenie na funkcjonariuszy policji obowiązku spełnienia takich kryteriów wchodzi w zakres celu leżącego w interesie publicznym, a w konsekwencji celu zgodnego z prawem w rozumieniu art. 6 ust. 3 RODO, a mianowicie zasadniczo celu polegającego na zagwarantowaniu rzetelności personelu odpowiedzialnego w szczególności za ochronę porządku publicznego i ochronę ludności.
102 W konsekwencji taki zgodny z prawem cel może uzasadniać przechowywanie w aktach osobowych policjanta informacji dotyczących w szczególności jego statusu podejrzanego w ramach dochodzenia, jeżeli to dochodzenie jest w toku lub zakończyło się ściganiem lub skazaniem wobec niego, ponieważ właściwy organ może być zobowiązany w takich przypadkach, w celu zapewnienia przestrzegania norm postępowania i kryteriów, o których mowa w pkt 100 niniejszego wyroku, do podjęcia środków zabezpieczających lub, w stosownych przypadkach, dyscyplinarnych.
103 Natomiast w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której dochodzenie przeciwko danemu funkcjonariuszowi policji zostało ostatecznie zawieszone, ponieważ nie można było ustalić tożsamości sprawcy czynów, i w której stwierdzono brak dowodu popełnienia przestępstwa przez tego funkcjonariusza i nie wszczęto wobec niego żadnego postępowania dyscyplinarnego, z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, by uregulowanie krajowe przewidujące przechowywanie danych dotyczących takiego dochodzenia było odpowiednie do osiągnięcia tego zgodnego z prawem celu.
104 Zakładając jednak, że sąd odsyłający dojdzie do wniosku, iż uregulowanie krajowe będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym odpowiada zgodnemu z prawem celowi, powinien on ponadto ocenić, czy uregulowanie krajowe nakładające to przetwarzanie jest proporcjonalne. W szczególności, co się tyczy przechowywania tych danych, art. 17 ust. 3 lit. b) RODO należy interpretować w związku z art. 5 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia w ten sposób, że w przypadku gdy okres przechowywania wspomnianych danych przekracza okres niezbędny do wypełnienia tego obowiązku, osoba, której dane dotyczą, może odzyskać prawo do ich usunięcia, w szczególności z powodu określonego w art. 17 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia. Do sądu odsyłającego będzie zatem należała w razie potrzeby weryfikacja, czy okres przechowywania danych dotyczących postępowania karnego wobec skarżącego w postępowaniu głównym nie był nadmierny.
105 Należy dodać, że w zakresie, w jakim art. 7–11 RODO, zawarte, podobnie jak art. 5 i 6 tego rozporządzenia, w jego rozdziale II, odnoszącym się do „zasad”, określają zakres obowiązków spoczywających na administratorze danych na mocy art. 5 ust. 1 lit. a) i art. 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, przetwarzanie danych osobowych, aby mogło zostać uznane za zgodne z prawem, powinno również przestrzegać, jak wynika z orzecznictwa Trybunału, pozostałych przepisów tego rozdziału II, które dotyczą co do istoty wyrażania zgody, przetwarzania szczególnych kategorii danych osobowych szczególnie chronionych i przetwarzania danych osobowych dotyczących wyroków skazujących i naruszeń prawa [wyrok z dnia 4 maja 2023 r., Bundesrepublik Deutschland (Skrzynka doręczeń elektronicznych w sprawach sądowych), C‑60/22, EU:C:2023:373, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo].
106 Tymczasem dane rozpatrywane w postępowaniu głównym stanowią dane osobowe „dotyczące wyroków skazujących oraz czynów zabronionych lub powiązanych środków bezpieczeństwa” w rozumieniu art. 10 RODO, których przetwarzanie podlega dodatkowym warunkom zgodności z prawem przewidzianym w tym art. 10, i to niezależnie od tego, że w toku dochodzenia popełnienie przestępstwa, w związku z którym dana osoba była podejrzana, nie zostało wykazane. W szczególności zgodnie z tym przepisem przetwarzania tych danych „wolno dokonywać wyłącznie pod nadzorem władz publicznych”, chyba że „jest [ono] dozwolone prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego przewidującymi odpowiednie zabezpieczenia praw i wolności osób, których dane dotyczą” [zob. podobnie wyrok z dnia 24 września 2019 r., GC i in. (Usunięcie linków do danych wrażliwych), C‑136/17, EU:C:2019:773, pkt 72, 73].
107 W niniejszej sprawie, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 98 opinii, przetwarzanie rozpatrywane w postępowaniu głównym odbywa się wyłącznie w ministerstwie spraw wewnętrznych, które ma status administratora danych. W konsekwencji przetwarzanie to jest dokonywane „pod nadzorem władz publicznych” w rozumieniu art. 10 RODO.
108 Wreszcie, co się tyczy żądania usunięcia danych na podstawie art. 17 RODO rozpatrywanego w postępowaniu głównym, należy zauważyć, że – jak wskazała Komisja Europejska – w przypadku gdyby sąd odsyłający stwierdził, po dokonaniu oceny zgodności z prawem wspomnianego przetwarzania, że przetwarzanie to nie jest zgodne z prawem, do ministerstwa spraw wewnętrznych, jako administratora danych, zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. d) RODO, należy usunięcie odnośnych danych bez zbędnej zwłoki, ponieważ żaden z wyjątków przewidzianych w art. 17 ust. 3 RODO nie ma zastosowania (zob. podobnie wyrok z dnia 4 października 2024 r., Agentsia po vpisvaniyata, C‑200/23, EU:C:2024:827, pkt 118 i przytoczone tam orzecznictwo).
109 W świetle powyższych rozważań na pytania piąte i szóste należy odpowiedzieć, że art. 17 ust. 3 lit. b) RODO w związku z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) i ust. 3 tego rozporządzenia oraz w świetle art. 52 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że przechowywanie w aktach osobowych funkcjonariusza policji, w celu zarządzania jego karierą oraz kontroli przestrzegania przez tego funkcjonariusza przepisów związanych z pełnionymi przez niego funkcjami, danych osobowych dotyczących jego statusu podejrzanego w ramach zawieszonego dochodzenia, w sytuacji gdy wspomniany funkcjonariusz nie był ani oskarżony, ani ścigany za rozpatrywane przestępstwo, można uznać za uzasadnione w celu wypełnienia obowiązku prawnego, któremu na podstawie prawa krajowego podlega organ publiczny będący pracodawcą wspomnianego funkcjonariusza, pod warunkiem że ta podstawa prawna jest jasna i precyzyjna, jej zastosowanie jest przewidywalne dla osób, których dotyczy, a obowiązek ten odpowiada celowi leżącemu w interesie publicznym i jest do niego proporcjonalny.
W przedmiocie pytania dziesiątego
110 W świetle odpowiedzi na pytania od pierwszego do trzeciego oraz od piątego do dziewiątego, z których wynika, że żądanie usunięcia danych rozpatrywanych w postępowaniu głównym wchodzi w zakres RODO, a w szczególności jego art. 17, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie dziesiąte, ponieważ dotyczy ono tego samego wniosku, lecz na podstawie art. 16 ust. 2 dyrektywy 2016/680.
W przedmiocie pytania jedenastego
111 Poprzez pytanie jedenaste sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 1 dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że dyrektywa ta stoi na przeszkodzie temu, by organ publiczny, którego dyrekcja jest odpowiedzialna za prowadzenie dochodzeń dotyczących funkcjonariuszy zatrudnionych przez ten organ, odmawia, jako pracodawca, awansu jednego ze swoich funkcjonariuszy wyłącznie z tego powodu, że miał on status podejrzanego w ramach takiego ostatecznie zawieszonego dochodzenia, w sytuacji gdy ten funkcjonariusz nie był ani oskarżony, ani ścigany za rozpatrywane przestępstwo.
112 W tym względzie należy przypomnieć, że jak wynika z art. 1 dyrektywy 2000/78, jej celem jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy. Tymczasem, jak wynika w szczególności z art. 2 ust. 1 tej dyrektywy, podstawy te są wymienione w sposób wyczerpujący (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 maja 2015 r., SCMD, C‑262/14, EU:C:2015:336, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 9 marca 2017 r., Milkova, C‑406/15, EU:C:2017:198, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
113 Odmowa awansu zawodowego oparta na tym, że osoba, wobec której toczyło się ostatecznie zawieszone dochodzenie, miała status podejrzanego, nie jest zatem objęta zakresem stosowania dyrektywy 2000/78.
114 Ponadto, co się tyczy dyskryminacji opartej na stosunku zatrudnienia jako takim, Trybunał orzekł, że taka dyskryminacja nie jest objęta ogólnymi ramami ustanowionymi w dyrektywie 2000/78 (wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Milkova, C‑406/15, EU:C:2017:198, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
115 W związku z tym na pytanie jedenaste należy odpowiedzieć, że art. 1 dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że dyrektywa ta nie ma zastosowania, w przypadku gdy organ publiczny, którego dyrekcja jest odpowiedzialna za prowadzenie dochodzeń dotyczących funkcjonariuszy zatrudnionych przez ten organ, odmawia, jako pracodawca, awansu jednego ze swoich funkcjonariuszy wyłącznie z tego powodu, że miał on status podejrzanego w ramach takiego ostatecznie zawieszonego dochodzenia, w sytuacji gdy ten funkcjonariusz nie był ani oskarżony, ani ścigany za rozpatrywane przestępstwo.
W przedmiocie kosztów
116 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1) Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) i art. 9 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylającej decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW
należy interpretować w ten sposób, że:
rozporządzenie to ma zastosowanie do działalności prowadzonej przez dyrekcję organu publicznego, polegającej na przechowywaniu w aktach osobowych jednego z jej funkcjonariuszy danych dotyczących jego statusu podejrzanego w ramach dochodzenia. W tym względzie nie ma znaczenia okoliczność, że dyrekcja ta uzyskała te dane za pośrednictwem innej dyrekcji podlegającej temu samemu organowi publicznemu, przy czym ta ostatnia dyrekcja jest uprawniona do prowadzenia tego rodzaju dochodzenia.
2) Artykuł 17 ust. 3 lit. b) rozporządzenia 2016/679 w związku z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) i ust. 3 tego rozporządzenia oraz w świetle art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że:
przechowywanie w aktach osobowych funkcjonariusza policji, w celu zarządzania jego karierą oraz kontroli przestrzegania przez tego funkcjonariusza przepisów związanych z pełnionymi przez niego funkcjami, danych osobowych dotyczących jego statusu podejrzanego w ramach zawieszonego dochodzenia, w sytuacji gdy wspomniany funkcjonariusz nie był ani oskarżony, ani ścigany za rozpatrywane przestępstwo, można uznać za uzasadnione w celu wypełnienia obowiązku prawnego, któremu na podstawie prawa krajowego podlega organ publiczny będący pracodawcą wspomnianego funkcjonariusza, pod warunkiem że ta podstawa prawna jest jasna i precyzyjna, jej zastosowanie jest przewidywalne dla osób, których dotyczy, a obowiązek ten odpowiada celowi leżącemu w interesie publicznym i jest do niego proporcjonalny.
3) Artykuł 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy
należy interpretować w ten sposób, że:
dyrektywa ta nie ma zastosowania, w przypadku gdy organ publiczny, którego dyrekcja jest odpowiedzialna za prowadzenie dochodzeń dotyczących funkcjonariuszy zatrudnionych przez ten organ, odmawia, jako pracodawca, awansu jednego ze swoich funkcjonariuszy wyłącznie z tego powodu, że miał on status podejrzanego w ramach takiego ostatecznie zawieszonego dochodzenia, w sytuacji gdy ten funkcjonariusz nie był ani oskarżony, ani ścigany za rozpatrywane przestępstwo.
Podpisy
Top