Z zastrzeżeniem przepisów art. 70 oraz procesu uzgadniania przewidzianego w art. 103, transakcja staje się ostateczna i nieodwracalna [nieodwołalna] z chwilą finalizacji transakcji zgodnie z art. 104. Nie naruszając przepisów ani środków na podstawie prawa krajowego, które mogą wiązać się z wymogiem lub nakazem wykonania nowej transakcji w rejestrze Unii, żaden przepis ustawowy, wykonawczy ani żadna zasada lub praktyka dotyczące unieważnienia kontraktów i transakcji nie prowadzi do odwołania [zakwestionowania] w rejestrze transakcji, która stała się ostateczna i nieodwracalna [nieodwołalna] zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.
Posiadacz rachunku lub osoba trzecia nie mogą zostać pozbawieni możliwości wykonania jakichkolwiek praw lub roszczeń wynikających z podstawowej transakcji [ostatecznie zakończonej w rejestrze], na podstawie których mogą oni mieć prawo do zwrotu, restytucji [odzyskania, przekazania do rozliczenia] lub odszkodowania z tytułu transakcji sfinalizowanej w rejestrze Unii, np. w przypadku oszustwa czy błędu technicznego, pod warunkiem że nie prowadzi to do wycofania, unieważnienia lub odwołania [unieważnienia, odwołania lub zakwestionowania] transakcji w rejestrze Unii.
4. Nabywca i posiadacz uprawnienia lub jednostki Kioto działający w dobrej wierze nabywa prawo własności uprawnienia lub jednostki Kioto, które nie jest obciążone ewentualnymi wadami prawnymi po stronie zbywcy”.
8 Artykuł 70 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wycofanie sfinalizowanych procesów, które zostały omyłkowo zainicjowane”, stanowi w ust. 1 i 2:
„1. Jeżeli posiadacz rachunku lub krajowy administrator działający w imieniu posiadacza rachunku zainicjował w sposób niezamierzony lub omyłkowy jedną z transakcji, o których mowa w ust. 2, posiadacz rachunku może złożyć administratorowi rachunku pisemny wniosek o wycofanie [unieważnienie] tej zakończonej transakcji. Wniosek jest należycie podpisany przez upoważnionego przedstawiciela lub upoważnionych przedstawicieli posiadacza rachunku, upoważnionych do inicjowania rodzaju transakcji, która ma zostać wycofana, i jest wysyłany w ciągu pięciu dni roboczych od dnia finalizacji procesu. Wniosek zawiera oświadczenie wskazujące na omyłkowe lub niezamierzone zainicjowanie transakcji.
2. Posiadacze rachunku mogą złożyć wniosek o wycofanie [unieważnienie] następujących transakcji:
a) umorzenie uprawnień [przekazanie uprawnień do rozliczenia] ;
b) usuwanie uprawnień;
c) wymiana międzynarodowych jednostek emisji”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
9 Metsä Fibre w Äänekoski (Finlandia) prowadzi działalność w zakresie produkcji bio. W latach 2013–2017 spółka ta przekazała do rozliczenia uprawnienia do emisji gazów cieplarnianych, które zostały jej przyznane dla jej instalacji.
10 Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2017 r., Schaefer Kalk (C‑460/15, zwanym dalej „wyrokiem Schaefer Kalk”, EU:C:2017:29) Trybunał stwierdził nieważność niektórych przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 601/2012 z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie monitorowania i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2012, L 181, s. 30), które obowiązywały w latach 2013–2018 i które systematycznie uwzględniały dwutlenek węgla (CO2) przenoszony do innej instalacji do celów produkcji wytrąconego węglanu wapnia w ramach emisji instalacji kalcynacji wapnia, niezależnie od tego, czy przedmiotowy dwutlenek węgla był uwalniany do atmosfery.
11 Decyzją wydaną w dniu 26 kwietnia 2022 r. urząd energetyki przeprowadził ponowną ocenę całkowitych emisji CO2 w instalacji Äänekoski w latach 2013–2017. Uznał on w świetle wyroku Schaefer Kalk, że w tych latach spółka Metsä Fibre przekazała do rozliczenia w ramch rejestru Unii o ponad 115 000 uprawnień do emisji gazów cieplarnianych za dużo i zezwolił jej na przeniesienie tej nadwyżki na rok 2021. Z drugiej strony urząd ten uznał, że nie jest możliwe ponowne włączenie do rachunku tej instalacji uprawnień w ilości równej uprawnieniom przekazanym uprzednio do rozliczenia, ponieważ upłynął określony w rozporządzeniu nr 389/2013 termin na unieważnienie w rejestrze Unii transakcji zawartej w wyniku błędu. Poza tym decyzja ta wskazywała, że to rozporządzenie nie przewidywało również możliwości przeniesienia dodatniego statusu zgodności na rachunek innej instalacji spółki Metsä Fibre.
12 Zdaniem Metsä Fibre urząd energetyki dokonujący w ten sposób korekty nie wyciągnął jednak wszystkich konsekwencji z wyroku Schaefer Kalk, ponieważ nie pozwolił jej w pełni dysponować tymi uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Ponieważ uprawnienia te nie zostały zarejestrowane w rejestrze Unii, nie istnieją one faktycznie, w związku z czym Metsä Fibre nie może ich sprzedać.
13 Metsä Fibre wskazuje, że w następstwie znacznych inwestycji dokonanych w jej instalacji w Äänekoski nie emituje ona już niemalże dwutlenku węgla. W związku z tym w praktyce nie mogła wykorzystać nadwyżki 115 000 uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, którymi dysponuje w ramach przyszłych transakcji przekazania uprawnień do rozliczenia. W tym względzie sam urząd energetyki przyznał, że przy aktualnym rocznym poziomie emisji tej instalacji, który nie osiąga 20 ton dwutlenku węgla, wykorzystanie tych 115 000 uprawnień zajęłoby około sześciu–siedmiu tysięcy lat.
14 To w tym kontekście Metsä Fibre wniosła o stwierdzenie nieważności przywołanej decyzji do Helsingin hallinto-oikeus (sądu administracyjnego dla Helsinek, Finlandia), który jest sądem odsyłającym. Twierdzi ona, że wspomniana decyzja jest sprzeczna z prawem pierwotnym Unii, w szczególności ze względu na fakt, że sytuacja, w której operator nie jest w stanie skutecznie skorzystać z korekty uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, narusza prawo własności i zasadę równości, a ponadto jest sprzeczna z logiką rynkową. Metsä Fibre uważa, że jest de facto pozbawiona ochrony prawnej, ponieważ nie stosuje się do niej zasada praworządności wynikająca z wyroku w sprawie Schaefer Kalk.
15 W tych okolicznościach Helsingin hallinto-oikeus (sąd administracyjny dla Helsinek) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy przepisy art. 70 i 40 rozporządzenia nr 389/2013 dotyczące terminów unieważnienia transakcji oraz ich ostatecznego i nieodwołalnego charakteru są nieważne, w świetle prawa własności, któremu poświęcony jest art. 17 Karty […] i inne chronione na jej mocy prawa, w zakresie, w jakim postanowienia te uniemożliwiają zwrot uprawnień do emisji do majątku Metsä Fibre Oy, w sytuacji gdy przekazanie nadwyżki uprawnień do rozliczenia w rejestrze Unii wynikało z zastosowania przepisów uznanych w wyroku [Schaefer Kalk] za nieważne, a spółka ta nie może wykorzystać dodatniego statusu zgodności rachunku ze względu na obecny niskoemisyjny sposób funkcjonowania instalacji w Äänekoski?
2) W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze: czy przepisy art. 70 i 40 rozporządzenia nr 389/2013 mają w ogóle zastosowanie, w sytuacji gdy przekazanie nadmiaru uprawnień do rozliczenia w rejestrze Unii wynikało z zastosowania przepisów, uznanych za nieważne w wyroku [Schaefer Kalk], a nie z transakcji zawartej przez posiadacza rachunku lub krajowego administratora działającego w imieniu posiadacza rachunku w sposób niezamierzony lub w wyniku błędu?
3) W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze i odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy istnieje jakikolwiek inny sposób, możliwy do zastosowania na gruncie prawa Unii, za pomocą którego można by było, w odniesieniu do wykorzystania uprawnień przez Metsä Fibre Oy doprowadzić do sytuacji, w jakiej ta spółka znajdowałaby się, gdyby przepisy uznane za nieważne w wyroku [Schaefer Kalk] nie istniały, a spółka ta nie przekazałaby z tego powodu nadmiaru uprawnień do rozliczenia?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
16 Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy przepisy art. 40 i 70 rozporządzenia nr 389/2013 dotyczące ostatecznego i nieodwołalnego charakteru transakcji oraz terminów ich unieważnienia są ważne w świetle Karty.
17 Sąd odsyłający wychodzi zatem z założenia, że przepisy te stoją na przeszkodzie unieważnieniu przekazania do rozliczenia uprawnień do emisji gazów cieplarnianych do majątku Metsä Fibre, w sytuacji gdy po pierwsze, przekazanie przez Metsä Fibre do rozliczenia nadmiaru uprawnień w stosunku do uprawnień wpisanych do rejestru Unii wynikało z zastosowania przepisów rozporządzenia nr 601/2012 uznanych za nieważne w wyroku Schaefer Kalk, a po drugie, operator ten nie będzie mógł wykorzystać 115 000 uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, którymi dysponuje, ze względu na niewielką ilość emisji, jaką wytwarza obecnie instalacja w Äänekoski.
18 Uznając, że art. 40 i 70 rozporządzenia nr 389/2013 uniemożliwiają wyciągnięcie konsekwencji z wyroku Schaefer Kalk wobec Metsä Fibre, sąd odsyłający ma wątpliwości co do ich ważności w szczególności w świetle prawa własności zagwarantowanego w art. 17 Karty.
19 Zgodnie z art. 40 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 389/2013 transakcja w ramach systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych staje się ostateczna i nieodwołalna z chwilą jej sfinalizowania zgodnie z zasadami określonymi w tym rozporządzeniu. Przepis ten uściśla ponadto, że co do zasady żaden przepis ustawowy lub wykonawczy ani żadna norma lub praktyka w dziedzinie rozwiązywania umów lub transakcji nie mogą prowadzić do zakwestionowania transakcji w rejestrze, która na mocy tego rozporządzenia stała się ostateczna i nieodwołalna.
20 Jak wynika z art. 40 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 389/2013, system ten stosuje się bez uszczerbku dla przepisów art. 70 tego rozporządzenia ustawodawstwa krajowego lub wniesionych na ich podstawie środków prawnych, które mogą stanowić podstawę wniosku lub nakazu przeprowadzenia nowej transakcji w rejestrze Unii.
21 W tym względzie z art. 70 ust. 1 rozporządzenia nr 389/2013 wynika, że nieodwołalność transakcji może ustąpić, jeżeli transakcja została zainicjowana w sposób niezamierzony lub w wyniku błędu i pod warunkiem że posiadacz rachunku zażąda jej unieważnienia w terminie pięciu dni roboczych od sfinalizowania transakcji.
22 Rozporządzenie nr 389/2013 wprowadziło zatem ścisły system unieważniania transakcji, który ma na celu zagwarantowanie, w miarę możliwości, nieodwołalności transakcji.
23 System ten nie pozwala w szczególności na powołanie się na stwierdzenie nieważności przepisów prawa Unii regulujących obliczanie emisji z instalacji objętej systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych w celu żądania stwierdzenia nieważności sfinalizowanej transakcji w rozumieniu art. 70 rozporządzenia nr 389/2013.
24 Ponadto sytuacje przewidziane w art. 70 ust. 1 rozporządzenia nr 389/2013 dotyczą błędów popełnionych przez zainteresowane podmioty i regulują zatem przypadki zasadniczo odmienne od sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, w której podnoszona jest niezgodność z prawem przepisu prawa Unii stwierdzona ex post. W związku z tym przepisu tego nie można stosować w drodze analogii w niniejszej sprawie. Tym bardziej że taki wniosek wymagałby pominięcia ścisłych terminów przewidzianych w tym przepisie.
25 O ile przepisy art. 40 ust. 3 akapit drugi i art. 70 ust. 1 rozporządzenia nr 389/2013 stoją na przeszkodzie uwzględnieniu wyroku Schaefer Kalk w celu umożliwienia unieważnienia przekazania do rozliczenia nadmiaru uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, o tyle okoliczność ta nie może jednak prowadzić do ich nieważności w świetle prawa własności służącego prowadzącemu instalację, który znajduje się w sytuacji takiej jak Metsä Fibre, zagwarantowanego w art. 17 Karty, ponieważ art. 40 ust. 3 akapit trzeci tego rozporządzenia pozwala zagwarantować, że w każdym razie stosowanie tych przepisów nie będzie nakładało na takiego operatora nieproporcjonalnego ciężaru.
26 Artykuł 40 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 389/2013 w związku z motywem 8 tego rozporządzenia wskazuje bowiem, że posiadacz rachunku lub osoba trzecia nie są w odniesieniu do transakcji ostatecznie zakończonej w rejestrze Unii pozbawieni możliwości wykonywania praw lub dochodzenia roszczeń, które mogą przysługiwać im na mocy prawa w celu odzyskania, przekazania do rozliczenia lub odszkodowania w przypadku oszustwa lub błędu technicznego, pod warunkiem że nie powoduje to unieważnienia, odwołania lub zakwestionowania transakcji w rejestrze Unii.
27 Okazuje się zatem, że art. 40 ust. 3 akapit trzeci wyraźnie przewiduje możliwość, w której transakcja stała się ostateczna w rejestrze Unii. W takich przypadkach do posiadacza rachunku należy w szczególności wykonanie prawa do odzyskania, przekazania do rozliczenia lub odszkodowania, pod warunkiem że takie powództwo nie prowadzi do unieważnienia, odwołania lub zakwestionowania transakcji w tym rejestrze, ponieważ alternatywny charakter tych trzech powództw świadczy o ich równoważności.
28 Prawo dochodzenia odzyskania, przekazania do rozliczenia lub odszkodowania, które zgodnie z art. 40 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 389/2013 przysługuje „[na przykład] w przypadku oszustwa czy błędu technicznego”, a fortiori powinno przysługiwać posiadaczowi rachunku, który prawidłowo zastosował przepisy prawa Unii, których nieważność następnie stwierdził Trybunał. Tym bardziej zatem – jak o tym świadczy wyrażenie „na przykład” – szereg zdarzeń, o których mowa w tym przepisie, nie stanowi wyczerpującego wyliczenia.
29 Przepis ten umożliwia zatem posiadaczowi danego rachunku dochodzenie prawa do odszkodowania z tytułu szkody poniesionej w wyniku transakcji, która ex post okazała się nadmierna, lecz która, jako nieodwołalna i ostateczna, nie może już zostać unieważniona. Ponieważ rozpatrywana transakcja nie została unieważniona w rejestrze Unii, funkcjonowanie tego rejestru nie zostało zakwestionowane.
30 W tym względzie zainteresowany posiadacz rachunku powinien mieć możliwość powołania się przed właściwym organem krajowym na swoje prawo do odzyskania, przekazania do rozliczenia lub odszkodowania, przy czym państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia przestrzegania art. 40 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 389/2013, w szczególności poprzez ustanowienie w tym celu skutecznych środków prawnych.
31 W tych okolicznościach, zgodnie z rozważaniami zawartymi w pkt 26–30 niniejszego wyroku, operator instalacji takiej jak Metsä Fibre może wykonywać prawa lub dochodzić roszczeń, przewidzianych art. 40 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 389/2013, w tym prawa do uzyskania odszkodowania, tak aby znalazł się on, w odniesieniu do wykorzystania uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, w takiej samej sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby przepisy uznane w wyroku Schaefer Kalk za nieważne nie istniały i gdyby prowadzący instalację nie dokonał przekazania do rozliczenia nadmiaru uprawnień.
32 O ile żądanie odszkodowania podlega zasadom i warunkom mającym zwykle zastosowanie do tego rodzaju żądań, o tyle należy jeszcze uściślić, że z uwagi na fakt, iż urząd energetyki zaksięgował na rachunkach innych instalacji, których dotyczy wyrok Schaefer Kalk, liczbę uprawnień do emisji gazów cieplarnianych równą liczbie nadmiaru uprawnień do emisji przekazanych do rozliczenia w celu wykorzystania w przyszłych okresach handlu uprawnieniami, odszkodowanie, którego podstawą jest art. 40 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 389/2013, powinno co do zasady, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, prowadzić do postawienia operatora danej instalacji w sytuacji – z materialnego punktu widzenia – równoważnej pod względem gospodarczym z sytuacją podmiotów użytkujących instalacje, na których rachunkach dokonano takiego samego zaksięgowania.
33 Operator instalacji, która zmienia swój proces produkcyjny w celu zmniejszenia emisji CO2, a tym samym dla osiągnięcia w większym stopniu celów Unii w zakresie ochrony środowiska, nie może bowiem znaleźć się w niekorzystnej sytuacji, w której niska ilość emisji produkowanych odtąd przez tę instalację zmniejsza jego interes w uzyskaniu uprawnień do emisji w celu wykorzystania ich w przyszłych okresach handlu uprawnieniami.
34 Z całości powyższych rozważań wynika, że art. 40 i 70 rozporządzenia nr 389/2013 nie stoją na przeszkodzie skutecznej konwalidacji skutków spowodowanych stosowaniem przepisów prawa Unii stwierdzonych następnie wyrokiem Trybunału za nieważne.
35 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że analiza pytania pierwszego nie wykazała żadnego dowodu na okoliczność, która mogłaby zakwestionować ważność przepisów art. 40 i 70 rozporządzenia nr 389/2013 dotyczących ostatecznego i nieodwołalnego charakteru transakcji i terminów ich unieważnienia.
W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego
36 Zważywszy na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania drugie i trzecie.
W przedmiocie kosztów
37 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty poniesione przez strony postępowania głównego, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Analiza pierwszego pytania prejudycjalnego nie wykazała żadnego dowodu na okoliczność, która mogłaby zakwestionować ważność przepisów art. 40 i 70 rozporządzenia Komisji (UE) nr 389/2013 z dnia 2 maja 2013 r. ustanawiającego rejestr Unii zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, decyzjami nr 280/2004/WE i nr 406/2009/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającego rozporządzenia Komisji (UE) nr 920/2010 i nr 1193/2011 dotyczących ostatecznego i nieodwołalnego charakteru transakcji i terminów ich unieważnienia.
Podpisy
Top