Wyrok TSUE w Luksemburg z dnia 08 maja 2025, sygn. C-530/23

35

Postanowienie o przedstawieniu zarzutów ogłoszono mu w dniu 14 października 2022 r. w szpitalu na oddziale psychiatrycznym, na którym przebywał. Przesłuchano go bez obecności obrońcy, przy czym prokurator nie występował o udział obrońcy wyznaczonego z urzędu. Przesłuchanie to nie było też rejestrowane w postaci zapisu audiowizualnego.

36

Przed tym przesłuchaniem w dniu 22 sierpnia 2022 r. lekarz psychiatra, która wcześniej leczyła K.P., podczas własnego przesłuchania zeznała, że stan psychiczny K.P., to jest nasilenie objawów choroby psychicznej, uniemożliwia przeprowadzenie z jego udziałem czynności procesowych, a stan taki może się utrzymywać co najmniej kilka tygodni. Z dokumentacji medycznej K.P., przesłanej prokuratorowi na jego żądanie w dniu 23 września 2022 r., wynika ponadto, że w okresie od 30 czerwca 2021 r. do 22 lipca 2022 r. K.P. przebywał kilkakrotnie w szpitalu psychiatrycznym w celu leczenia schizofrenii i zaburzeń schizoafektywnych. Wynika z niej również, że u K.P. wstępnie zdiagnozowano zaburzenia psychiczne i zaburzenia spowodowane naprzemiennym przyjmowaniem środków narkotycznych i psychoaktywnych oraz zaburzenia psychiczne psychotyczne.

37

W dniu 15 grudnia 2022 r. do sądu odsyłającego wpłynął akt oskarżenia.

38

W dniu 28 lutego 2023 r. sąd odsyłający, na podstawie art. 344a § 1 k.p.k. postanowił przekazać sprawę prokuratorowi celem uzupełnienia dochodzenia poprzez przesłuchanie K.P. w obecności obrońcy oraz uzyskanie opinii biegłych psychiatrów na okoliczności związane ze stanem zdrowia psychicznego K.P. w chwili czynu i w czasie wszczętego przeciwko niemu postępowania karnego.

39

W następstwie zażalenia prokuratora Sąd Okręgowy we Włocławku (Polska) uchylił jednak to postanowienie. Sprawa została przekazana sądowi odsyłającemu celem dalszego prowadzenia postępowania.

40

Sąd ten wskazuje, że w jego trakcie stwierdził on między innymi, że w toku dochodzenia nie przeprowadzono procesowo indywidualnej oceny w celu sprawdzenia, czy K.P. znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji wymagającej wyznaczenia adwokata z urzędu. Nie ustalono również, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala mu na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny.

41

Sąd odsyłający wywodzi stąd, że K.P. został pozbawiony, po pierwsze, minimalnej ochrony, przysługującej mu na podstawie dyrektywy 2016/1919 jako podejrzanemu i osobie potencjalnie wymagającej szczególnego traktowania, oraz, po drugie, praw przysługujących wszystkim podejrzanym na mocy dyrektyw 2012/13 i 2013/48. Chodzi tu głównie o zagwarantowanie prawa do obrońcy osobom, wobec których zachodzi domniemanie szczególnie trudnej sytuacji, a także o prawo tych osób do korzystania z pomocy prawnej już od momentu skierowania wobec nich podejrzenia dokonania czynu zabronionego.

42

Zdaniem sądu odsyłającego sytuacja ta wynika z braku prawidłowej i całościowej implementacji tych dyrektyw oraz z braku wdrożenia zaleceń Komisji do polskiego porządku prawnego. Należałoby zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy mające znaczenie przepisy wyżej wymienionych dyrektyw spełniają kryteria bezpośredniej skuteczności.

43

Sąd odsyłający zauważa ponadto, że obowiązujące przepisy postępowania karnego nie oferują dostatecznie precyzyjnie określonych rozwiązań gwarantujących osobie objętej zakresem stosowania dyrektyw 2013/48 i 2016/1919 pełni przewidzianych w nich praw, jak prawo niezwłocznego dostępu do adwokata, prawo skorzystania z pomocy obrońcy już na najwcześniejszym etapie postępowania przygotowawczego czy prawo do bezzwłocznej identyfikacji potrzeb osoby przed przystąpieniem do czynności przesłuchania w charakterze podejrzanego. W braku możliwości dokonania wykładni tych przepisów w sposób zgodny z prawem Unii sąd odsyłający chciałby w drugiej kolejności ustalić, czy nie tylko sądy krajowe, lecz – szerzej – wszystkie organy ścigania mają obowiązek odstąpić od stosowania tych przepisów.

44

We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający wskazuje w trzeciej kolejności, że zmierza do „ustalenia skutecznego środka naprawczego”, zdatnego do wyeliminowania skutków naruszenia praw, które powinny były przysługiwać podejrzanemu na wcześniejszych etapach postępowania na podstawie dyrektywy 2016/1919. W tym kontekście powołuje się on na art. 8 tej dyrektywy i na art. 12 dyrektywy 2013/48, jak również na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

45

W czwartej kolejności sąd odsyłający stawia sobie pytanie dotyczące sytuacji podejrzanego lub oskarżonego zidentyfikowanego jako osoba wymagająca szczególnego traktowania, której powinna być niezwłocznie udzielona pomoc prawna zgodnie z dyrektywą 2016/1919. Sąd ten zastanawia się, czy organy krajowe, takie jak prokurator, uczestniczące w procesie karnym na etapie postępowania przygotowawczego, którym kierują, mają obowiązek zapewnić skuteczną ochronę prawną przysługującą na podstawie tej dyrektywy, gdy czyn będący przedmiotem tego postępowania jest zagrożony karą pozbawienia wolności. Skuteczne stosowanie prawa Unii wymaga poza tym niezależności i bezstronności sądów, ale także organów prokuratury prowadzących postępowania karne w sprawach z elementem prawa Unii.

46

W tych okolicznościach Sąd Rejonowy we Włocławku postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

47

Sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału także o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie przyspieszonym, przewidzianym w art. 105 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2023 r., Barało (C‑530/23, EU:C:2023:927) prezes Trybunału, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędzi sprawozdawczyni i rzecznik generalnej, oddalił ten wniosek.

48

Pytania przedłożone przez sąd odsyłający dotyczą zasadniczo wykładni kilku przepisów dyrektyw 2013/48 i 2016/1919. Poprzez te pytania sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia zakresu prawa dostępu do adwokata i prawa do pomocy prawnej z urzędu przysługujących osobie wymagającej szczególnego traktowania.

49

Jednakże wątpliwości dotyczące szeregu pojęć prawa Unii oraz różnych aspektów proceduralnych, takich jak ustalenie bezpośredniej skuteczności niektórych przepisów dyrektyw 2013/48 i 2016/1919 lub ewentualny obowiązek ustanowienia środków naprawczych, jaki miałyby nakładać te dyrektywy, uzupełniają główny przedmiot wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i pokrywają się w treści poszczególnych pytań prejudycjalnych.

50

Zważywszy na sposób, w jaki wszystkie te pytania są ze sobą powiązane, należy zbadać łącznie, w pierwszej kolejności, pytania od pierwszego do dziesiątego, trzynaste i czternaste w zakresie, w jakim dotyczą one zakresu prawa dostępu do adwokata i prawa do pomocy prawnej z urzędu przysługujących osobie wymagającej szczególnego traktowania, a także konsekwencji ewentualnego braku zgodności ustawodawstwa krajowego z obowiązkami wynikającymi z dyrektyw 2013/48 i 2016/1919, w drugiej kolejności – pytania drugie, dziesiąte i jedenaste w zakresie, w jakim dotyczą wymogu istnienia skutecznego środka naprawczego w przypadku naruszenia praw przewidzianych w tych dyrektywach, a także dopuszczalności dowodów, w trzeciej kolejności – pytanie dwunaste, i wreszcie, w czwartej kolejności – pytanie piętnaste.

51

Poprzez pytania od pierwszego do dziesiątego, trzynaste i czternaste sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. b), art. 4 ust. 5 i art. 9 dyrektywy 2016/1919 w związku z art. 3 ust. 2 lit. a)–c) oraz z art. 3 ust. 3 lit. a) i b) dyrektywy 2013/48 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane, po pierwsze, do zapewnienia, aby szczególnie trudna sytuacja oskarżonego lub podejrzanego została zidentyfikowana i uznana, zanim ten oskarżony lub podejrzany zostaną przesłuchani w ramach postępowania karnego lub przed przeprowadzeniem konkretnych czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych ich dotyczących, a po drugie, do zagwarantowania im dostępu do adwokata w ramach pomocy prawnej z urzędu do celów tego postępowania.

52

W pytaniach tych sąd odsyłający porusza szereg kwestii, które należy kolejno zbadać. Przede wszystkim chodzi o określenie odpowiednich zakresów stosowania dyrektyw 2013/48 i 2016/1919 i sposobu, w jaki są one wzajemnie powiązane. Następnie należy zbadać zakres prawa dostępu do adwokata i prawa do pomocy prawnej osoby wymagającej szczególnego traktowania. Wreszcie, aby udzielić temu sądowi pełnej odpowiedzi, należy rozważyć konsekwencje ewentualnego braku zgodności ustawodawstwa krajowego z obowiązkami wynikającymi z dyrektyw 2013/48 i 2016/1919.

53

Z art. 1 ust. 2 dyrektywy 2016/1919 wyraźnie wynika, że uzupełnia ona dyrektywę 2013/48, ponieważ prawo do pomocy prawnej z urzędu jest związane z korzystaniem z prawa dostępu do adwokata. Artykuł 2 ust. 1 lit. a)–c) dyrektywy 2016/1919 przewiduje ponadto, że ma ona zastosowanie do podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym, którzy mają prawo dostępu do adwokata na mocy dyrektywy 2013/48 i którzy bądź są pozbawieni wolności, bądź muszą mieć adwokata zgodnie z prawem Unii lub prawem krajowym, bądź też są zobowiązani do uczestniczenia w czynnościach dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych lub mają prawo w nich uczestniczyć.

54

Natomiast art. 3 ust. 2 lit. a)–d) dyrektywy 2013/48 stanowi, że podejrzani i oskarżeni w postępowaniu karnym mają w każdym wypadku dostęp do adwokata w czterech sytuacjach. I tak prawo to należy im zagwarantować, po pierwsze, przed ich przesłuchaniem przez policję lub inny organ ścigania lub organ sądowy, po drugie, w momencie prowadzenia czynności dochodzeniowych lub dowodowych, po trzecie, niezwłocznie po pozbawieniu wolności lub, po czwarte, w odpowiednim czasie, zanim stawią się przed właściwym sądem.

55

Z tych różnych przepisów wynika zatem, że wystąpienie zdarzeń wymienionych w art. 3 ust. 2 lit. a)–d) dyrektywy 2013/48 warunkuje nie tylko powstanie prawa dostępu do adwokata, ale także, równocześnie, możliwość stosowania dyrektywy 2016/1919 i ustanowione w niej prawo do pomocy prawnej z urzędu.

56

Ta równoczesność ochrony zapewnianej przez te dwie dyrektywy wynika również z art. 4 ust. 5 dyrektywy 2016/1919, który wyraźnie zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia przyznania pomocy prawnej z urzędu bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem przez policję, inny organ ścigania lub organ sądowy, lub przed przeprowadzeniem czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy.

57

Znaczenie przyznania pomocy prawnej z urzędu na wczesnym etapie znajduje potwierdzenie w motywie 24 wspomnianej dyrektywy. Wynika z niego, że tymczasowe zaangażowanie w procedurę przyznawania tej pomocy policji i organów ścigania powinno być możliwe, gdy – w pilnych przypadkach – zaangażowanie to jest konieczne dla przyznania wspomnianej pomocy prawnej z urzędu w odpowiednim czasie.

58

Artykuł 4 ust. 5 dyrektywy 2016/1919 realizuje zatem cel tej dyrektywy, który polega, jak wskazano w jej motywie 1, na zapewnieniu skuteczności prawa dostępu do adwokata zgodnie z dyrektywą 2013/48 poprzez umożliwienie podejrzanym i oskarżonym w postępowaniu karnym korzystania z pomocy adwokata finansowanej przez państwa członkowskie.

59

Prawo dostępu do adwokata jest bowiem podstawową zasadą, która powinna umożliwiać podejrzanym i oskarżonym wykonywanie ich prawa do obrony w sposób rzeczywisty i skuteczny. Dlatego też tacy podejrzani i oskarżeni powinni mieć dostęp do adwokata bez zbędnej zwłoki i, w każdym wypadku, począwszy od najwcześniejszego spośród czterech określonych zdarzeń wymienionych w art. 3 ust. 2 lit. a)–d) dyrektywy 2013/48, do których należy przesłuchanie przez policję (zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2024 r., Stachev, C‑15/24 PPU, EU:C:2024:399, pkt 47, 48). Wynika stąd, że – aby pomoc adwokata mogła być skuteczna – sama pomoc prawna z urzędu powinna zostać przyznana na wczesnym etapie postępowania (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 września 2019 r., Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, pkt 50).

60

Co się tyczy sytuacji osób wymagających szczególnego traktowania, art. 13 dyrektywy 2013/48 i art. 9 dyrektywy 2016/1919 w podobnych słowach zobowiązują państwa członkowskie do zapewnienia, aby przy wdrażaniu tych dyrektyw uwzględniano szczególne potrzeby podejrzanych lub oskarżonych wymagających szczególnego traktowania.

61

Po pierwsze, Trybunał orzekł w tym względzie, że osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne należą do kategorii osób wymagających szczególnego traktowania, o których mowa w tym art. 13 (zob. podobnie wyrok z dnia 19 września 2019 r., Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, pkt 48). Ponieważ, jak wskazano w pkt 53 niniejszego wyroku, dyrektywa 2016/1919 uzupełnia dyrektywę 2013/48, a obie te dyrektywy realizują wspólny cel polegający na zapewnieniu ochrony praw podejrzanych lub oskarżonych w postępowaniu karnym, ich zakresy stosowania ratione personae nie mogą się różnić. Wynika z tego, że osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne należą również do kategorii osób wymagających szczególnego traktowania w rozumieniu art. 9 dyrektywy 2016/1919.

62

Po drugie, co się tyczy podnoszonego obowiązku ustanowienia przez państwa członkowskie domniemania szczególnie trudnej sytuacji w ramach postępowania karnego, wspomnianego przez sąd odsyłający w pytaniu trzecim, należy stwierdzić, że prawodawca Unii nie sprecyzował zakresu obowiązku ciążącego na państwach członkowskich na podstawie art. 13 dyrektywy 2013/48 lub art. 9 dyrektywy 2016/1919. Z tych dwóch przepisów nie można zatem wywnioskować, że państwa członkowskie są zobowiązane ustanowić w pewnych okolicznościach domniemanie szczególnie trudnej sytuacji podejrzanego lub oskarżonego.

63

Prawdą jest, że zalecenie Komisji, na które powołuje się sąd odsyłający na poparcie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, zachęca państwa członkowskie do ustanowienia takiego domniemania, w szczególności w odniesieniu do osób z zaburzeniami psychicznymi, które utrudniają im zrozumienie postępowania i skuteczne uczestnictwo w postępowaniu.

64

Zalecenie to jest jednak aktem niewiążącym, który nie może być źródłem obowiązków dla państw członkowskich, tym bardziej w kontekście minimalnej harmonizacji, w której projekt przyjęcia wiążącego tekstu dotyczącego szczególnych gwarancji dla podejrzanych lub oskarżonych wymagających szczególnego traktowania, przypomniany w motywie 9 dyrektywy 2013/48 i w motywie 4 dyrektywy 2016/1919, nie został skonkretyzowany przez prawodawcę Unii.

65

Motyw 23 dyrektywy 2016/1919 przewiduje jednak, że państwa członkowskie powinny przestrzegać Zasad i wytycznych ONZ dotyczących dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych.

66

Tymczasem zgodnie z pkt 23 tych zasad i wytycznych do policji, prokuratorów i sędziów należy zapewnienie, aby osoby, które stawiają się przed nimi i nie mają środków na wynagrodzenie adwokata lub które znajdują się w trudnej sytuacji, korzystały z pomocy prawnej. W pkt 32 wspomnianych zasad i wytycznych wyjaśniono ponadto, że należy podjąć szczególne środki, aby pomoc prawna była rzeczywiście dostępna dla grup o szczególnych potrzebach, w szczególności osób chorych psychicznie i użytkowników narkotyków.

67

Ponadto motyw 51 dyrektywy 2013/48 wskazuje, że zarówno prokuratura, jak i organy ścigania i organy sądowe powinny umożliwić osobom znajdującym się w potencjalnie gorszej sytuacji skuteczne wykonywanie praw przewidzianych w tej dyrektywie. W tym celu powinny one w szczególności, jak wynika z tego motywu 51, wziąć pod uwagę wszelkie potencjalne słabości mające wpływ na ich zdolność do korzystania z prawa dostępu do adwokata i podjąć odpowiednie działania mające zagwarantować te prawa.

68

Wynika z tego, że organy prowadzące dochodzenie lub wszelkie inne organy ścigania lub organy sądowe, w tym prokuratorzy, powinny upewnić się, że szczególnie trudna sytuacja podejrzanego lub oskarżonego zostanie zidentyfikowana i uznana przed przesłuchaniem tego podejrzanego lub oskarżonego w ramach postępowania karnego lub przed przeprowadzeniem konkretnych czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych ich dotyczących, aby umożliwić im, jak wskazano w pkt 59 niniejszego wyroku, wykonywanie prawa do obrony w sposób rzeczywisty i skuteczny.

69

Ponadto z motywu 18 dyrektywy 2016/1919 wynika, że z uwagi na potrzeby osób wymagających szczególnego traktowania, wniosek o przyznanie pomocy prawnej z urzędu sporządzony przez podejrzanego lub przez oskarżonego nie powinien być wymogiem materialnym przyznania tej pomocy.

70

Okazuje się zatem, że prawodawca Unii, nie posuwając się tak daleko, by ustanowić domniemanie szczególnie trudnej sytuacji podejrzanych lub oskarżonych, nie zamierzał uzależnić przyznania pomocy prawnej z urzędu od wniosku osoby znajdującej się w szczególnie trudnej sytuacji.

71

Po trzecie, decyzja państwa członkowskiego o zastosowaniu, zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2016/1919, oceny sytuacji majątkowej, aby ustalić, czy należy przyznać pomoc prawną z urzędu, nie może opóźniać przyznania tej pomocy osobie wymagającej szczególnego traktowania. Jak bowiem przewiduje motyw 19 tej dyrektywy, właściwe organy, które nie są w stanie przyznać danej osobie wspomnianej pomocy przed jej przesłuchaniem przez policję, inny organ ścigania lub przez organ sądowy, lub przed przeprowadzeniem konkretnych czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych, powinny co najmniej udzielić doraźnej lub tymczasowej pomocy prawnej z urzędu przed takim przesłuchaniem lub przed przeprowadzeniem takich konkretnych czynności.

72

Wynika z tego, że osobie wymagającej szczególnego traktowania, takiej jak osoba z zaburzeniami psychicznymi, należy udzielić dostępu do adwokata w ramach pomocy prawnej z urzędu bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem przez policję, inny organ ścigania lub organ sądowy lub przed przeprowadzeniem czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych, dla których jest wymagana lub dozwolona obecność tej osoby.

73

W niniejszej sprawie z informacji przekazanych przez sąd odsyłający wynika, że właściwe przepisy prawa krajowego, a w szczególności art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k., przewidują obowiązkowy udział obrońcy, jeżeli istnieje uzasadniona wątpliwość, czy zdolność oskarżonego do rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona, lub czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny. Zgodnie z art. 301 k.p.k. na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy, przy czym niestawiennictwo obrońcy nie tamuje przesłuchania.

74

Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o zgodność takich przepisów z art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 2013/48 oraz z art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. b), art. 4 ust. 5 i art. 9 dyrektywy 2016/1919. Sąd ten zastanawia się ponadto, czy organy postępowania przygotowawczego, sądy lub wszelkie inne organy państwa są zobowiązane do odstąpienia od stosowania przepisów krajowych, które są niezgodne z prawem Unii, i do zastąpienia tych przepisów przepisami dyrektyw 2013/48 i 2016/1919, które są bezpośrednio skuteczne.

75

W tym względzie w ramach podziału zadań między Trybunałem a sądami krajowymi, który leży u podstaw art. 267 TFUE, zadaniem Trybunału nie jest dokonywanie wykładni przepisów prawa krajowego ani orzekanie o zgodności przepisu krajowego z prawem Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 3 lutego 1977 r., Benedetti, 52/76, EU:C:1977:16, pkt 25; z dnia 21 stycznia 1993 r., Deutsche Shell, C‑188/91, EU:C:1993:24, pkt 27; z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 53).

76

Do sądu odsyłającego należy zatem zbadanie, czy wyżej wymienione przepisy prawa krajowego są zgodne z prawem Unii. Niemniej jednak do Trybunału należy udzielenie temu sądowi pewnych użytecznych wskazówek w świetle informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym [wyroki: z dnia 9 kwietnia 2024 r., Profi Credit Polska (Wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem), C‑582/21, EU:C:2024:282, pkt 64; z dnia 15 października 2024 r., KUBERA, C‑144/23, EU:C:2024:881, pkt 53].

77

W tym kontekście należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że w celu zapewnienia skuteczności wszystkich przepisów prawa Unii zasada pierwszeństwa wymaga w szczególności, aby sądy krajowe interpretowały w możliwie najszerszym zakresie swoje prawo wewnętrzne w świetle brzmienia i celu danego aktu prawa Unii, aby osiągnąć rozwiązanie zgodne z celem tego aktu [zob. podobnie wyroki: z dnia 5 października 2004 r., Pfeiffer i in., od C‑397/01 do C‑403/01, EU:C:2004:584, pkt 119; z dnia 29 czerwca 2017 r., Popławski, C‑579/15, EU:C:2017:503, pkt 31; a także z dnia 5 września 2024 r., M.S. i in. (Prawa procesowe osoby małoletniej), C‑603/22, EU:C:2024:685, pkt 116].

78

Obowiązek dokonywania wykładni zgodnej prawa krajowego podlega jednak pewnym ograniczeniom, a w szczególności nie może on służyć jako podstawa do dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem [zob. podobnie wyroki: z dnia 29 czerwca 2017 r., Popławski, C‑579/15, EU:C:2017:503, pkt 33; a także z dnia 5 września 2024 r., M.S. i in. (Prawa procesowe osoby małoletniej), C‑603/22, EU:C:2024:685, pkt 117].

79

W razie niemożności dokonania wykładni uregulowania krajowego w sposób zgodny z wymogami określonymi w prawie Unii zasada pierwszeństwa wymaga od sądu krajowego, by zapewnił pełną skuteczność wymogów tego prawa w zawisłym przed nim sporze. W tym celu sąd ten powinien w razie potrzeby odstąpić z własnej inicjatywy od stosowania wszelkich przepisów lub praktyk krajowych, także późniejszych, które są niezgodne z przepisem prawa Unii mającym bezpośrednią skuteczność, bez konieczności zwracania się o wcześniejsze uchylenie tego przepisu krajowego lub praktyki krajowej lub oczekiwania na ich uchylenie w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie ustrojowym [zob. podobnie wyrok z dnia 5 września 2024 r., M.S. i in. (Prawa procesowe osoby małoletniej), C‑603/22, EU:C:2024:685, pkt 118].

80

Właściwe organy krajowe są bowiem zobowiązane do zapewnienia poszanowania praw, które osoby fizyczne lub prawne, których to bezpośrednio dotyczy, wywodzą z przepisu prawa Unii, który z punktu widzenia jego treści jest bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny [zob. analogicznie wyroki: z dnia 3 października 2019 r., Wasserleitungsverband Nördliches Burgenland i in., C‑197/18, EU:C:2019:824, pkt 32; a także z dnia 19 maja 2022 r., Spetsializirana prokuratura (Proces zbiegłego oskarżonego), C‑569/20, EU:C:2022:401, pkt 28].

81

Z tej perspektywy, w braku środków wykonawczych przyjętych w terminie lub w przypadku nieprawidłowej transpozycji dyrektywy, zapewnienie tego poszanowania należy do sądów krajowych oraz do wszystkich organów państwa. Podobnie bowiem jak sąd krajowy, organy te, do których należą organy ścigania, takie jak policja i prokuratura, mają obowiązek, po pierwsze, odstąpienia od stosowania każdego przepisu prawa krajowego, który nie jest zgodny z bezwarunkowymi i wystarczająco precyzyjnymi przepisami dyrektywy, a po drugie, stosowania tych przepisów w zakresie, w jakim mogą one określać uprawnienia, jakich jednostki mogą dochodzić od państwa [zob. podobnie wyroki: z dnia 19 stycznia 1982 r., Becker, 8/81, EU:C:1982:7, pkt 25; z dnia 22 czerwca 1989 r., Costanzo, 103/88, EU:C:1989:256, pkt 30, 31; z dnia 19 listopada 1991 r., Francovich i in., C‑6/90 i C‑9/90, EU:C:1991:428, pkt 11; a także z dnia 20 kwietnia 2023 r., Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (Gmina Ginosa), C‑348/22, EU:C:2023:301, pkt 77].

82

W drugiej kolejności, co się tyczy bezpośredniej skuteczności przepisów prawa Unii, o których mowa w pkt 74 niniejszego wyroku, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przepis prawa Unii jest, po pierwsze, bezwarunkowy, jeżeli ustanawia zobowiązanie niepoddane żadnym warunkom i nieuzależnione, w zakresie jego wykonania lub skutków, od wydania przez instytucje Unii lub państwa członkowskie jakiegokolwiek aktu, innego niż akt, który transponuje ten przepis do prawa krajowego, po drugie zaś, wystarczająco precyzyjny, by podmioty prawa mogły się na niego powoływać, a sądy mogły go stosować, jeżeli formułuje zobowiązanie w sposób niedwuznaczny [zob. podobnie wyroki: z dnia 3 kwietnia 1968 r., Molkerei-Zentrale Westfalen/Lippe, 28/67, EU:C:1968:17, s. 226; z dnia 8 marca 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Bezpośrednia skuteczność), C‑205/20, EU:C:2022:168, pkt 18; z dnia 1 sierpnia 2022 r., TL (Nieobecność tłumacza ustnego i brak tłumaczenia pisemnego), C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, pkt 50].

83

Trybunał orzekł ponadto, że nawet jeśli dyrektywa pozostawia państwom członkowskim pewien zakres uznania przy ustalaniu sposobów jej wykonania, można uznać, że przepis tej dyrektywy ma charakter bezwarunkowy i precyzyjny, jeżeli nakłada on na państwa członkowskie w jednoznaczny sposób wyraźny obowiązek osiągnięcia określonego rezultatu, który nie jest obwarowany żadnym warunkiem co do stosowania wyrażonej w nim zasady [zob. podobnie wyroki: z dnia 8 marca 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Bezpośrednia skuteczność), C‑205/20, EU:C:2022:168, pkt 19; z dnia 1 sierpnia 2022 r., TL (Nieobecność tłumacza ustnego i brak tłumaczenia pisemnego), C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, pkt 51]. Zasadniczą kwestią w tym względzie jest to, by zakres uznania przyznany państwom członkowskim w danej dyrektywie nie stał na przeszkodzie określeniu zakresu minimalnej ochrony lub minimalnej gwarancji, jakie powinny przysługiwać osobom objętym tą dyrektywą [zob. podobnie wyroki: z dnia 14 lipca 1994 r., Faccini Dori, C‑91/92, EU:C:1994:292, pkt 17; z dnia 20 kwietnia 2023 r., Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (Gmina Ginosa), C‑348/22, EU:C:2023:301, pkt 65].

84

Co się tyczy, po pierwsze, art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 2013/48, to po pierwsze z samego brzmienia art. 3 ust. 2 tej dyrektywy wynika, że podejrzani lub oskarżeni mają dostęp do adwokata bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie najpóźniej począwszy od najwcześniejszego spośród czterech zdarzeń wymienionych kolejno w lit. a)–d) tego przepisu. Przepis ten jest zatem bezpośrednio skuteczny w zakresie, w jakim nakłada na państwa członkowskie w jednoznaczny sposób obowiązek zagwarantowania dostępu do adwokata, począwszy od określonych zdarzeń – przy czym państwa te nie dysponują żadnym zakresem uznania ani nie mogą obwarować tego obowiązku jakimkolwiek warunkiem – i bez konieczności wydania aktu przez Unię lub państwa członkowskie.

85

Artykuł 3 ust. 3 wspomnianej dyrektywy, który zawiera elementy konstytutywne tego prawa dostępu do adwokata jest również bezpośrednio skuteczny, ponieważ określa on w sposób bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny zakres minimalnej ochrony podejrzanych lub oskarżonych.

86

Po drugie, również art. 4 ust. 5 dyrektywy 2016/1919 ustanawia jasno wskazany obowiązek, którego wykonanie jest określone w sposób bezwarunkowy.

87

Zgodnie bowiem z brzmieniem tego przepisu pomoc prawną z urzędu należy przyznać podejrzanym i oskarżonym bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem przez policję, inny organ ścigania lub organ sądowy, lub przed przeprowadzeniem czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy.

88

Wynika stąd, że o ile zgodnie z art. 4 ust. 2 wspomnianej dyrektywy państwa członkowskie mogą zdecydować się na zastosowanie oceny sytuacji majątkowej lub oceny zasadności, a nawet obu tych ocen w celu ustalenia, czy należy przyznać pomoc prawną z urzędu, o tyle ów zakres uznania nie może mieć wpływu na moment, w którym pomoc ta powinna zostać przyznana, ponieważ jest on zakreślony wskazaniem precyzyjnej granicy czasowej w art. 4 ust. 5 tej samej dyrektywy.

89

Po trzecie, co się tyczy art. 9 dyrektywy 2016/1919, należy zauważyć, że nakładając na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, by uwzględniane były szczególne potrzeby podejrzanych lub oskarżonych wymagających szczególnego traktowania, przepis ten nakłada na państwa członkowskie wyraźne zobowiązanie rezultatu, które nie jest obwarowane żadnym warunkiem co do stosowania wyrażonej w nim normy.

90

Zakres uznania przyznany państwom członkowskim przy określaniu sposobu, w jaki należy uwzględnić szczególne potrzeby podejrzanych lub oskarżonych znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji, jest bowiem ograniczony obowiązkiem tych państw członkowskich, wyrażonym w sposób ogólny i jednoznaczny w tym samym przepisie, polegającym na zapewnieniu, przy tym stosowaniu, szczególnego uwzględnienia tych osób.

91

Z ogółu powyższych względów wynika, że do sądu odsyłającego należy dokonanie wykładni przepisów krajowych, o których mowa w szczególności w pkt 73 niniejszego wyroku, w możliwie najszerszym zakresie w sposób zgodny z prawem Unii, w celu zapewnienia jego pełnej skuteczności. W braku możliwości dokonania takiej wykładni sąd ten powinien z własnej inicjatywy odstąpić od stosowania przepisów krajowych, które okażą się niezgodne z art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 2013/48 oraz z art. 4 ust. 5 i art. 9 dyrektywy 2016/1919, oraz zastosować wspomniane przepisy tych dyrektyw, przy czym ustanowione w nich obowiązki ciążą na wszystkich organach państw członkowskich, wśród których znajdują się organy ścigania, takie jak policja i prokuratura.

92

W świetle powyższych rozważań na pytania od pierwszego do dziesiątego, trzynaste i czternaste należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 2 ust. 1 lit. b), art. 4 ust. 5 i art. 9 dyrektywy 2016/1919 w związku z art. 3 ust. 2 lit. a)–c) oraz z art. 3 ust. 3 dyrektywy 2013/48 należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane, po pierwsze, do zapewnienia, by szczególnie trudna sytuacja oskarżonego lub podejrzanego została zidentyfikowana i uznana, zanim ten oskarżony lub podejrzany zostaną przesłuchani w ramach postępowania karnego lub przed przeprowadzeniem konkretnych czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych ich dotyczących, a po drugie, do zagwarantowania im dostępu do adwokata w ramach pomocy prawnej z urzędu do celów tego postępowania bez zbędnej zwłoki, najpóźniej przed przesłuchaniem przez policję, inny organ ścigania lub organ sądowy, lub przed przeprowadzeniem czynności dochodzeniowo-śledczych lub dowodowych, w których ten oskarżony lub ten podejrzany są zobowiązani uczestniczyć lub mają prawo uczestniczyć.

93

Na wstępie należy zauważyć, że w treści pytania jedenastego sąd odsyłający odnosi się do art. 8 dyrektywy 2016/1919, a nie do art. 12 ust. 1 dyrektywy 2013/48. Sąd ten odwołuje się jednak do tego ostatniego przepisu w uzasadnieniu swojego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ponieważ oba artykuły dotyczą środków naprawczych i mają podobne brzmienie.

94

W tych okolicznościach należy rozumieć, że poprzez pytania drugie, dziesiąte, jedenaste i trzynaste sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 12 dyrektywy 2013/48 i art. 8 dyrektywy 2016/1919 należy interpretować w ten sposób, że wymagają one, aby decyzje dotyczące, po pierwsze, badania ewentualnej szczególnie trudnej sytuacji podejrzanego lub oskarżonego, a po drugie, odmowy przyznania pomocy prawnej z urzędu osobie wymagającej szczególnego traktowania oraz tego, czy przesłuchać tę osobę pod nieobecność adwokata, zawierały uzasadnienie i mogły być przedmiotem skutecznego środka naprawczego. Ponadto sąd ten zastanawia się, czy przepisy te należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które w ramach postępowania karnego nie pozwalają na uznanie przez sąd za niedopuszczalne dowodów obciążających z wyjaśnień złożonych przez osobę wymagającą szczególnego traktowania w trakcie przesłuchania prowadzonego przez policję lub inny organ ścigania lub organ sądowy z naruszeniem praw przewidzianych w dyrektywach 2013/48 lub 2016/1919.

95

W tym względzie przede wszystkim z samego brzmienia art. 12 ust. 1 dyrektywy 2013/48 i art. 8 dyrektywy 2016/1919 wynika, że w przypadku naruszenia praw przewidzianych w tych dyrektywach podejrzanym lub oskarżonym powinien przysługiwać skuteczny środek naprawczy zgodnie z prawem krajowym.

96

Trybunał orzekł już, że pierwszy z tych przepisów nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia poszanowania prawa do rzetelnego procesu sądowego i prawa do obrony, zapisanych, odpowiednio, w art. 47 i art. 48 ust. 2 Karty, poprzez ustanowienie skutecznego środka naprawczego umożliwiającego każdemu podejrzanemu lub oskarżonemu zwrócenie się do sądu odpowiedzialnego za zbadanie, czy jego prawa wynikające z dyrektywy 2013/48 nie zostały naruszone [zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2023 r., Rayonna prokuratura Lovech, teritorialno otdelenie Lukovit (Przeszukanie osoby), C‑209/22, EU:C:2023:634, pkt 51].

97

Taka sama wykładnia narzuca się w odniesieniu do art. 8 dyrektywy 2016/1919. Przyznanie pomocy prawnej jest bowiem aspektem prawa do skutecznego środka prawnego, który jest wyraźnie zagwarantowany w art. 47 akapit trzeci Karty, a celem tej dyrektywy jest zapewnienie skuteczności prawa dostępu do adwokata przewidzianego w dyrektywie 2013/48. Poprzez swoje łączne działanie obie te dyrektywy przyczyniają się zatem do realizacji prawa do skutecznego środka prawnego ustanowionego w art. 47 akapit pierwszy Karty, ponieważ przyznanie pomocy prawnej stanowi ułatwienie prawa dostępu do adwokata [zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2023 r., K.B. i F.S. (Uwzględnianie z urzędu w sprawach karnych), C‑660/21, EU:C:2023:498, pkt 44].

98

Wynika stąd, że art. 12 ust. 1 dyrektywy 2013/48 i art. 8 dyrektywy 2016/1919 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wszelkiemu środkowi krajowemu utrudniającemu wykonywanie skutecznych środków naprawczych w wypadku naruszenia praw, które są wdrażane przez te dyrektywy [zob. podobnie wyroki: z dnia 19 września 2019 r., Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, pkt 57, 58, a także z dnia 22 czerwca 2023 r., K.B. i F.S. (Uwzględnianie z urzędu w sprawach karnych), C‑660/21, EU:C:2023:498, pkt 37].

99

Następnie należy uściślić, że art. 47 i 48 Karty nie nakładają na państwa członkowskie obowiązku ustanowienia autonomicznych środków zaskarżenia, które podejrzani lub oskarżeni mogliby wnieść w celu obrony praw przyznanych im wspomnianymi dyrektywami. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo Unii, w tym postanowienia Karty, nie skutkuje bowiem zobowiązaniem państw członkowskich do ustanowienia środków prawnych innych niż środki przewidziane w prawie krajowym, chyba że z systematyki danego krajowego porządku prawnego wynika, iż nie istnieje żaden sądowy środek prawny pozwalający, choćby w trybie wpadkowym, zapewnić ochronę uprawnień wynikających dla podmiotów prawa z prawa Unii [zob. podobnie wyroki: z dnia 13 marca 2007 r., Unibet, C‑432/05, EU:C:2007:163, pkt 71; z dnia 21 grudnia 2021 r., Randstad Italia, C‑497/20, EU:C:2021:1037, pkt 62; z dnia 7 września 2023 r., Rayonna prokuratura Lovech, teritorialno otdelenie Lukovit (Przeszukanie osoby), C‑209/22, EU:C:2023:634, pkt 54].

100

W tym względzie należy dodać, że art. 12 ust. 1 dyrektywy 2013/48 i art. 8 dyrektywy 2016/1919 stanowią, że prawo do uzyskania stwierdzenia ewentualnych naruszeń praw przyznanych na mocy tych dyrektyw przysługuje zgodnie z „prawem krajowym”, a art. 12 ust. 2 dyrektywy 2013/48 uściśla, że dopuszczalność dowodów należy do zakresu przepisów i systemów krajowych.

101

Przepisy te nie określają zatem szczegółowych zasad, zgodnie z którymi można podnosić naruszenia tych praw, pozostawiając w ten sposób państwom członkowskim pewien zakres uznania przy określaniu szczególnych procedur, które będą miały zastosowanie w tym względzie [zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2023 r., Rayonna prokuratura Lovech, teritorialno otdelenie Lukovit (Przeszukanie osoby), C‑209/22, EU:C:2023:634, pkt 52], z zastrzeżeniem, jak wynika z art. 12 ust. 2 dyrektywy 2013/48, poszanowania prawa do obrony i rzetelności postępowania przy ocenie wyjaśnień złożonych przez podejrzanych lub oskarżonych lub dowodów uzyskanych z naruszeniem ich prawa do adwokata.

102

W związku z tym żaden przepis tych dyrektyw nie zobowiązuje sądu krajowego do automatycznego pominięcia wszystkich dowodów uzyskanych z naruszeniem praw przyznanych w dyrektywach 2013/48 i 2016/1919. Jednakże zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które – jak wynika z motywów 50 i 53 pierwszej z tych dyrektyw oraz z motywów 17 i 30 drugiej z nich – należy uwzględnić, w razie stwierdzenia uchybienia proceduralnego do sądów krajowych należy dokonanie oceny, czy uchybienie to zostało usunięte w dalszym toku postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2024 r., Stachev, C‑15/24 PPU, EU:C:2024:399, pkt 96).

103

Tak więc, w przypadku gdyby dowody zostały zgromadzone z naruszeniem wymogów tych dyrektyw, należy ustalić, czy – pomimo tego braku – w chwili gdy sąd rozpoznający sprawę powinien wydać wyrok, postępowanie karne w całości można uznać za rzetelne, biorąc pod uwagę szereg czynników, wśród których znajduje się kwestia, czy wypowiedzi odebrane pod nieobecność adwokata stanowią integralną lub istotną część dowodów obciążających, a także moc innych dowodów znajdujących się w aktach sprawy (wyrok z dnia 14 maja 2024 r., Stachev, C‑15/24 PPU, EU:C:2024:399, pkt 97).

104

Wynika stąd, że prawo Unii nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku ustanowienia możliwości uznania przez sąd za niedopuszczalne dowodów obciążających z wyjaśnień złożonych przez osobę wymagającą szczególnego traktowania w toku przesłuchania prowadzonego przez policję lub inny organ ścigania lub organ sądowy z naruszeniem praw przewidzianych w dyrektywach 2013/48 lub 2016/1919, pod warunkiem jednak, że w ramach procesu karnego sąd ten jest w stanie sprawdzić, czy prawa te, interpretowane w świetle art. 47 i art. 48 ust. 2 Karty, były przestrzegane, oraz wyciągnąć wszelkie konsekwencje wynikające z tego naruszenia, w szczególności w odniesieniu do wartości dowodowej dowodów uzyskanych w tych okolicznościach [zob. analogicznie wyrok z dnia 5 września 2024 r., M.S. i in. (Prawa procesowe osoby małoletniej), C‑603/22, EU:C:2024:685, pkt 174].

105

Wreszcie z orzecznictwa Trybunału wynika, że wdrażając dyrektywy 2013/48 i 2016/1919, państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia przestrzegania wymogów wynikających zarówno z prawa do skutecznego środka prawnego i prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, zapisanych w art. 47 akapity pierwszy i drugi Karty, jak i z prawa do obrony ustanowionego w jej art. 48 ust. 2 [zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2023 r., K.B. i F.S. (Uwzględnianie z urzędu w sprawach karnych), C‑660/21, EU:C:2023:498, pkt 40].

106

Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podanie uzasadnienia jest jednym z aspektów prawa do skutecznego środka prawnego, ponieważ pozwala na zapewnienie skutecznej kontroli sądowej. Ponadto, aby podejrzany lub oskarżony mógł bronić swych praw, które przyznają im te dyrektywy, w możliwie najlepszych warunkach, oraz z pełną znajomością rzeczy podjąć decyzję o celowości wniesienia środka prawnego do sądu, właściwy organ krajowy ma obowiązek poinformować go o powodach odmowy (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 października 1987 r., Heylens i in., 222/86, EU:C:1987:442, pkt 15; z dnia 17 marca 2011 r., Peñarroja Fa, C‑372/09 i C‑373/09, EU:C:2011:156, pkt 63).

107

Z powyższych względów art. 12 dyrektywy 2013/48 i art. 8 dyrektywy 2016/1919 należy interpretować w ten sposób, że wymagają one, aby decyzje dotyczące, po pierwsze, badania ewentualnej szczególnie trudnej sytuacji podejrzanego lub oskarżonego, a po drugie, odmowy przyznania pomocy prawnej z urzędu osobie wymagającej szczególnego traktowania oraz tego, czy przesłuchać tę osobę pod nieobecność adwokata, zawierały uzasadnienie i mogły być przedmiotem skutecznego środka naprawczego.

108

Nie stoją one natomiast na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które w ramach postępowania karnego nie pozwalają na uznanie przez sąd za niedopuszczalne dowodów obciążających z wyjaśnień złożonych przez osobę wymagającą szczególnego traktowania w toku przesłuchania prowadzonego przez policję lub inny organ ścigania lub organ sądowy z naruszeniem praw przewidzianych w dyrektywach 2013/48 lub 2016/1919, pod warunkiem jednak, że w ramach procesu karnego sąd ten będzie w stanie, po pierwsze, sprawdzić, czy prawa te, interpretowane w świetle art. 47 i art. 48 ust. 2 Karty, były przestrzegane, oraz po drugie, wyciągnąć wszelkie konsekwencje wynikające z tego naruszenia, w szczególności w odniesieniu do wartości dowodowej dowodów uzyskanych w tych okolicznościach.

109

Poprzez pytanie dwunaste sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy przesłuchanie podejrzanego w szpitalu psychiatrycznym, w którym ten podejrzany przebywa, przy czym nie korzysta on z pomocy adwokata, oraz bez uwzględnienia stanu niepewności tego podejrzanego i w warunkach szczególnie ograniczonej swobody wypowiedzenia się i swoistej bezbronności psychicznej stanowi nieludzkie traktowanie w rozumieniu, w szczególności, art. 4 Karty.

110

W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że konieczność dokonania użytecznej dla sądu odsyłającego wykładni prawa Unii wymaga, aby sąd ten określił okoliczności faktyczne i prawne, na tle których wyłoniły się przedstawione przezeń pytania, albo co najmniej wskazał stan faktyczny stanowiący podstawę tych pytań. Sąd ten powinien ponadto wskazać dokładne powody, dla których powziął wątpliwości w przedmiocie wykładni prawa Unii i uznał za konieczne przedstawienie pytań prejudycjalnych Trybunałowi (zob. podobnie wyroki: z dnia 26 stycznia 1993 r., Telemarsicabruzzo i in., od C‑320/90 do C‑322/90, EU:C:1993:26, pkt 6; z dnia 8 września 2009 r., Liga Portuguesa de Futebol Profissional i Bwin International, C‑42/07, EU:C:2009:519, pkt 40; a także z dnia 29 lipca 2024 r., LivaNova, C‑713/22, EU:C:2024:642, pkt 54).

111

Jak stanowi art. 94 lit. a) i c) regulaminu postępowania, wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powinien zawierać w szczególności zwięzłe omówienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy lub co najmniej wskazanie okoliczności faktycznych, na jakich oparte są pytania; a także omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym.

112

W niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie zawiera żadnej informacji dotyczącej warunków, w jakich miało zostać przeprowadzone przesłuchanie K.P. w środowisku szpitalnym. Wniosek ten nie pozwala również zrozumieć, dlaczego odpowiedź na pytanie dwunaste jest konieczna, aby umożliwić sądowi odsyłającemu rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym.

113

W tych okolicznościach pytanie dwunaste jest niedopuszczalne.

114

Poprzez pytanie piętnaste sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wskazują na bezpośrednią zależność prokuratury od organu wykonawczego, a jeśli tak, to czy na etapie postępowania przygotowawczego prokurator powinien odstąpić od stosowania przepisów takich uregulowań.

115

W niniejszej sprawie z informacji przekazanych przez sąd odsyłający wynika, że w sprawie w postępowaniu głównym etap postępowania przygotowawczego został zakończony. W tych okolicznościach kwestia, czy w ramach tego etapu prokurator ma obowiązek odstąpienia od stosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem Unii w celu zapewnienia skuteczności praw tych osób, nie uzasadnia dokonania wykładni prawa Unii na obiektywne potrzeby rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu głównym, lecz ma charakter ogólny i hipotetyczny.

116

Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż procedura ustanowiona w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłych przed nimi sporów, oraz że odesłanie prejudycjalne nie ma służyć wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie pytań ogólnych i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu [zob. podobnie wyroki: z dnia 16 grudnia 1981 r., Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, pkt 18; z dnia 18 października 1990 r., Dzodzi, C‑297/88 i C‑197/89, EU:C:1990:360, pkt 33; z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 44; a także z dnia 5 września 2024 r., M.S. i in. (Prawa procesowe osoby małoletniej), C‑603/22, EU:C:2024:685, pkt 75].

117

W tych okolicznościach pytanie piętnaste jest niedopuszczalne.

118

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: