11 Zgodnie z art. 61 ust. 2 ZZD jeżeli sprawy zostały podjęte również we własnym interesie, zainteresowana osoba ponosi odpowiedzialność jedynie w zakresie swojego wzbogacenia.
12 Artykuł 134 ust. 1 ZZD stanowi, że wierzyciel może wykonywać uprawnienia majątkowe dłużnika, jeżeli jego bezczynność zagraża zaspokojeniu wierzyciela, chyba że chodzi o takie uprawnienia, których wykonanie zależy od oceny wyłącznie osobistej dłużnika.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
13 Svilosa jest spółką handlową z siedzibą w Bułgarii, która prowadzi głównie działalność holdingową. W dniu 15 grudnia 2022 r. spółka ta została poddana kontroli podatkowej obejmującej w szczególności okres rozliczeniowy VAT od dnia 1 grudnia 2016 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. W toku postępowania kontrolnego stwierdzono, że spółka Svilosa odliczyła VAT naliczony od usług prawnych świadczonych przez kancelarie prawne mające siedzibę w Stanach Zjednoczonych Ameryki.
14 Owe usługi prawne miały na celu odzyskanie kwot wypłaconych w ramach pożyczki udzielonej przez Svilosę fundacji „Mir za teb, mir za men” (zwanej dalej „fundacją”) w celu zorganizowania koncertu mającego na celu uzyskanie funduszy na wsparcie dzieci dotkniętych wojną. Kwota pożyczki nie została wpłacona na rachunek fundacji, lecz została udostępniona bezpośrednio osobom i spółkom, które miały podjąć się organizacji tego koncertu. Ostatecznie koncert nie odbył się z powodów niezależnych od fundacji, w związku z czym Svilosa skorzystała z usług kancelarii adwokackiej w celu pozwania przed sąd poszczególnych osób, które nie wywiązały się ze swoich zobowiązań.
15 W wyniku kontroli podatkowej Teritorialna direktsia na Natsionalnata agentsia za prihodite – Veliko Tarnovo (terytorialna dyrekcja krajowej agencji przychodów publicznych w Wielkim Tyrnowie, Bułgaria) wydała 9 listopada 2023 r. decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez dyrektora, który postanowił, że Svilosa powinna zapłacić z tytułu VAT kwotę 517 976,16 BGN (lewów bułgarskich) (około 260 000 EUR), powiększoną o odsetki. W tym względzie dyrektor uznał, że fundacja upoważniła przedstawiciela prawnego spółki Svilosa do reprezentowania jej wobec kancelarii adwokackich oraz że Svilosa finansowała ich usługi, nie otrzymując jednak wynagrodzenia od fundacji. W ten sposób Svilosa świadczyła nieodpłatne usługi na rzecz fundacji.
16 Svilosa wniosła skargę na tę decyzję do Administrativen sad Veliko Tarnovo (sądu administracyjnego w Wielkim Tyrnowie), który jest sądem odsyłającym. Sąd ten jest zdania, że wykonywanie umocowania do reprezentowania nie powinno być uważane za świadczenie usług. Ponadto według niej fundacja nie upoważniła do reprezentowania siebie Svilosy, lecz osobę fizyczną. Zauważa ona również, że faktury za usługi świadczone przez kancelarie adwokackie zostały wystawione na spółkę Svilosa i że ta ostatnia również pokryła koszty tych usług. Ponadto zauważa on, że finansowanie i wybór kancelarii reprezentujących fundację przed sądami amerykańskimi zostały dokonane w jej bezpośrednim interesie, ale także w pośrednim interesie Svilosy jako wierzyciela fundacji. Sąd ten stwierdza również, że część kwoty należnej od fundacji, która mogła zostać odzyskana w wyniku działań podjętych przez kancelarie prawne, została wpłacona bezpośrednio na rachunek spółki Svilosa. Ów zwrot został potraktowany jako spłata przez strony umowy pożyczki.
17 W świetle tych rozważań sąd odsyłający wskazuje dwie możliwości prawnego rozpatrzenia zawisłej przed nim sprawy z punktu widzenia prawa bułgarskiego. Po pierwsze, można by mówić o powództwie pośrednim, które umożliwiałoby wierzycielowi dochodzenie roszczeń dłużnika w przypadku jego bezczynności. Po drugie, można uznać, że Svilosa prowadziła sprawę na rzecz innej osoby, nie będąc do tego upoważnioną, a także we własnym interesie jako wierzyciel fundacji.
18 Zdaniem sądu odsyłającego świadczenie usług wymaga dwóch wzajemnych i zgodnych co do zamierzonych skutków prawnych oświadczeń woli stron. W niniejszej sprawie przesłanka ta nie została spełniona. Sąd ten zastanawia się jednak nad wykładnią odpowiednich pojęć dyrektywy VAT.
19 W tych okolicznościach Administrativen sad Veliko Tarnowo (sąd administracyjny w Wielkim Tyrnowie) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy pojęcie »świadczenia usług« w rozumieniu art. 24 ust. 1 [dyrektywy VAT] lub, odpowiednio, pojęcie »nieodpłatnego świadczenia usług« w rozumieniu art. 2[6] ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, obejmuje czynności prawne lub faktyczne podjęte bez zlecenia lub upoważnienia przez podmiot zarejestrowany dla celów wspólnego systemu VAT, których bezpośrednim celem jest odzyskanie wierzytelności przysługującej innemu podmiotowi, a pośrednim celem jest również zaspokojenie wierzytelności przysługującej podejmującemu te czynności zarejestrowanemu podmiotowi, która przysługuje temu ostatniemu podmiotowi wobec podmiotu, w którego bezpośrednim interesie podjęto rozpatrywane czynności?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
20 Zgodnie z orzecznictwem Trybunału w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem do Trybunału należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi temu sądowi rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. W tym względzie należy wskazać na podstawie wszystkich informacji przedstawionych przez sąd krajowy elementy prawa Unii, które wymagają wykładni z uwagi na przedmiot sporu [wyrok z dnia 6 października 2021 r., A (Przekroczenie granic na pokładzie pływającej jednostki rekreacyjnej), C‑35/20, EU:C:2021:813 pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo].
21 W niniejszej sprawie, jeżeli chodzi o wniosek o wykładnię pojęcia „świadczenia usług”, należy stwierdzić, że uważa się za nie na mocy art. 24 ust. 1 dyrektywy VAT każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów. Jednakże w zakresie, w jakim sąd odsyłający zastanawia się nad istnieniem wymogu wzajemnego oświadczenia woli stron w celu zakwalifikowania danej transakcji jako „świadczenia usług”, należy uznać, że poprzez swoje pytanie zmierza on w rzeczywistości do uzyskania wykładni pojęcia „odpłatnego świadczenia usług” zawartego w art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT. W rzeczywistości bowiem zgodnie z tym przepisem odpłatnym świadczeniem usług jest odpłatne świadczenie usług na terytorium państwa członkowskiego przez podatnika działającego w takim charakterze, które podlega VAT. Ponadto sąd odsyłający zwraca się o wyjaśnienie znaczenia pojęcia nieodpłatnego świadczenia usług uznanego za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 26 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT.
22 Nie należy zatem dokonywać wykładni pojęcia „świadczenia usług” zawartego w art. 24 ust. 1 dyrektywy VAT, lecz należy dokonać wykładni pojęcia „odpłatnego świadczenia usług” zawartego w art. 2 ust. 1 lit. c) wspomnianej dyrektywy i w jej art. 26 ust. 1 lit. b).
23 W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez swoje pytanie sąd ten zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 lit. c) i art. 26 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że w rozumieniu tych przepisów zakresem kwalifikacji jako „odpłatnego świadczenia usług” są objęte – lub mogą zostać za takie uznane – czynności dokonane przez wierzyciela w celu odzyskania wierzytelności, w sytuacji gdy czynności te zostały dokonane bez zlecenia lub upoważnienia ze strony dłużnika.
24 Odnosząc się w pierwszej kolejności do pojęcia „odpłatnego świadczenia usług” – z orzecznictwa Trybunału wynika, że świadczenie usług jest dokonywane „odpłatnie” w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT, a zatem podlega opodatkowaniu, tylko wtedy, gdy pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych. W tym kontekście Trybunał wielokrotnie orzekł, że pojęcie „świadczenia usług dokonywanego odpłatnie” w rozumieniu tego przepisu zakłada istnienie bezpośredniego związku pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym (zob. podobnie wyrok z dnia 26 października 2023 r., GIS, C‑249/22, EU:C:2023:813, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
25 W niniejszej sprawie bezsporne jest, że na podstawie wiążącej je umowy o finansowanie pomostowe Svilosa udzieliła fundacji pożyczki. Natomiast czynności dokonane przez Svilosę w celu odzyskania kwot wypłaconych przez nią osobom trzecim w ramach rzeczonej pożyczki nie były przedmiotem żadnej umowy ani innego stosunku prawnego z fundacją, w ramach których doszłoby do wymiany wzajemnych świadczeń dotyczących konkretnie tych czynności. W każdym razie wydaje się, że Svilosa nie otrzymała od fundacji wynagrodzenia w związku z omawianymi czynnościami.
26 W tym kontekście należy dodać, że bez znaczenia jest okoliczność, iż Svilosa mogła w następstwie postępowań prowadzonych w Stanach Zjednoczonych Ameryki odzyskać część wierzytelności przysługującej jej wobec fundacji. Wydaje się bowiem, że zapłata odzyskanych w ten sposób kwot nie została dokonana jako świadczenie wzajemne ze strony fundacji za czynności windykacje dokonane przez Svilosę. W związku z tym czynności tych nie można uznać za odpłatne świadczenie usług.
27 Wreszcie okoliczność, że wykładnia krajowego prawa cywilnego mogłaby prowadzić do innego wniosku, nie jest rozstrzygająca. Należy przypomnieć, że dyrektywa VAT ustanawia wspólny system podatku VAT, opierający się w szczególności na jednolitej definicji czynności podlegających opodatkowaniu (zob. podobnie wyrok z dnia 20 czerwca 2013 r., Newey, C‑653/11, EU:C:2013:409, pkt 39). Należy zatem stosować pojęcia prawa Unii niezależnie od okoliczności, że między wierzycielem a jego dłużnikiem mogą powstać stosunki pozaumowne lub inne stosunki prawne krajowego prawa cywilnego w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym.
28 W ten sposób czynności windykacji należności od osoby trzeciej dokonane przez wierzyciela bez zlecenia lub upoważnienia ze strony dłużnika nie mogą zostać zakwalifikowane jako „odpłatne świadczenie usług” na rzecz tego dłużnika w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT.
29 W drugiej kolejności – z art. 26 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy VAT wynika, że za odpłatne świadczenie usług uznaje się nieodpłatne świadczenie usług przez podatnika na prywatny użytek jego lub jego pracowników lub, bardziej ogólnie, do celów innych niż działalność jego przedsiębiorstwa. Celem tego przepisu jest zapewnienie równego traktowania podatnika, który przeznacza towary lub świadczy usługi do celów prywatnych swoich lub swoich pracowników, oraz konsumenta końcowego, który nabywa towar lub świadczy usługę tego samego rodzaju (zob. podobnie wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., GE Aircraft Engine Services, C‑607/20, EU:C:2022:884, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
30 W tym względzie należy zauważyć, że czynności spółki Svilosa zostały dokonane w celu odzyskania wierzytelności, jaką posiada ona wobec fundacji. Tymczasem nie można uznać, że czynności dokonane na potrzeby i w interesie przedsiębiorstwa zostały dokonane w celach innych niż związane z tym przedsiębiorstwem. Należy zauważyć, że korzyść, jaką fundacja mogła czerpać z czynności windykacyjnych dokonanych przez Svilosę, polegająca na amortyzacji części pożyczki, stanowi jedynie pośrednią konsekwencję rozpatrywanych czynności windykacyjnych.
31 W świetle powyższych rozważań i z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający, przesłanki stosowania art. 26 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT nie wydają się być spełnione w niniejszej sprawie.
32 Z uwagi na ogół powyższych rozważań na zadane pytanie trzeba odpowiedzieć, iż art. 2 ust. 1 lit. c) i art. 26 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że w rozumieniu tych przepisów nie są objęte zakresem kwalifikacji jako „odpłatne świadczenie usług” lub nie mogą zostać za takie uznane czynności dokonane przez wierzyciela w celu odzyskania wierzytelności, w sytuacji gdy czynności te zostały dokonane bez zlecenia lub upoważnienia ze strony dłużnika.
W przedmiocie kosztów
33 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 2 ust. 1 lit. c) i art. 26 ust. 1 lit. b) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że w rozumieniu tych przepisów nie są objęte zakresem kwalifikacji jako „odpłatne świadczenie usług” lub nie mogą zostać za takie uznane czynności dokonane przez wierzyciela w celu odzyskania wierzytelności, w sytuacji gdy czynności te zostały dokonane bez zlecenia lub upoważnienia ze strony dłużnika.
Podpisy
Top