30 W pkt 41 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że rzeczona okresowa kara pieniężna faktycznie była naliczana w okresie trwającym od dnia doręczenia postanowienia z dnia 20 września 2021 r. do dnia wykreślenia sprawy C‑121/21 z rejestru Trybunału, a w pkt 42 tego wyroku orzekł zasadniczo, że chociaż wykreślenie wspomnianej sprawy miało niewątpliwie wpływ na naliczanie okresowej kary pieniężnej, to nie skutkowało jednak wygaśnięciem ciążącego na Rzeczypospolitej Polskiej obowiązku zapłaty kwoty należnej tytułem tejże okresowej kary pieniężnej, a jakikolwiek odmienny wniosek skutkowałby podważeniem celu okresowej kary pieniężnej, a mianowicie zapewnienia skutecznego stosowania prawa Unii, nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE zasadą państwa prawa.
31 Sąd stwierdził, że wniosku tego nie można podważyć za pomocą przedstawionych przez Rzeczpospolitą Polską argumentów.
32 W pierwszej kolejności Sąd przypomniał, w pkt 44 zaskarżonego wyroku, że postanowienie z dnia 20 września 2021 r. nie może być przedmiotem odwołania, a zatem nie może ono zostać uchylone ze skutkiem wstecznym.
33 W drugiej kolejności Sąd – w odpowiedzi na argument Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym z większości krajowych systemów prawnych wynika, że orzeczone środki zabezpieczające przestają z mocą wsteczną wywoływać skutki, w sytuacji gdy postępowanie główne stanie się bezprzedmiotowe – stwierdził, iż odesłanie do krajowych przepisów proceduralnych jest pozbawione znaczenia, gdyż w niniejszej sprawie zgodność z prawem spornych decyzji należy badać wyłącznie w świetle przepisów prawa Unii. W tym względzie Sąd wyjaśnił, w pkt 45 omawianego wyroku, iż to państwo członkowskie przyznało, że przepisy proceduralne państw członkowskich nie są dla sądów Unii wiążące, a w pkt 46 rzeczonego wyroku – iż nawet przy założeniu, że w niektórych krajowych systemach prawnych środki zabezpieczające orzeczone w oczekiwaniu na wydanie ostatecznego orzeczenia przestają z mocą wsteczną wywoływać skutki, w sytuacji gdy postępowanie główne stanie się bezprzedmiotowe, stwierdzenie takie nie jest wystarczające do wykazania, że te przepisy proceduralne stanowią część wspólnych dla państw członkowskich tradycji konstytucyjnych i mogą w związku z tym stanowić część porządku prawnego Unii jako źródło prawa.
34 W trzeciej kolejności, w pkt 47 zaskarżonego wyroku, Sąd odrzucił argumentację, zgodnie z którą dalsze egzekwowanie okresowej kary pieniężnej pomimo wykreślenia sprawy C‑121/21 wykracza poza jedyny realizowany przez ten środek cel, polegający na zapewnieniu skuteczności wyroku co do istoty. W tym względzie Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nałożona na podstawie art. 279 TFUE okresowa kara pieniężna ma na celu nie tylko zagwarantowanie skuteczności wyroku co do istoty, lecz również zapewnienie przestrzegania środków tymczasowych przewidzianych w postanowieniu z dnia 21 maja 2021 r. oraz zniechęcenie Rzeczypospolitej Polskiej do opóźniania dostosowania jej zachowania do tego postanowienia. W pkt 48 zaskarżonego wyroku Sąd dodał zasadniczo, że przedstawionej przez Rzeczpospolitą Polską argumentacji nie można uwzględnić, gdyż pozbawiałaby ona istoty mechanizm nakładanej na podstawie art. 279 TFUE okresowej kary pieniężnej, ponieważ prowadziłaby do zaakceptowania sytuacji, w której strona zobowiązana umyślnie uchybia obowiązkowi zastosowania się do zarządzonych środków tymczasowych aż do końca zawisłości sporu w postępowaniu co do istoty, co naruszałoby skuteczność prawa Unii.
35 Ponieważ Sąd nie uwzględnił również dwóch pozostałych argumentów przedstawionych przez Rzeczpospolitą Polską w odniesieniu do konsekwencji wykreślenia sprawy C‑121/21, orzekł on, w pkt 51 zaskarżonego wyroku, że Komisja nie dopuściła się jakiegokolwiek naruszenia art. 101 i 102 rozporządzenia finansowego w związku z art. 98 tego rozporządzenia.
Żądania stron w postępowaniu odwoławczym
36 W odwołaniu Rzeczpospolita Polska wnosi do Trybunału o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;
– stwierdzenie nieważności spornych decyzji;
– obciążenie Komisji kosztami postępowania w obu instancjach.
37 Komisja wnosi do Trybunału o:
– oddalenie odwołania jako oczywiście bezzasadnego;
– obciążenie Rzeczypospolitej Polskiej kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
38 Na poparcie odwołania Rzeczpospolita Polska podnosi dwa zarzuty, z których pierwszy dotyczy naruszenia art. 279 TFUE, a drugi – naruszenia art. 36 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 279 TFUE
39 Podniesiony przez Rzeczpospolitą Polską zarzut pierwszy składa się z czterech części. Z uwagi na to, że przedstawione na poparcie części od pierwszej do trzeciej argumenty się pokrywają, części te należy rozpatrzyć łącznie.
W przedmiocie części od pierwszej do trzeciej zarzutu pierwszego
– Argumentacja stron
40 W części pierwszej zarzutu pierwszego Rzeczpospolita Polska zarzuca Sądowi przyjęcie błędnej wykładni zasady tymczasowego i akcesoryjnego, względem postępowania co do istoty, charakteru postępowania w przedmiocie środków tymczasowych oraz nadanie prymatu zasadzie skuteczności prawa Unii przed zasadą ochrony interesów strony wnoszącej o zasądzenie środków tymczasowych. Podejście przyjęte w pkt 42 i 47 zaskarżonego wyroku sprowadza się bowiem zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej do przypisania środkom tymczasowym w postaci nakazu zapłaty dziennych okresowych kar pieniężnych autonomicznego charakteru, gdyż środki te miałyby służyć interesom odrębnym od tych, w odniesieniu do których zarządzane są „zwykłe” środki tymczasowe. Tymczasem art. 279 TFUE nie daje podstaw do zarządzania środków tymczasowych, które miałyby tego rodzaju autonomiczny charakter. Jedynym celem środka tymczasowego w postaci nałożenia okresowej kary pieniężnej może być, z uwagi na charakter tego środka, cel wynikający z art. 279 TFUE, a mianowicie zagwarantowanie skuteczności przyszłego wyroku co do istoty. Także środek tymczasowy w postaci nałożenia takiej okresowej kary pieniężnej jest podporządkowany celowi polegającemu na ochronie interesów strony wnoszącej o zasądzenie owego środka tymczasowego.
41 Prawdą jest, że w pkt 47 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, iż cel okresowej kary pieniężnej polegający na zapewnieniu przestrzegania środków tymczasowych jest równorzędny wobec celu, jakim jest zagwarantowanie skuteczności wyroku co do istoty. Jednak skutek rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd jest odmienny, ponieważ Sąd przyznał prymat pierwszemu z tych dwóch celów. Zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli postanowienie, w którym zarządzono „główne” środki tymczasowe, staje się bezprzedmiotowe ze względu na wykreślenie sprawy, z którą związane jest postępowanie w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych, „akcesoryjny” środek tymczasowy – w niniejszym przypadku nałożenie okresowej kary pieniężnej – również staje się bezprzedmiotowy. Zatem odpadnięcie przyczyny, z której środki tymczasowe zostały zarządzone, powoduje, że ich dalsze egzekwowanie nie ma już uzasadnienia.
42 Zasada skuteczności prawa Unii, która w świetle zaskarżonego wyroku dotyczy postanowienia z dnia 20 września 2021 r., tj. elementu wtórnego wobec postanowienia z dnia 21 maja 2021 r. zarządzającego główne środki tymczasowe w postaci natychmiastowego zaprzestania wydobycia węgla brunatnego w kopalni Turów, nie może przeważać nad generalną zasadą, na której opierają się środki zarządzane na podstawie art. 279 TFUE, a mianowicie zasadą ich tymczasowości i akcesoryjności względem rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. W pkt 42 zaskarżonego wyroku Sąd naruszył, zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej, nadrzędną funkcję środków tymczasowych, opartą na zasadzie tymczasowego i akcesoryjnego, względem postępowania co do istoty, charakteru postępowania w przedmiocie środków tymczasowych.
43 W części drugiej zarzutu pierwszego Rzeczpospolita Polska zarzuca Sądowi, iż ten naruszył zasadę tymczasowego i akcesoryjnego charakteru środków zarządzonych na podstawie art. 279 TFUE, gdy przyjął wykładnię, która uniemożliwia przywrócenie stronie postępowania jej praw majątkowych po zakończeniu postępowania co do istoty.
44 Rzeczpospolita Polska utrzymuje w tym względzie, po pierwsze, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż szkoda o charakterze finansowym jedynie w wyjątkowych okolicznościach może być postrzegana jako nieodwracalna lub jako z trudnością dająca się naprawić – ze względu na to, że co do zasady może ona zostać następnie wyrównana w drodze odszkodowania pieniężnego. Kwestia istnienia możliwości przywrócenia stronie jej praw majątkowych po zakończeniu postępowania co do istoty jest elementem oceny dokonywanej przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych, ponadto możliwe jest, zgodnie z art. 162 § 2 regulaminu postępowania, uzależnienie wykonania postanowienia w przedmiocie środków tymczasowych od złożenia przez wnioskodawcę zabezpieczenia. Możliwość ta służy zapewnieniu możliwości przywrócenia stronie pozwanej jej praw majątkowych, w przypadku gdy postępowanie co do istoty zakończy się korzystnym dla niej rozstrzygnięciem. Tymczasem podejście przyjęte przez Sąd w zaskarżonym wyroku sprowadza się do tego, że zasądzonej okresowej karze pieniężnej nadaje się charakter nieodwracalny.
45 Rzeczpospolita Polska podnosi, po drugie, że zawarte w pkt 42 zaskarżonego wyroku stwierdzenie, iż wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty nie skutkuje wygaśnięciem ex tunc środków tymczasowych w postaci obowiązku zapłaty okresowej kary pieniężnej, nie znajduje jakiejkolwiek podstawy w art. 279 TFUE. Dalsze egzekwowanie owego obowiązku neutralizuje skutki, jakie powinny wynikać z zakończenia postępowania przez wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty z rejestru Trybunału. Tymczasem wykładnia przyjęta przez Sąd w zaskarżonym wyroku prowadzi do braku możliwości odwrócenia skutków wywołanych przez środki tymczasowe i utrwala skutki negatywne dla strony zobowiązanej, w oderwaniu od losów sprawy w postępowaniu co do istoty. Konsekwencją takiej wykładni jest zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej to, że należności z tytułu obowiązku zapłaty okresowej kary pieniężnej będącej przedmiotem niniejszej sprawy nie mogą być przedmiotem żadnych środków restytucyjnych, w tym w szczególności skargi o odszkodowanie.
46 W części trzeciej zarzutu pierwszego, skierowanego przeciwko pkt 47 i 48 zaskarżonego wyroku, Rzeczpospolita Polska twierdzi, że Sąd przyjął wykładnię art. 279 TFUE, która czyni ze środka tymczasowego w postaci obowiązku zapłaty okresowej kary pieniężnej autonomiczny środek o charakterze sankcji. Tymczasem art. 279 TFUE nie daje sędziemu orzekającemu w przedmiocie środków tymczasowych uprawnienia do zarządzenia sankcji. Ponieważ egzekwowanie obowiązku wynikającego z postanowienia o zastosowaniu środka tymczasowego, po tym, jak stało się ono bezprzedmiotowe, nie może już w sposób oczywisty realizować celu prewencyjnego – jego egzekwowanie realizuje ewidentnie cel represyjny, polegający na ukaraniu strony zobowiązanej za uchylanie się od tego obowiązku.
47 Zresztą wskazany w pkt 32 i 42 zaskarżonego wyroku cel polegający na zapewnieniu skutecznego stosowania prawa Unii, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE zasadą państwa prawa, nie może uzasadniać przyjętej przez Sąd wykładni art. 279 TFUE, ponieważ cel ten może być skutecznie realizowany w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczynanego na podstawie art. 258 TFUE i egzekwowany za pomocą sankcji przewidzianych w art. 260 ust. 2 TFUE.
48 Komisja uważa, że te trzy części zarzutu pierwszego są bezzasadne i należy je oddalić.
– Ocena Trybunału
49 Należy przypomnieć, iż egzekwowanie przestrzegania przez państwo członkowskie środków tymczasowych zarządzonych przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych i ustanowienie możliwości nałożenia okresowej kary pieniężnej w wypadku ich nieprzestrzegania mają na celu zapewnienie skutecznego stosowania prawa Unii, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE wartością, na której opiera się Unia, jaką jest państwo prawne (postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 102).
50 Chociaż zakres postępowania w przedmiocie środka tymczasowego na podstawie art. 279 TFUE jest ograniczony jego charakterem akcesoryjnym względem postępowania co do istoty i tymczasowym charakterem środków, które mogą zostać zarządzone w jego wyniku, to jednak charakteryzuje się ono określonym zakresem prerogatyw przyznanych sędziemu orzekającemu w przedmiocie środków tymczasowych w celu umożliwienia mu zapewnienia pełnej skuteczności ostatecznego orzeczenia (postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 103).
51 Wobec tego, jeżeli sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych uzna, że okoliczności sprawy wymagają podjęcia dodatkowych środków dla zapewnienia skuteczności wnioskowanych środków tymczasowych, jest on w szczególności uprawniony, na podstawie art. 279 TFUE, do tego, by przewidzieć nałożenie okresowej kary pieniężnej na państwo członkowskie, na wypadek gdyby nie przestrzegało ono zarządzonych środków tymczasowych (postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 104).
52 Ze względu na to, że perspektywa nałożenia okresowej kary pieniężnej w podobnym przypadku przyczynia się do zniechęcenia danego państwa członkowskiego do nieprzestrzegania zarządzonych środków tymczasowych, wzmacnia ona skuteczność tych środków i tym samym gwarantuje pełną skuteczność ostatecznego orzeczenia, a także mieści się w ten sposób w pełni w ramach celu art. 279 TFUE (postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 105).
53 Z orzecznictwa wspomnianego w pkt 49–52 niniejszego wyroku wynika, że nałożenie przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych okresowej kary pieniężnej w wypadku nieprzestrzegania przez państwo członkowskie zarządzonego wobec niego głównego środka tymczasowego należy uznać za akcesoryjny środek tymczasowy, służący zapewnieniu pełnej skuteczności, po pierwsze, postanowienia o zastosowaniu tego głównego środka tymczasowego, a po drugie, ostatecznego orzeczenia, które ma zostać wydane, a zatem – skutecznego stosowania prawa Unii.
54 Co się tyczy argumentu Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym w postępowaniach w przedmiocie środków tymczasowych powinno się nadawać tę samą wagę zasadzie skuteczności prawa Unii i zasadzie ochrony interesów strony wnoszącej o zasądzenie środków tymczasowych, należy wskazać, że prawdą jest, iż zgodnie z art. 160 § 3 regulaminu postępowania, to skarżący powinien złożyć wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, które uzna on za niezbędne, oraz wykazać, że spełnione są przesłanki wymagane dla ich zarządzenia. Jednakże pozostaje faktem, że w sprawie leżącej u podstaw niniejszego sporu okresowa kara pieniężna nie jest przekazywana stronie, która wniosła o jej nałożenie, i nie ma ona na celu zrekompensowania szkody poniesionej przez nią z powodu niezastosowania się przez stronę przeciwną do głównych środków tymczasowych zarządzonych przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych na podstawie art. 279 TFUE. Ta okresowa kara pieniężna jest przekazywana do budżetu Unii, co dowodzi, iż ma ona na celu zapewnienie skutecznego stosowania prawa Unii w interesie ogólnym.
55 Ponadto po otrzymaniu takiego wniosku sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych powinien upewnić się, że środki, które zamierza zastosować, są wystarczająco skuteczne dla osiągnięcia ich celu, i zarządzić, w ramach szerokiego zakresu uznania, jakim dysponuje na podstawie art. 279 TFUE, w stosownym wypadku z urzędu, wszelkie środki akcesoryjne mające na celu zapewnienie skuteczności zarządzanych przez niego środków tymczasowych (zob. podobnie postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 98, 99). Wobec tego, po postanowieniu przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych o zastosowaniu środka tymczasowego – czy to głównego, czy akcesoryjnego – strona wnosząca o zasądzenie owego środka tymczasowego nie może już zmienić złożonego wniosku w odniesieniu do przeszłości, lecz jedynie – w odniesieniu do przyszłości.
56 Wykładnię, zgodnie z którą strony postępowania mogą podjąć działania w sprawie środka tymczasowego, o który wniesiono i który zasądzono na podstawie art. 279 TFUE, jedynie w odniesieniu do przyszłości, nie zaś w odniesieniu do przeszłości, potwierdza zarówno art. 163, jak i art. 162 regulaminu postępowania.
57 W istocie, co się tyczy art. 163 regulaminu postępowania, należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału wniosek złożony na podstawie tego przepisu ma na celu nie uzyskanie ze strony sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych uchylenia ze skutkiem wstecznym postanowienia, w którym zarządzono dany środek tymczasowy, lecz jedynie zmianę tego postanowienia lub jego uchylenie ex nunc, z wykorzystaniem przysługującej temu sędziemu możliwości przeformułowania, jedynie ze skutkiem na przyszłość, takiego postanowienia, w tym, w stosownym wypadku, dokonania ponownej oceny, z uwzględnieniem okoliczności zachodzących w momencie wydawania przez niego orzeczenia, czy zachodzi konieczność, z faktycznego i prawnego punktu widzenia, zastosowania danego środka tymczasowego (postanowienie z dnia 19 maja 2022 r., pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem, jeżeli sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych może przeformułować takie postanowienie jedynie ze skutkiem na przyszłość, to jest oczywiste, że działania podejmowane przez strony postępowania, w tym zawarcie ugody, także nie mogą skutkować zmianą, orzeczeniem o nieważności bądź uchyleniem z mocą wsteczną postanowienia o zastosowaniu takich środków tymczasowych lub jego skutków.
58 Co się tyczy art. 162 regulaminu postępowania, należy stwierdzić, że ponieważ przepis ten przewiduje, iż postanowienia, w których orzeczono o zastosowaniu środków tymczasowych, nie „podlegają zaskarżeniu”, to również i on nie pozostawia miejsca na możliwość zmiany, orzeczenia o nieważności bądź uchylenia z mocą wsteczną środków tymczasowych zarządzonych przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych.
59 Powyższą wykładnię potwierdza ponadto orzecznictwo Trybunału, z którego wynika, że niezależnie od okoliczności, iż kara pieniężna nałożona tytułem akcesoryjnego środka tymczasowego jedynie w celu zapewnienia przestrzegania głównych środków tymczasowych ma charakter nieodwracalny, nałożenie takiej kary pieniężnej nie ma wpływu na orzeczenie co do istoty, a zatem jest objęte zakresem stosowania art. 279 TFUE (zob. podobnie postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 106–108).
60 Tymczasem, chociaż można uznać, że nałożenie takiej kary pieniężnej przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych nie ma wpływu na orzeczenie co do istoty, to wynika to z faktu, że ów akcesoryjny środek tymczasowy, a mianowicie przedmiotowa okresowa kara pieniężna, jest stosowany w celu, po pierwsze, zapewnienia przestrzegania przedmiotowych środków tymczasowych, a po drugie, ochrony pełnej skuteczności ostatecznego orzeczenia, które ma zostać wydane, i zapewnienia w ten sposób skutecznego stosowania prawa Unii, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE wartością, na której opiera się Unia, jaką jest państwo prawne.
61 Wykładni zawartej w pkt 54 niniejszego wyroku nie podważa ponadto argument, że środki tymczasowe mają charakter jedynie akcesoryjny względem postępowania co do istoty. Jak bowiem wynika z pkt 51 i 52 niniejszego wyroku, uznawszy, że zakres postępowania w przedmiocie środków tymczasowych na podstawie art. 279 TFUE jest ograniczony jego charakterem akcesoryjnym względem postępowania co do istoty i tymczasowym charakterem środków, które mogą zostać zarządzone w wyniku postępowania w przedmiocie środków tymczasowych, Trybunał stwierdził jednak, iż sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych jest uprawniony, na podstawie art. 279 TFUE, do nałożenia okresowej kary pieniężnej na państwo członkowskie, na wypadek gdyby państwo to nie zastosowało się do zarządzonych środków tymczasowych. Tymczasem okoliczność, że środki tymczasowe mają charakter akcesoryjny względem postępowania co do istoty, nie stoi na przeszkodzie temu, by środki te wywoływały, pomimo ich stosowania przez określony czas, skutki nieodwracalne w odniesieniu do tego okresu, ponieważ zgodnie z art. 162 regulaminu postępowania i bez uszczerbku dla art. 163 owego regulaminu wywołują one te skutki do dnia wyznaczonego w postanowieniu, w którym je zarządzono, lub do momentu wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.
62 Co się tyczy argumentu Rzeczypospolitej Polskiej, że po zawarciu ugody z Republiką Czeską postanowienie z dnia 21 maja 2021 r. o zastosowaniu głównych środków tymczasowych stało się bezprzedmiotowe, a zatem nie było już potrzeby zapewniania jego skuteczności w drodze okresowej kary pieniężnej, oraz że postanowienie z dnia 20 września 2021 r. o nałożeniu owej kary również stało się w związku z tym bezprzedmiotowe, wystarczy stwierdzić, iż jak wynika z wcześniejszych rozważań, skutki akcesoryjnego środka tymczasowego można znieść jedynie w odniesieniu do przyszłości i nie można ich uchylić ani zmienić z mocą wsteczną.
63 Należy dodać, iż Trybunał orzekł również, że nałożenie przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych kary pieniężnej – w celu zapewnienia przestrzegania środków tymczasowych – w żadnym wypadku nie przesądza o treści przyszłego orzeczenia co do istoty, a zatem środek akcesoryjny przewidujący nałożenie kary pieniężnej w wypadku nieprzestrzegania przez państwo członkowskie zarządzonych wobec niego środków tymczasowych jest objęty zakresem stosowania art. 279 TFUE (zob. podobnie postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 107, 108).
64 Wbrew temu, co twierdzi Rzeczpospolita Polska, utrzymanie, pomimo zawarcia ugody, obowiązku zapłaty kwoty należnej z tytułu okresowej kary pieniężnej nałożonej w postanowieniu z dnia 20 września 2021 r. nie jest sprzeczne z celem owej kary, a mianowicie z celem polegającym na zapewnieniu skutecznego stosowania prawa Unii. W niniejszej sprawie jest bowiem bezsporne, że aż do dnia zawarcia ugody Rzeczpospolita Polska nie zastosowała się ani do głównych środków tymczasowych zarządzonych w postanowieniu z dnia 21 maja 2021 r., ani do akcesoryjnego środka tymczasowego zarządzonego w postanowieniu z dnia 20 września 2021 r., a zatem cel ten nie został osiągnięty.
65 Co się tyczy argumentu Rzeczypospolitej Polskiej, że podejście przyjęte przez Sąd w pkt 47 i 48 zaskarżonego wyroku sprowadza się do nadania okresowej karze pieniężnej charakteru sankcji, podczas gdy zgodnie z art. 279 TFUE sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych nie jest uprawniony do nakładania sankcji, należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż kary pieniężnej nałożonej w celu zagwarantowania skuteczności nakazu skierowanego do strony na podstawie art. 279 TFUE nie można uznać za sankcję (postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 102).
66 Ponieważ kara pieniężna nałożona przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych w celu zagwarantowania skutecznego stosowania postanowienia o zastosowaniu głównych środków tymczasowych wzmacnia skuteczność tych środków poprzez nakłanianie danego państwa członkowskiego do zaprzestania niewywiązywania się z obowiązków ciążących na nim na mocy owego postanowienia, owa okresowa kara pieniężna gwarantuje, począwszy od chwili jej orzeczenia, pełną skuteczność ostatecznego orzeczenia, które ma zostać wydane, a także skuteczne stosowanie prawa Unii, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE wartością, na której opiera się Unia, jaką jest państwo prawne, i mieści się zatem bezsprzecznie w ramach celu art. 279 TFUE [zob. podobnie: postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 105; wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C‑448/23, EU:C:2025:975, pkt 130]. Taka okresowa kara pieniężna ma zatem charakter prewencyjny, a nie – represyjny.
67 Sama okoliczność, że – jak w niniejszej sprawie – dane państwo członkowskie nie zastosowało się przed zakończeniem postępowania w sprawie co do istoty ani do postanowienia o zastosowaniu głównych środków tymczasowych, ani do postanowienia o zastosowaniu akcesoryjnego środka tymczasowego, a mianowicie zapłaty okresowej kary pieniężnej, nie może zmienić prewencyjnego charakteru okresowej kary pieniężnej nałożonej przez sędziego orzekającego w przedmiocie środków tymczasowych na podstawie art. 279 TFUE. Jakakolwiek inna wykładnia podważałaby bowiem skuteczność (effet utile) takiego akcesoryjnego środka tymczasowego, gdyż umożliwiałaby stronie zobowiązanej powołanie się na jej własną bezczynność w celu zakwestionowania zgodności z prawem zarządzonego środka.
68 W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, iż gdy Sąd w pkt 47 zaskarżonego wyroku orzekł, że w niniejszej sprawie nałożona na podstawie art. 279 TFUE okresowa kara pieniężna miała na celu nie tylko zapewnienie skuteczności wyroku co do istoty, lecz również zapewnienie przestrzegania środków tymczasowych zarządzonych w postanowieniu z dnia 21 maja 2021 r. oraz zniechęcenie Rzeczypospolitej Polskiej do opóźniania dostosowania jej zachowania do tego postanowienia, a w pkt 48 tegoż wyroku – że argumentacji Rzeczypospolitej Polskiej nie można uwzględnić, ponieważ pozbawiałaby ona istoty mechanizm nakładanej na podstawie art. 279 TFUE okresowej kary pieniężnej, przyjął on wykładnię owego artykułu zgodną z orzecznictwem Trybunału i w żaden sposób nie naruszył prawa.
69 Co się tyczy argumentu Rzeczypospolitej Polskiej, że Sąd przyjął wykładnię art. 279 TFUE, która uniemożliwia przywrócenie stronie pozwanej jej praw majątkowych po zakończeniu postępowania co do istoty, bezsporne jest, że po wykreśleniu – w wyniku zawarcia ugody między Republiką Czeską a Rzecząpospolitą Polską – sprawy w postępowaniu co do istoty, ta ostatnia nie mogła uzyskać korzystnego rozstrzygnięcia sprawy w ramach owego postępowania.
70 Co się tyczy, w ostatniej kolejności, argumentu Rzeczypospolitej Polskiej, iż cel polegający na zapewnieniu skutecznego stosowania prawa Unii mógłby być skutecznie realizowany w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczynanego na podstawie art. 258 TFUE oraz egzekwowany za pomocą sankcji przewidzianych w art. 260 ust. 2 TFUE, należy przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż taka interpretacja systemu środków zaskarżenia w prawie Unii w ogólności i postępowania w przedmiocie środka tymczasowego w szczególności byłaby sprzeczna z celem tego postępowania, jakim jest zapewnienie przestrzegania przez dane państwo członkowskie zarządzonych wobec niego środków tymczasowych oraz zapewnienie skutecznego stosowania prawa Unii, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE wartością, na której opiera się Unia, jaką jest państwo prawne (zob. podobnie postanowienie z dnia 20 listopada 2017 r., Komisja/Polska, C‑441/17 R, EU:C:2017:877, pkt 102).
71 Wobec tego Sąd w żaden sposób nie naruszył prawa, gdy przyjął wykładnię art. 279 TFUE, która jest zgodna z orzecznictwem Trybunału, i orzekł w pkt 32, 42 i 48 zaskarżonego wyroku, że przyjęcie stanowiska proponowanego przez Rzeczpospolitą Polską, zgodnie z którym w niniejszej sprawie wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty skutkowało wygaśnięciem ciążącego na owym państwie członkowskim obowiązku zapłaty kwoty należnej z tytułu okresowej kary pieniężnej nałożonej w postanowieniu z dnia 20 września 2021 r., sprowadzałoby się do odejścia od celu owej okresowej kary pieniężnej polegającego na zapewnieniu skutecznego stosowania prawa Unii, które to stosowanie jest nierozerwalnie związane z zapisaną w art. 2 TUE wartością, jaką jest państwo prawne.
72 Części od pierwszej do trzeciej zarzutu pierwszego należy zatem oddalić jako bezzasadne.
W przedmiocie części czwartej zarzutu pierwszego
– Argumentacja stron
73 W części czwartej zarzutu pierwszego, skierowanej przeciwko pkt 40 i 42 zaskarżonego wyroku, Rzeczpospolita Polska zarzuca Sądowi, iż ten dokonał błędnej wykładni postanowienia z dnia 19 maja 2022 r., gdy stwierdził na jego podstawie, że wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty nie skutkuje wygaśnięciem nałożonego na to państwo obowiązku zapłaty kwoty należnej z tytułu okresowej kary pieniężnej. Postanowienie z dnia 19 maja 2022 r. nie dotyczyło bowiem jej zdaniem skutków wstecznych wygaśnięcia środków tymczasowych i nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii skutków, jakie wykreślenie sprawy co do istoty w postępowaniu w sprawie C‑121/21 wywoływało wobec nałożonego na Rzeczpospolitą Polską obowiązku zapłaty kwoty należnej z tytułu okresowej kary pieniężnej w odniesieniu do okresu poprzedzającego datę wykreślenia owej sprawy z rejestru Trybunału. To państwo członkowskie uważa zatem, że Sąd nie miał podstaw, aby wyciągnąć z postanowienia z dnia 19 maja 2022 r. jakiekolwiek wnioski pozwalające na dokonanie oceny tej kwestii.
74 Komisja twierdzi, że należy oddalić tę część zarzutu pierwszego.
– Ocena Trybunału
75 Co się tyczy części czwartej zarzutu pierwszego, należy wskazać, że jak słusznie zauważyła Rzeczpospolita Polska, w pkt 40 zaskarżonego wyroku Sąd wyraźnie odniósł się do pkt 26 postanowienia z dnia 19 maja 2022 r. i wywiódł z niego, iż okresowa kara pieniężna zasądzona w postanowieniu z dnia 20 września 2021 r. „przestała wywoływać skutki począwszy od dnia 4 lutego 2022 r.”. Jednak w tym samym pkt 40 wspomnianego wyroku Sąd stwierdził również, po pierwsze, że postanowienie z dnia 4 lutego 2022 r. nie wspomina ani o środkach tymczasowych zarządzonych w postanowieniu z dnia 21 maja 2021 r., ani o okresowej karze pieniężnej nałożonej na podstawie art. 279 TFUE, a po drugie, że wniosek Rzeczypospolitej Polskiej o uchylenie postanowienia z dnia 20 września 2021 r. został oddalony w postanowieniu z dnia 19 maja 2022 r.
76 Jak wynika z użycia na początku pkt 41 zaskarżonego wyroku wyrażenia „w związku z tym”, to na podstawie trzech stwierdzeń zawartych w pkt 40 owego wyroku i przypomnianych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku Sąd orzekł, że „okresowa kara pieniężna faktycznie była naliczana w okresie trwającym od dnia doręczenia postanowienia z dnia 20 września 2021 r. […] do dnia wykreślenia sprawy C‑121/21 z rejestru”.
77 Ponieważ jednak pkt 41 zaskarżonego wyroku, a wobec tego pośrednia ocena w nim zawarta, nie są przez Rzeczpospolitą Polską kwestionowane, należy uznać, że stwierdzenia zawarte w pkt 40 i 41 owego wyroku są wystarczające, aby uzasadnić ocenę wyrażoną przez Sąd w pkt 42 rzeczonego wyroku, zgodnie z którą wykreślenie sprawy w postępowaniu co do istoty nie skutkowało wygaśnięciem ciążącego na tym państwie członkowskim obowiązku zapłaty kwoty należnej z tytułu przedmiotowej okresowej kary pieniężnej, gdyż ocena ta jedynie w części opierała się na pkt 26 postanowienia z dnia 19 maja 2022 r., który w pkt 40 zaskarżonego wyroku Sąd jedynie dosłownie przytoczył.
78 W świetle powyższych rozważań należy orzec, że argumentacja przywołana przez Rzeczpospolitą Polską na poparcie części czwartej zarzutu pierwszego opiera się na błędnym rozumieniu pkt 40 i 42 zaskarżonego wyroku.
79 Wobec tego należy oddalić część czwartą zarzutu pierwszego jako bezzasadną.
80 W świetle powyższych rozważań zarzut pierwszy należy oddalić jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia art. 36 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
Argumentacja stron
81 W zarzucie drugim, skierowanym zasadniczo przeciwko pkt 46 zaskarżonego wyroku, Rzeczpospolita Polska zarzuca Sądowi naruszenie obowiązku uzasadnienia poprzez nienależyte wyjaśnienie powodów, dla których nie uwzględnił on argumentu, iż krajowe przepisy proceduralne przewidujące, że środki zabezpieczające orzeczone w oczekiwaniu na wydanie ostatecznego orzeczenia przestają z mocą wsteczną wywoływać skutki, w sytuacji gdy postępowanie co do istoty stanie się bezprzedmiotowe, stanowią część wspólnych dla państw członkowskich tradycji konstytucyjnych i mogą, jako takie, stanowić część porządku prawnego Unii jako źródło prawa.
82 Po odrzuceniu bowiem, w pkt 45 zaskarżonego wyroku, argumentacji Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na to, że zgodność spornych decyzji z prawem należy badać wyłącznie w świetle przepisów prawa Unii, Sąd – w celu odrzucenia argumentu, że można uznać, iż przepisy krajowe przywołane przez owo państwo członkowskie stanowią część porządku prawnego Unii jako źródło prawa w rozumieniu art. 6 ust. 3 TUE – wyraził w pkt 46 tego wyroku zwykłe stanowisko, bez wskazania postanowienia traktatów lub ogólnej zasady prawa Unii stojących na przeszkodzie takiej kwalifikacji. Zdaniem Rzeczypospolitej Polskiej stanowisko to nie pozwala jej na poznanie podstaw, na których Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie.
83 Komisja uważa, że zarzut ten należy oddalić.
Ocena Trybunału
84 Drugi z podniesionych zarzutów dotyczy braku uzasadnienia pkt 46 zaskarżonego wyroku.
85 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału uzasadnienie wyroku powinno przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu, pozwalając zainteresowanym na poznanie powodów wydanego orzeczenia, a Trybunałowi na dokonanie jego kontroli sądowej (wyrok z dnia 23 stycznia 2025 r., Parlament/Axa Assurances Luxembourg i in., C‑766/21 P, EU:C:2025:31, pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo).
86 W pkt 46 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, iż „przy założeniu, że w niektórych krajowych systemach prawnych środki zabezpieczające orzeczone w oczekiwaniu na wydanie ostatecznego orzeczenia przestają z mocą wsteczną wywoływać skutki, w sytuacji gdy postępowanie [co do istoty] stanie się bezprzedmiotowe, stwierdzenie to nie jest wystarczające do wykazania, że te przepisy proceduralne stanowią część wspólnych dla państw członkowskich tradycji konstytucyjnych i mogą w związku z tym stanowić część porządku prawnego Unii Europejskiej jako źródło prawa”.
87 Otóż z uzasadnienia tego wynika jednoznacznie, że Sąd stwierdził, zgodnie z wymogami dowodowymi, iż nie można uznać, że przepisy proceduralne przywołane przez Rzeczpospolitą Polską na poparcie przedstawionej przez nią argumentacji stanowią część wspólnych dla państw członkowskich tradycji konstytucyjnych. Z powyższego wynika, że nie można zarzucić braku uzasadnienia lub niewystarczającego uzasadnienia w odniesieniu do pkt 46 zaskarżonego wyroku.
88 Wobec powyższego zarzut drugi należy oddalić jako bezzasadny.
89 W związku z tym odwołanie należy oddalić w całości.
W przedmiocie kosztów
90 Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
91 Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
92 Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Rzeczypospolitej Polskiej kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć to państwo członkowskie, poza jego własnymi kosztami, także kosztami poniesionymi przez Komisję.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) Rzeczpospolita Polska pokrywa, poza własnymi kosztami, koszty poniesione przez Komisję Europejską.
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 22 stycznia 2026 r.
|
A. Calot Escobar
| |
F. Biltgen
|
Top