Wyrok TSUE w Luksemburg z dnia 10 lipca 2025, sygn. C-99/24

31

W tych okolicznościach Sąd Rejonowy w Koszalinie I Wydział Cywilny postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

32

Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 66 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że do celów ustalenia możliwości stosowania ratione temporis tego rozporządzenia postępowanie sądowe należy uważać za wszczęte w rozumieniu tego przepisu w dniu, w którym powód wniósł pozew w sprawie, w której przedmiocie zapadło w konsekwencji orzeczenie, czy też w dniu, w którym pozwany wniósł następnie sprzeciw od tego orzeczenia mający na celu ponowne zbadanie tej sprawy.

33

W tym względzie należy przypomnieć, że art. 66 rozporządzenia nr 1215/2012 przewiduje w ust. 1, że rozporządzenie to stosuje się w szczególności do postępowań sądowych wszczętych w dniu 10 stycznia 2015 r. lub po tej dacie. Artykuł 66 ust. 2 dodaje, że rozporządzenie nr 44/2001 ma nadal zastosowanie do orzeczeń wydanych w postępowaniach sądowych wszczętych przed tą datą.

34

W niniejszej sprawie z informacji udzielonych przez sąd odsyłający wynika, że powódka w postępowaniu głównym wniosła do tego sądu pozew o odszkodowanie w dniu 15 marca 2013 r. i że jedna z czterech osób pozwanych, których dotyczy ten pozew, a mianowicie S.O., skutecznie wniosła do tego sądu w dniu 7 lipca 2023 r. sprzeciw od nakazu zapłaty, który został wydany w następstwie tego pozwu.

35

Sformułowanie pytania pierwszego dotyczy sytuacji, w której „sprawa” wszczęta rozpatrywanym pozwem została „prawomocnie zakończona”. Jednakże z uzasadnienia postanowienia odsyłającego wynika, że w tym przypadku sprzeciw wniesiony przez S.O. do celów ponownego zbadania tej sprawy jest skuteczny, w związku z czym wydaje się, że zaskarżony nakaz zapłaty utracił moc wobec tej osoby na podstawie art. 505 § 2 kodeksu postępowania cywilnego.

36

W tym kontekście należy ustalić, czy do celów stosowania rozporządzenia nr 44/2001 lub rozporządzenia nr 1215/2012 datą rozstrzygającą dla zidentyfikowania postępowania sądowego, o którym mowa w art. 66 tego rozporządzenia, jest data wniesienia przez powoda pozwu, który doprowadził do wydania orzeczenia przez sąd, czy też data wniesienia przez pozwanego sprzeciwu od tego orzeczenia celem ponownego zbadania danej sprawy przez ten sąd.

37

W ramach takiego weryfikowania jurysdykcji bezpośredniej sądu państwa członkowskiego w celu ustalenia, czy na mocy art. 66 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 zastosowanie ratione temporis ma rozporządzenie nr 44/2001, czy rozporządzenie nr 1215/2012, należy odnieść się do daty wszczęcia postępowania sądowego przed sądem rozpoznającym sprawę (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking, C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 25, 26; a także z dnia 7 listopada 2019 r., Guaitoli i in., C‑213/18, EU:C:2019:927, pkt 29).

38

W szczególności do celów art. 66 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy uznać, że wniesiony do sądu państwa członkowskiego sprzeciw, który zgodnie z mającymi zastosowanie krajowymi przepisami proceduralnymi zawiera wniosek o ponowne rozpoznanie danej sprawy, taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, stanowi kontynuację pierwotnego pozwu, ponieważ ów wniosek złożony przez pozwanego jest czynnością rozpoczynającą postępowanie, które nie jest postępowaniem niezależnym od postępowania wszczętego pierwotnym pozwem, lecz jego przedłużeniem.

39

Wykładnia ta jest spójna z orzecznictwem Trybunału, z którego wynika, że w ramach stosowania tego art. 66 ust. 1 sąd rozpoznający środek zaskarżenia powinien ustalać swoją własną jurysdykcję międzynarodową w ciągłości z jurysdykcją sądu, do którego wniesiono sprawę w pierwszej instancji, w związku z czym za punkt odniesienia należy przyjąć datę rozpoczęcia pierwotnego postępowania (zob. podobnie wyroki: z dnia 5 października 2017 r., Hanssen Beleggingen, C‑341/16, EU:C:2017:738, pkt 3, 4, 20, 22; a także z dnia 5 września 2019 r., AMS Neve i.in., C‑172/18, EU:C:2019:674, pkt 16, 28, 34, 36).

40

W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 66 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że do celów ustalenia możliwości stosowania ratione temporis tego rozporządzenia postępowanie sądowe należy uważać za wszczęte w rozumieniu tego przepisu w dniu, w którym powód wniósł pozew w sprawie, w której przedmiocie zapadło w konsekwencji orzeczenie, a nie w dniu, w którym pozwany wniósł następnie sprzeciw od tego orzeczenia mający na celu ponowne zbadanie tej sprawy.

41

W ramach pytania drugiego sąd odsyłający rozważa swoją jurysdykcję w sposób alternatywny, w zależności od odpowiedzi udzielonej przez Trybunał na pytanie pierwsze, bądź na podstawie przepisów rozdziału II rozporządzenia nr 44/2001, a w szczególności art. 5 pkt 3, art. 6 pkt 1 i art. 22 pkt 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia, bądź na podstawie przepisów rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012, a w szczególności jego art. 7 pkt 2, art. 8 pkt 1 i art. 24 pkt 1 akapit pierwszy.

42

Z odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze wynika, że należy uznać, iż w sporze w postępowaniu głównym postępowanie sądowe zostało wszczęte w rozumieniu art. 66 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 w dniu wniesienia powództwa przez powódkę w postępowaniu głównym, czyli w dniu 15 marca 2013 r. Wynika z tego, że to przepisy rozporządzenia nr 44/2001 mają zastosowanie ratione temporis do tego sporu i to ich wykładni należy dokonać, aby umożliwić sądowi odsyłającemu rozstrzygnięcie tego sporu.

43

Niemniej jednak z motywu 34 rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, że w zakresie, w jakim rozporządzenie to uchyliło i zastąpiło rozporządzenie nr 44/2001, które z kolei zastąpiło konwencję brukselską, dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów jednego z tych instrumentów prawnych obowiązuje również w odniesieniu do przepisów pozostałych instrumentów prawnych, jeżeli przepisy te można uznać za „równoważne” (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 października 2024 r., Mahá, C‑494/23, EU:C:2024:848, pkt 27; a także z dnia 30 kwietnia 2025 r., Mutua Madrileña Automovilista, C‑536/23, EU:C:2025:293, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo). Otóż taka równoważność istnieje między z jednej strony art. 5 pkt 3, art. 6 pkt 1 i art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 oraz z drugiej strony art. 7 pkt 2, art. 8 pkt 1 i art. 24 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1215/2012.

44

Po tym uściśleniu wydaje się, że poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5 pkt 3, art. 6 pkt 1 i art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że jeden z tych przepisów ma zastosowanie do postępowania sądowego w sprawie o zapłatę odszkodowania za bezumowne zajmowanie nieruchomości po zakończeniu umowy najmu dotyczącej tej nieruchomości, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo miejsca zamieszkania danego pozwanego.

45

Należy dokonać kolejno wykładni art. 22 pkt 1 akapit pierwszy, a następnie art. 5 pkt 3 i art. 6 pkt 1 tego rozporządzenia.

46

Co się tyczy ewentualnego zastosowania art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 do postępowania sądowego takiego jak to, o którym mowa w pkt 44 niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem sądy państwa członkowskiego, w którym położona jest dana nieruchomość, mają jurysdykcję wyłączną do rozpoznawania spraw, „których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach oraz najem lub dzierżawa nieruchomości”, niezależnie od miejsca zamieszkania stron.

47

Wspomniany art. 22 znajduje się w sekcji 6 rozdziału II rozporządzenia nr 44/2001, która zawiera pewną liczbę zasad jurysdykcji wyłącznej, stanowiących odstępstwo od ogólnej zasady jurysdykcji sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium pozwany ma miejsce zamieszkania, przewidzianej w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia w związku z jego art. 3 ust. 1, a także w świetle motywów 11 i 12 tego rozporządzenia. Ze względu na swój derogacyjny charakter art. 22 pkt 1 akapit pierwszy nie może być interpretowany szerzej niż tego wymaga jego cel (zob. podobnie wyroki: z dnia 2 października 2008 r., Hassett i Doherty, C‑372/07, EU:C:2008:534, pkt 19; a także z dnia 16 listopada 2023 r., Roompot Service, C‑497/22, EU:C:2023:873, pkt 25).

48

W odniesieniu do celu realizowanego przez art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 Trybunał położył nacisk na względy należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, podkreślając, że zasadniczym powodem przemawiającym za przyznaniem jurysdykcji wyłącznej sądom państwa członkowskiego, w którym nieruchomość jest położona, jest okoliczność, że sądowi miejsca położenia, z uwagi na bliskość, najłatwiej ustalić stan faktyczny oraz stosować przepisy i zwyczaje, które co do zasady są przepisami i zwyczajami państwa położenia nieruchomości. Co się tyczy zwłaszcza najmu lub dzierżawy nieruchomości, owa jurysdykcja wyłączna jest w szczególności uzasadniona złożonością stosunku istniejącego pomiędzy właścicielem a najemcą lub dzierżawcą oraz faktem, że stosunek ten regulowany jest przez przepisy szczególne, w tym niektóre bezwzględnie obowiązujące, państwa, w którym położona jest nieruchomość będąca przedmiotem najmu lub dzierżawy (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 grudnia 2015 r., Komu i in., C‑605/14, EU:C:2015:833, pkt 25, 30; a także z dnia 16 listopada 2023 r., Roompot Service, C‑497/22, EU:C:2023:873, pkt 26, 27).

49

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, po pierwsze, wyrażenie „w sprawach, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach” zawarte w art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w sposób autonomiczny w celu zapewnienia jego jednolitego zastosowania we wszystkich państwach członkowskich. Przewidziana w tym przepisie zasada jurysdykcji wyłącznej obejmuje jedynie postępowania dotyczące takich praw, które są objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia i które zmierzają z jednej strony do określenia granic lub składu nieruchomości, własności, posiadania lub istnienia innych praw rzeczowych na nieruchomości oraz z drugiej strony do zapewnienia osobom, którym te prawa przysługują, ochrony związanych z nimi uprawnień Do celów stosowania tego przepisu nie wystarcza okoliczność, że dane postępowanie dotyczy prawa rzeczowego na nieruchomości lub ma związek z nieruchomością. Podstawą tego postępowania musi być prawo rzeczowe, które obciąża rzecz i wywołuje skutki erga omnes, a nie prawo osobiste, na które można się powołać wyłącznie przeciwko dłużnikowi (zob. podobnie wyroki: z dnia 3 października 2013 r., Schneider, C‑386/12, EU:C:2013:633, pkt 21; z dnia 16 listopada 2016 r., Schmidt, C‑417/15, EU:C:2016:881, pkt 30, 31, 34; a także z dnia 14 lutego 2019 r., Milivojević, C‑630/17, EU:C:2019:123, pkt 97, 99, 100).

50

W drugiej kolejności, w celu ustalenia, czy spór dotyczy „najmu lub dzierżawy nieruchomości” w rozumieniu art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001, należy zbadać, po pierwsze, czy spór ten dotyczy umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości, a po drugie, czy przedmiot rzeczonego sporu jest bezpośrednio związany z prawami i obowiązkami wynikającymi z tej umowy najmu lub dzierżawy, ponieważ nie wystarczy, by ów spór miał związek z taką umową. Przewidziana w tym przepisie norma jurysdykcyjna dotyczy zatem sporów dotyczących warunków korzystania z nieruchomości, a mianowicie w szczególności sporów między wynajmującymi lub wydzierżawiającymi a najemcami lub dzierżawcami dotyczących istnienia lub interpretacji najmu lub dzierżawy, naprawienia szkód spowodowanych przez najemcę lub dzierżawcę lub opróżnienia wynajmowanej lub dzierżawionej nieruchomości (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Roompot Service, C‑497/22, EU:C:2023:873, pkt 28, 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

51

W niniejszej sprawie z informacji dostarczonych przez sąd odsyłający wynika, że zawisłe przed nim postępowanie dotyczy zapłaty odszkodowania za zajmowanie lokalu po zakończeniu dotyczącej tego lokalu umowy najmu. Bezsporne jest, że od dnia, w którym jednostka samorządowa będąca właścicielem tego lokalu wypowiedziała umowę najmu, którą zawarła z T.O., czworo pozwanych pierwotnym pozwem, a mianowicie T.O. i jej troje dzieci, stało się osobami zajmującymi ten lokal bez tytułu prawnego, o ile jeszcze tam zamieszkiwali, a zatem nie przysługiwało im już do niego żadne prawo. Ponadto wydaje się niekwestionowane, że S.O. osobiście ani nie zawarła tej umowy najmu, przy czym należy przypomnieć, że jest dzieckiem osoby, która podpisała tę umowę, ani nie przystąpiła do niej później, w związku z czym należy uznać ją za osobę trzecią w odniesieniu do tego stosunku umownego.

52

Otóż należy stwierdzić, że takie postępowanie w sprawie o zapłatę odszkodowania za bezumowne zajmowanie nieruchomości po zakończeniu umowy najmu dotyczącej tej nieruchomości nie jest objęte zakresem stosowania zasady jurysdykcji wyłącznej przewidzianej w art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001.

53

Po pierwsze bowiem, taka analiza spełnia wymóg ścisłej wykładni zawartej w tym przepisie normy stanowiącej odstępstwo i jest zgodna z jej celami, zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 47 i 48 niniejszego wyroku. W szczególności rozpoznanie sprawy z takiego powództwa odszkodowawczego nie wymaga przeprowadzenia dochodzenia na miejscu i nie wymaga oceny faktów lub stosowania zasad i praktyk loci rei sitae, mogących uzasadniać jurysdykcję wyłączną sądu państwa członkowskiego, w którym położona jest owa nieruchomość (zob. analogicznie wyrok z dnia 10 lipca 2019 r., Reitbauer i in., C‑722/17, EU:C:2019:577 pkt 47, 48 i przytoczone tam orzecznictwo).

54

Po drugie, analiza ta jest zgodna z wykładnią wyrażenia „których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach” oraz pojęcia „najem lub dzierżawa nieruchomości” w rozumieniu art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001, które zostały przypomniane w pkt 49 i 50 niniejszego wyroku. Z jednej strony bowiem powództwo o zapłatę odszkodowania za bezumowne zajmowanie nieruchomości po zakończeniu umowy najmu dotyczącej tej nieruchomości nie jest objęte tym wyrażeniem, ponieważ takie powództwo nie jest oparte na prawie rzeczowym wywołującym skutki erga omnes, lecz na prawie osobistym, na które można się powołać wyłącznie przeciwko domniemanemu dłużnikowi, od którego żąda się zapłaty. Z drugiej strony powództwo takie jak wytoczone przeciwko S.O., która jest osobą trzecią w odniesieniu do wypowiedzianej umowy, nie może być objęte pojęciem „najmu lub dzierżawy nieruchomości” w rozumieniu tego art. 22 pkt 1 akapit pierwszy, ponieważ takie powództwo nie jest bezpośrednio związane z prawami i obowiązkami wynikającymi z umowy najmu, a zatem nie jest oparte na stosunku właściciel–najemca (zob. analogicznie, w odniesieniu do przepisu równoważnego ze wspomnianym art. 22 pkt 1 akapit pierwszy, zawartego w art. 16 pkt 1 konwencji brukselskiej, wyrok z dnia 9 czerwca 1994 r., Lieber, C‑292/93, EU:C:1994:241, pkt 15, 20; a także postanowienie z dnia 5 kwietnia 2001 r., Gaillard, C‑518/99, EU:C:2001:209, pkt 20).

55

Po trzecie, analiza ta znajduje potwierdzenie w sprawozdaniu P. Schlossera dotyczącym Konwencji z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej do Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, a także do protokołu dotyczącego jej wykładni przez Trybunał Sprawiedliwości (Dz.U. 1979, C 59, s. 71). Z pkt 163 tego sprawozdania wynika, że powództwa o odszkodowanie oparte na naruszeniu praw rzeczowych nie są objęte zakresem stosowania art. 16 pkt 1 konwencji brukselskiej, który jest odpowiednikiem art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001, ponieważ istnienie i istota prawa rzeczowego, najczęściej własności, mają w tym kontekście jedynie incydentalne znaczenie.

56

W konsekwencji art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że postępowanie sądowe w sprawie o zapłatę odszkodowania za bezumowne zajmowanie nieruchomości po zakończeniu umowy najmu tej nieruchomości, położonej w państwie członkowskim innym niż państwo miejsca zamieszkania, danego pozwanego nie jest postępowaniem „w sprawach, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach” i nie jest objęte zakresem pojęcia „najmu lub dzierżawy nieruchomości” w rozumieniu tego przepisu.

57

Co się tyczy ewentualnego zastosowania art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 do postępowania sądowego takiego jak to, o którym mowa w pkt 44 niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że z przepisu tego wynika, iż „jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu”, osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę.

58

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada jurysdykcji szczególnej przewidziana w art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 powinna być przedmiotem wykładni autonomicznej (zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z tym do celów wykładni tego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, że orzecznictwo krajowe, takie jak to dotyczące ustawy o ochronie praw lokatorów, uznaje – czy też nie uznaje – fakt zamieszkiwania w cudzym lokalu bez ważnego tytułu prawnego za czyn niedozwolony.

59

Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, po pierwsze, że ta zasada jurysdykcji szczególnej, jako odstępstwo od ogólnej zasady jurysdykcji sądu miejsca zamieszkania pozwanego ustanowionej w art. 2 tego rozporządzenia, powinna być przedmiotem wykładni ścisłej, a po drugie, że wspomniana zasada opiera się na istnieniu szczególnie ścisłego związku między sporem a sądami miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, co uzasadnia przyznanie tym sądom jurysdykcji ze względów związanych z należytym sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości i sprawną organizacją postępowania, w szczególności w zakresie przeprowadzania dowodów (zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 23–25 i przytoczone tam orzecznictwo).

60

Jak zauważył sąd odsyłający, z orzecznictwa Trybunału wynika, że zakres pojęcia „czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego” w rozumieniu art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 obejmuje każde żądanie, które z jednej strony nie dotyczy „umowy” w rozumieniu art. 5 pkt 1 lit. a) tego rozporządzenia, a z drugiej strony zmierza do obciążenia odpowiedzialnością pozwanego, wobec czego należy ustalić, czy obie te przesłanki są spełnione (zob. podobnie wyroki: z dnia 25 marca 2021 r., Obala i lučice, C‑307/19, EU:C:2021:236, pkt 83, 85; a także z dnia 9 grudnia 2021 r., HRVATSKE ŠUME, C‑242/20, EU:C:2021:985, pkt 42, 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

61

W odniesieniu do pierwszej z tych przesłanek Trybunał wyjaśnił, że autonomiczne pojęcie spraw, których przedmiotem „jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy” w rozumieniu art. 5 pkt 1 lit. a) rozporządzenia nr 44/2001 obejmuje każde żądanie oparte na zobowiązaniu dobrowolnie zaciągniętym przez jedną stronę względem drugiej (zob. podobnie wyroki: z dnia 10 września 2015 r., Holterman Ferho Exploitatie i in., C‑47/14, EU:C:2015:574, pkt 52; a także z dnia 9 grudnia 2021 r., HRVATSKE ŠUME, C‑242/20, EU:C:2021:985, pkt 44).

62

W niniejszej sprawie żądanie odszkodowawcze takie jak podniesione przez powódkę w postępowaniu głównym przeciwko S.O. nie jest objęte zakresem wspomnianego pojęcia „spraw, których przedmiotem jest umowa lub roszczenia wynikające z umowy”, ponieważ takie żądanie opiera się na okoliczności, że dana osoba zajmowała nieruchomość mimo braku dobrowolnej zgody właściciela wyrażonej w formie umowy najmu.

63

Jeżeli chodzi o drugą przesłankę wskazaną w pkt 60 niniejszego wyroku, to zgodnie z orzecznictwem powództwo zmierza do obciążenia pozwanego odpowiedzialnością, gdy zdarzenie wywołujące szkodę w rozumieniu art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 można przypisać pozwanemu w zakresie, w jakim zarzuca się mu działanie lub zaniechanie sprzeczne z obowiązkiem lub zakazem nałożonymi przez prawo. Musi bowiem istnieć możliwość ustalenia związku przyczynowego pomiędzy szkodą a bezprawnym zdarzeniem, które spowodowało powstanie szkody, bez potrzeby wprowadzania szczególnego rozróżnienia „czynów podobnych do czynów niedozwolonych” w rozumieniu tego przepisu (zob. podobnie wyrok z dnia 9 grudnia 2021 r., HRVATSKE ŠUME, C‑242/20, EU:C:2021:985, pkt 52–54 i przytoczone tam orzecznictwo).

64

W niniejszej sprawie żądanie zapłaty odszkodowania z tytułu bezumownego zajmowania cudzej nieruchomości opiera się na zobowiązaniu, którego źródłem jest zdarzenie wywołujące szkodę, przy czym zobowiązanie to nie powstało niezależnie od zachowania pozwanego, w związku z czym można ustalić związek przyczynowy między podnoszoną szkodą a ewentualnym bezprawnym działaniem lub ewentualnym bezprawnym zaniechaniem, których dopuścił się ten pozwany (zob. a contrario wyrok z dnia 9 grudnia 2021 r., HRVATSKE ŠUME, C‑242/20, EU:C:2021:985, pkt 55).

65

Ponieważ w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym obie przesłanki wymienione w pkt 60 niniejszego wyroku są w ten sposób spełnione, jak podniosły rząd polski i Komisja Europejska w swoich uwagach na piśmie, żądanie odszkodowania z tytułu bezumownego zajmowania nieruchomości należy uznać za objęte zakresem pojęcia „czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego” w rozumieniu art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

66

W konsekwencji w postępowaniu głównym sąd odsyłający mógłby co do zasady stwierdzić swoją jurysdykcję na podstawie wspomnianego art. 5 pkt 3 jako sąd „sąd miejsca, gdzie nastąpiło […] zdarzenie wywołujące szkodę” w rozumieniu tego przepisu, ponieważ odnośna nieruchomość jest położona w Polsce, a dokładniej na obszarze właściwości miejscowej tego sądu. W tym względzie należy przypomnieć, po pierwsze, że pojęcie „miejsca, gdzie nastąpiło […] zdarzenie wywołujące szkodę” obejmuje zarówno miejsce urzeczywistnienia się podnoszonej szkody, jak i miejsce zdarzenia powodującego powstanie tej szkody. Po drugie, wspomniany przepis pozwala na ustalenie jurysdykcji sądu ze względu na miejsce urzeczywistnienia się podnoszonej szkody w stosunku do wszystkich sprawców, którym zarzuca się wyrządzenie szkody, pod warunkiem że szkoda ta urzeczywistni się na obszarze właściwości sądu, przed którym zawisł spór (zob. podobnie wyroki: z dnia 5 lipca 2018 r., flyLAL-Lithuanian Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, pkt 42; z dnia 4 lipca 2024 r., MOL, C‑425/22, EU:C:2024:578, pkt 26).

67

Jednakże, w świetle okoliczności faktycznych przedstawionych przez sąd odsyłający, w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi konieczne jest uściślenie, że to do niego będzie należało zbadanie, czy w zawisłym przed nim sporze „nastąpiło […] zdarzenie wywołujące szkodę” w rozumieniu art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 z powodu działań S.O., a dokładniej czy S.O. osobiście zajmowała daną nieruchomość w okresie rozpatrywanym w postępowaniu głównym, czyli w latach 2011 i 2012. W świetle postanowienia odsyłającego nie jest wykluczone, że w tym okresie S.O. zamieszkiwała wyłącznie w Niderlandach. Tymczasem w braku takiego zajmowania nieruchomości przez S.O. nie można zidentyfikować żadnego z łączników prowadzących do możliwości zastosowania wobec niej owego art. 5 pkt 3.

68

Z powyższego wynika, że art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że żądanie odszkodowania za bezumowne zajmowanie nieruchomości należy uznać za objęte zakresem pojęcia „czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego” w rozumieniu tego przepisu.

69

Jeżeli chodzi o ewentualne zastosowanie art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 do postępowania sądowego takiego jak to wskazane w pkt 44 niniejszego wyroku, należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może być również pozwana, jeżeli pozywa się łącznie kilka osób, przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń.

70

Cel zasady jurysdykcji szczególnej wyrażonej w art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 odpowiada, zgodnie z motywami 12 i 15 tego rozporządzenia, trosce o zapewnienie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, o unikanie tak dalece, jak jest to tylko możliwe, równoległych postępowań i tym samym o unikanie wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 kwietnia 2016 r., Profit Investment SIM, C‑366/13, EU:C:2016:282, pkt 61; a także z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).

71

Ponieważ ta zasada jurysdykcji szczególnej stanowi odstępstwo od zasady jurysdykcji sądu miejsca zamieszkania pozwanego ustanowionej w art. 2 rozporządzenia nr 44/2001, należy ją interpretować ściśle. Aby można było uznać, że dane orzeczenia są ze sobą sprzeczne w rozumieniu art. 6 pkt 1 tego rozporządzenia, musi istnieć rozbieżność w rozstrzygnięciu sporów wpisująca się w ramy tego samego stanu faktycznego i prawnego. Sama okoliczność, że wynik jednego z rozpatrywanych postępowań może mieć wpływ na wynik drugiego, nie wystarczy, aby uznać, że orzeczenia, które zapadną w ramach tych dwu postępowań, będą „sprzeczne ze sobą” (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 kwietnia 2016 r., Profit Investment SIM, C‑366/13, EU:C:2016:282, pkt 63, 65, 66; a także z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 21, 22 i przytoczone tam orzecznictwo).

72

Ponadto ów art. 6 pkt 1 nie może pozwolić powodowi na skierowanie żądania przeciwko kilku pozwanym jedynie w celu wyłączenia jednego z tych pozwanych spod jurysdykcji sądów państwa, w którym ma on miejsce zamieszkania, a tym samym w celu obejścia zasady jurysdykcyjnej zawartej w tym przepisie. Sąd, przed którym zawisł spór, może stwierdzić takie obejście takiej zasady jedynie w przypadku istnienia przekonywających poszlak pozwalających mu na ustalenie, że powód sztucznie stworzył lub utrzymał przesłanki stosowania tego przepisu (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 23, 24 i przytoczone tam orzecznictwo).

73

W związku z tym do sądu odsyłającego należy, po pierwsze, ocena istnienia tego samego stanu faktycznego i prawnego, z uwzględnieniem w tym celu wszystkich istotnych okoliczności zawisłej przed nim sprawy, bez dokonywania oceny ani dopuszczalności, ani zasadności danego powództwa, a po drugie, upewnienie się, że żądania skierowane przeciwko wielu pozwanym nie mają na celu sztucznego spełnienia przesłanek stosowania art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001. Trybunał może jednak dostarczyć temu sądowi elementów wykładni prawa Unii, które są przydatne do celów tej oceny (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 kwietnia 2016 r.,, Profit Investment SIM, C‑366/13, EU:C:2016:282, pkt 64; z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 25, 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

74

W niniejszej sprawie powódka w postępowaniu głównym utrzymuje, że sądy polskie mają jurysdykcję międzynarodową ze względu na to, że związek między czworgiem pozwanych, których pierwotnie pozwała pozwem z dnia 15 marca 2013 r., jest tak ścisły, że należałoby łącznie orzec w przedmiocie skierowanych przeciwko nim żądań odszkodowawczych w celu uniknięcia rozbieżności w przypadku orzeczeń wydanych w różnych postępowaniach. Jak wskazano w pkt 28 niniejszego wyroku, sąd odsyłający ma wątpliwości co do konieczności łącznego rozpatrzenia tych żądań, zauważając jednocześnie, że pozwani, których one dotyczą, są członkami tej samej rodziny i że wcześniej zamieszkiwali oni razem w lokalu, którego zajmowanie leży u podstaw tych żądań.

75

Z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać ten sąd, należy stwierdzić, że wydaje się mało prawdopodobne, by w chwili wniesienia tego pozwu istniała ta sama sytuacja faktyczna i prawna, z której wynikałoby ryzyko, że gdyby przedmiotowe żądania były rozpatrywane odrębnie, w różnych państwach członkowskich zostałyby wydane orzeczenia „sprzeczne ze sobą” w rozumieniu art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001, co uzasadniałoby zastosowanie zasady jurysdykcji szczególnej przewidzianej w tym przepisie.

76

Żądania odszkodowawcze skierowane przez powódkę w postępowaniu głównym przeciwko czterem osobom, których rzeczony pozew dotyczy, są bowiem wprawdzie powiązane przedmiotowo, gdyż cel tych żądań jest identyczny, jednakże z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa polskiego, po pierwsze, żądania te można rozdzielić, ponieważ wobec tych osób mogą zostać wydane różne wyroki w zależności od tego, czy w rozpatrywanym okresie każda z nich zajmowała lokal, a po drugie, nie są one odpowiedzialne solidarnie, co wydaje się oznaczać indywidualne badanie zarzucanych im czynów. W swoich uwagach na piśmie rząd polski wydaje się co do zasady potwierdzać, że prawo krajowe pozwala na wydanie w odniesieniu do tych osób zindywidualizowanych orzeczeń w zależności od tego, czy z ustaleń faktycznych sądu rozpoznającego sprawę wynika, czy dana osoba zajmowała ten lokal, czy też nie.

77

W związku z tym art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten ma zastosowanie tylko wtedy, gdy w chwili wytoczenia powództwa, w ramach którego powód pozwał kilkoro pozwanych przed sąd państwa członkowskiego, istniała ta sama sytuacja faktyczna i prawna, skutkująca tym, że pożądane jest łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie wszystkich żądań skierowanych przeciwko tym pozwanym w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach w różnych państwach członkowskich sprzecznych ze sobą orzeczeń, czego zbadanie należy do sądu, do którego wniesiono sprawę.

78

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie drugie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 5 pkt 3, art. 6 pkt 1 i art. 22 pkt 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że:

79

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje: